Nico de Boer Teksten

Nico de Boer Teksten

Beweeg over de plank met de pijltjes op het toetsenbord, of zoek direct op een titel of auteur:

Alize Zandwijk: ‘Achter elke deur zit een mens van rijstpapier’

Mensen die leven, alsof ze niet leefden. Dat is de rode draad in de voorstelling waarmee het Ro Theater door het land reist. ‘Dieven’ heet het en is geschreven door Dea Loher, de nieuwe Duitse ontdekking die wel met Bertolt Brecht wordt vergeleken. ,,Dit gaat zo over deze tijd en is zo herkenbaar. Je kijkt je ogen uit.”

 

‘Dieven’ is een kristalheldere, tragikomische voorstelling over gewone mensen aan de rand van de samenleving. Kleine, ontroerende levens van mensen die hunkeren naar een beetje warmte, troost en geluk. De een dekt de tafel voor een verdwenen verloofde en een niet bestaand kind. Een echtpaar voelt zich bespied. Een vrouwelijke supermarktchef droomt over promotie, een bejaarde over een langgekoesterde busrit. Weer een ander geeft het op en scharrelt als een schim door het leven.

 

,,Het zijn uitsneden uit levens. Sommige verhalen raken elkaar, andere niet. Het zijn losse verhalen alsof je naar een flatgebouw kijkt. En achter iedere deur zit een verhaal,” licht regisseur Alize Zandwijk toe die Dea Loher in Nederland heeft geïntroduceerd. ‘Dieven’ is na ‘Onschuld’ en ‘Het laatste vuur’ het derde stuk van Loher dat de artistiek leider van het Ro Theater brengt.

 

,,Sinds ‘Onschuld’ heb ik de rechten om haar stukken in Nederland te doen. Ik had ‘Het laatste vuur’ en ‘Dieven’ niet eens gelezen van tevoren. Die nam ik blind, dat zegt genoeg. Loher is een heel eigenwijze, ongelooflijk universele en eigentijdse schrijfster. We zijn zielsverwanten van elkaar. Dat heeft te maken met het thema. Haar werk gaat eigenlijk altijd over verloren wijken, over de minderbedeelden. Ze zoekt de randen op, de vergeten straten, dat deel van de samenleving waar je niet bij stilstaat.”

 

ARTISTIEK VRUCHTBAAR

 

Het Ro Theater, een van de vier grote toneelgezelschappen van het land, heeft ‘Dieven’ gemaakt met de Koninklijke Vlaamse Schouwburg (KVS). Een samenwerking die in het verleden vaker artistiek vruchtbaar is gebleken. En dat geldt opnieuw voor deze voorstelling die inmiddels in Brussel en Rotterdam warm is onthaald. ,,De twee gezelschappen zijn met elkaar verwant. We vormen een soort tweelinggezelschap, in die zin dat we allebei heel erg bezig zijn met onze stad. Met wat daar speelt, met wat multiculturaliteit is en wat je daarmee doet als theatermaker.”

 

Alize Zandwijk kijkt na de voorstellingen in Brussel en Rotterdam reikhalzend uit naar de tournee van ‘Dieven’.

 

,,Ik houd ervan om dit soort teksten in de provincie te brengen. Eigenlijk komt er altijd iets bijzonders uit de bus. Mensen die het ademloos fantastisch vinden omdat ze dit niet verwachten. Ik hoop natuurlijk altijd dat het publiek massaal toestroomt, maar omdat mensen niet weten wat ze kunnen verwachten, durven ze er niet naartoe te gaan en dat is jammer. Ze denken ook vaak, O, dit is heel moeilijk en intellectueel. Dat denken ze sowieso bij schrijvers die ze niet kennen. Of ze denken dat toneel heel ouderwets is of saai. Of dat ze te dom zijn of niet slim genoeg. Het zal allemaal wel moeilijk wezen. Maar dat is helemaal niet zo. Je maakt echt wat mee. Dit is een stuk dat zo over deze tijd gaat. Heel alledaags. Alleen de situaties zijn soms absurd, het zijn uitvergrotingen van de werkelijkheid, maar iedereen zal er iets in herkennen.”

