Nico de Boer Teksten

Nico de Boer Teksten

Beweeg over de plank met de pijltjes op het toetsenbord, of zoek direct op een titel of auteur:

Adonis en de macht van de poëzie

Voor de 44e keer haalt Poetry International de beste dichters van overal ter wereld naar Rotterdam voor het jaarlijkse feest van de poëzie. Een van de hoofdgasten is de Syrische dichter en gedoodverfde Nobelprijswinnaar Adonis. ,,Ik ben bang dat de opstand tot een catastrofe zal leiden.’’

 

Dat een omstreden dichter als Adonis (1930) een festival als Poetry bezoekt, is niet verwonderlijk. Poëzie, engagement en politiek zijn hier nooit los van elkaar te zien. Adonis, die zich als politiek vluchteling vestigde in Parijs, is een fenomeen.

In het buitenland dan, vooral in de Arabische landen, in Frankrijk en Duitsland, dat hem enkele jaren geleden bekroonde met de grote Goetheprijs. Adonis wordt beschouwd als de grootste levende Arabische dichter. Hij ververste de traditionele Arabische poëzie en is in zijn gedichten, essays en brieven een warm pleitbezorger voor verdraagzaamheid, een dialoog tussen Oost en West, vrijheid van meningsuiting en gelijkheid tussen man en vrouw. Over deze grote dichter – kleine man, grijs, priemende ogen – gaat op Poetry het filmportret ‘Het afwezige land’ van John Albert Jansen in première.

 

Volgens Adonis kun je geen nieuwe maatschappij op democratie en recht bouwen als je die niet scheidt van de religie.

 

En toch is de als Ali Ahmad Said in Noord-Syrië geboren dichter bij ons nagenoeg onbekend. Zijn gedichten zijn mondjesmaat in bloemlezingen opgenomen. Ze zoemen rond op het internet, maar verder is zijn werk terra incognita in Nederland, dat toch prat gaat op een rijke poëtische traditie die openstaat voor invloeden van buitenaf.

 

De 44e editie van Poetry wil daar verandering in brengen. Het lijkt er het geschikte moment voor, nu Adonis’ geboorteland het toneel is van een burgeroorlog die verstrekkende gevolgen kan hebben voor de rest van het Midden-Oosten. Adonis gold lang als de Arabische stem van de revolutie die hoop en verandering predikt, maar erg positief is hij niet meer.

Sterker, hij vreest dat de huidige opstand het land eerder zal terugwerpen dan vooruithelpen: „Ik sta met mijn hele hart aan de kant van de betogers die zich van het regime willen bevrijden, die hun vrijheid eisen. Maar tegelijkertijd ben ik bang dat deze beweging zal leiden tot een hardere terugkeer van de religie, van de religieuze machthebbers. Dat zal tot een catastrofe leiden.’’

 

Vooral jongere collega’s in Syrië hekelen zijn ‘ommezwaai’ en zouden het een schande vinden als hem de Nobelprijs voor de literatuur te beurt zou vallen. Adonis blijft er nuchter onder. Hij vindt dat je geen nieuwe maatschappij op democratie en recht kunt bouwen als je die niet scheidt van de religie. ,,En in de Syrische Arabische lente heeft niemand het daar tot nu toe over gehad.’’

 

Allure

 

De kracht van Poetry Internationaal is behalve het presenteren van vooraanstaande buitenlandse dichters het gemiddeld hoge niveau van de poëzie. Het festival wil laten zien dat de taal van poëzie vaak universeel is. Het eveneens wereldvermaarde poëziefestival in het Colombiaanse Medinin mag met zijn tienduizenden bezoekers dan groter zijn, Poetry houdt het liever intiem. Ze brengt dichters van allure onder de aandacht van wie we anders niet zo gauw zouden horen, zoals in het verleden Joseph Brodskey en Wislawa Szymborska.

 

Troeven zijn dit jaar de Amerikaanse poëzielegende John Ashbery en de Duitse Elke Erb. Verder staat ‘de mooiste poëzie’ uit China op het programma en treedt Dichter des Vaderlands Anne Vegter aan. Er zijn tientallen voordrachten, discussies en masterclasses over poëzie. Er is ruimte voor experiment en vernieuwing, voor de relatie tussen poëzie, film, muziek en beeldende kunst, en voor vertaalprojecten.

 

Het festival maakt zich bovendien sterk voor vervolgde dichters. Poëzie, engagement en politiek horen bij Poetry als donder bij bliksem. Hoe machtig en ‘gevaarlijk’ de kunst en het geschreven woord zijn, blijkt uit de manier waarop wereldwijd nog altijd kunstenaars worden vervolgd. Vorig jaar moest de Mexicaanse dichteres Dolores Dorantes op Poetry verstek laten gaan omdat ze met de dood werd bedreigd vanwege haar schrijfprojecten met vrouwen in het gewelddadige grensgebied Ciudad Juarez. En in een eerdere editie liet de Afghaanse dichter Kamran Mir Hazar weten dat de politici in zijn land slechts één advies voor hem hadden: ‘Schrijf niet!’

 

Dood van een god

 

Een god van ginds is dood

gevallen uit de schedel van de hemel

In de verschrikking en de ondergang .

in de wanhoop en verlatenheid

zal misschien de nieuwe god

oprijzen uit de diepten in mij

Misschien ja,

want de aarde is voor mij bed en echtgenote

en de wereld buigt zich

 

Uit: Adonis (e.a.): ‘Brug tussen twee culturen’. Arabische en Nederlandse poëzie gebundeld, El Hizjra Amsterdam, 1992.

 

www.poetry.nl

 

Juni, 2013

 

Een bekorte versie stond in kranten van De Persdienst.

 

 

 

 

 

 

 

UA-37394075-1