Nico de Boer Teksten

Nico de Boer Teksten

Beweeg over de plank met de pijltjes op het toetsenbord, of zoek direct op een titel of auteur:

Adelheid Roosen en de kwetsbare medemens

Theatermaakster Adelheid Roosen maakte een korte film over haar demente moeder. ‘Mam’, te zien bij omroep Human, is liefdevol gemaakt en tegelijk confronterend omdat het de demente medemens in alle kwetsbaarheid toont.

 

Adelheid Roosen is een dwingende persoonlijkheid, die erom bekend staat dat ze geen blad voor de mond neemt. Ze is direct en tegendraads en strijkt mensen gemakkelijk tegen de haren in. Dat uit zich ook in haar voorstellingen, die soms taboedoorbrekend zijn, zoals de theatervoorstelling ‘De gesluierde monologen’, waarin islamitische vrouwen praten over intimiteit en seksualiteit, en ‘Is.Man’, over eerwraak in Turkse en Koerdische families.

 

Bij ‘Mam’ is dat niet anders. Zoals van de theatermaakster verwacht kon worden, maakte ze geen doorsnee film, maar een weerbarstig theatraal portret. Ze probeert zich in ‘Mam’ te verplaatsen in de leef- en denkwereld van haar demente moeder. Niet door de alzheimerwereld te vertalen naar de ‘gewone’ wereld, maar door in de taal van de patiënt te treden.

 

Als Roosens moeder praat, krijg je een indruk van hoe het werkt in het hoofd van iemand die aan alzheimer lijdt. Chronologie bestaat niet. Herinneringen, alles loopt door elkaar. De patiënt verhaspelt zinnen en woorden. Alles wat helder was vertroebelt.

 

SAMEN IN BED, SAMEN ETEN, SAMEN IN EEN LUIER

 

Roosens moeder wordt in haar eigen habitat gefilmd, in het verpleeghuis, maar dan in aanwezigheid van de mensen die het dichtst bij haar staan. Zo zit de oudste dochter met haar moeder in bad. De jongste dochter, de filmmaakster zelf, ligt net als haar moeder met een luier om op bed. Ze laat haar moeder (en zichzelf) zo in een heel kwetsbare positie zien:

 

,,Als iemand in je directe omgeving alzheimer heeft, is samen in bad gaan en samen eten, samen in een luier liggen, hún werkelijkheid. Zíj willen proeven en voelen. Wij zijn degenen die afstand nemen. Daarom vind ik dat beeld in die luier zo mooi. Er gaat een enorme kracht, een enorme gratie vanuit. In één beeld wordt die schoonheid én dat ze een patiënt is gevangen,” legde Roosen uit in het tv-programma Kruispunt, waarin kunstenaars aan het woord kwamen die zich in hun werk laten inspireren door hun demente ouder.

 

Roosen had overigens geen gemakkelijke relatie met haar moeder:

 

,,Vanaf mijn geboorte was het een strijd” zegt ze. ,,Zij bepaalde de regels. Dit is mijn huis, zei ze, dus zo gebeurde het.” Nu ze dement is, is alles anders: ,,Ik zie haar niet verdwijnen, ik zie haar tevoorschijn komen.” Ze wil daarmee zeggen dat de afstandelijke, formele vrouw die haar moeder was door alzheimer gaandeweg heeft plaatsgemaakt voor iemand die het leven ‘tastend en proevend tot zich neemt’.

 

,,Door alzheimer krijg je als kind de kans je moeder terug te geven aan haarzelf. Dat is het poëtische aan deze situatie. Dat heb ik geprobeerd vast te leggen in de film.”

 

De film roept nogal wat vragen op, en je kunt je vragen of Roosen niet overdrijft en een onbetamelijke grens overschrijdt door haar moeder in deze uiterst kwetsbare positie te laten zien. Claimt ze haar demente moeder en haar ziekte op deze manier niet voor haar eigen theatrale middelen, voor haar eigen artistieke gewin? En had haar moeder wel in zo’n kwetsbare positie gefilmd willen worden? Had ze, als ze dit van tevoren geweten had, dan toestemming verleend?

 

Het is een taboe dat ze doorbreekt, erkent Roosen, ,,want je mag van je omgeving eigenlijk niet zeggen dat er door alzheimer ook een omwenteling in iemand kan plaatsvinden die jou dichter bij de ander brengt.”

 

Voor en na de film praat Marjoleine Boonstra met Adelheid Roosen en onder anderen Philip Scheltens, directeur van het landelijk Alzheimercentrum, en Bert Keizer, verpleeghuisarts en schrijver. De gasten spreken over de acceptatie van de demente medemens en stellen vast dat alzheimer, waarmee steeds meer mensen te maken zullen krijgen, niet als een ziekte wordt gezien, maar meer als een ‘dead end’, waaraan niets meer is te doen.

 

September, 2010

 

 

UA-37394075-1