 

Bijzonder aan ‘Dieven’ is ook het decor. Het oplopende toneel golft in een zee van kartonnen dozen waarin en waartussen de personages scharrelen. De dozen zijn leeg, als metafoor van het leven dat we zelf moeten vullen en inkleuren. ,,Een recensente schreef dat het was of iedereen op water liep, omdat ze zo’n voorzichtige manier van voortbewegen hebben. Dat vond ik een heel mooi beeld. Het zijn mensen als van rijstpapier, zo fragiel.”

 

Ergens laat Loher een personage zeggen: ‘Denkt u, dat er veel van mijn soort zijn. Mensen zoals ik, die leven, alsof ze niet leefden. Die zich door hun eigen leven heen stelen, voorzichtig en schuw, alsof niets daarvan hen toekomt, alsof ze geen recht hadden, zich erin te bevinden. – Alsof we dieven waren.’ Geldt dat niet voor veel mensen, zeker in een tijd waarin alles om geld, talent en succes draait, en dat wie het daaraan ontbreekt niet meedoet? Zandwijk, instemmend: ,,Het is mijn leidraad voor het stuk. Mijn vader bijvoorbeeld was ook zo iemand die er liever niet dan wel was. Dat vind ik zo erg, mensen die het idee hebben dat ze geen recht hebben om te leven.”

 

VAN KLASSIEK EN EIGENTIJDS

 

Zandwijk heeft de reputatie om afwisselend terug te grijpen naar de klassieken en sterk eigentijds repertoire te maken. ,,Dat doe ik niet uit opportuniteit. Je kunt alleen iets maken vanuit een soort geestdrift. Dat is soms lastig, want Loher is hier geen bekend schrijfster. In Duitsland ligt dat anders. Ze is daar de grootste toneelschrijfster van dit moment. Daar worden schrijvers veel hoger geacht. In Nederland wordt er bovendien veel te weinig nieuw repertoire ontwikkeld.”

 

Een verwijzing naar de straffe cultuurbezuinigingen is voldoende om haar agitatie te wekken.

 

,,Dat is heel erg triest. We worden van een heel kunstminnend een kunsthatend land. Wij worden in de ons omringende landen gezien als een land dat de kunst de dood injaagt. En wij hebben verhoudingsgewijs al zo weinig subsidie voor de kunsten. Als je die getallen in Duitsland laat vallen, vinden ze die echt om te lachen.”

 

Wat doe je daar als theatermaker aan? ,,Je moet proberen goed theater te blijven maken. Je moet blijven doen waar kunst voor staat. De ziel van een land laten zien. Maar als de ziel er niet meer is, wordt het wel heel karig. Het gaat tegenwoordig alleen nog maar over consumeren, om de economie. En iedere stad, iedere economie in een stad, is juist gebaat bij een rijke cultuur, want dan willen mensen er blijven wonen, dan komen mensen bij je langs, maar op het moment dat het verschraalt, haken ze af.”

 

,,Kunst is je reflectie op het leven. Anders ben je alleen maar bezig met jezelf, met geld verdienen. Door een boek te lezen, naar film, toneelvoorstelling of concert te gaan, krijg je een hunkering, voel je weer dat je leeft. Eeuwenoud is het dat mensen zo’n prikkeling nodig hebben. Dat begon al met tekeningen in grotten. Er wordt een enorme denkfout gemaakt. Juist in een land dat het moeilijk heeft, of dat nu in Afrika of Europa is, blijft de cultuur bloeien, blijven mensen voorstellingen maken.”

 

,,Ik houd me als theatermaker ook bezig met Rotterdam, een heel specifieke stad. Je kunt hier niet coûte que coûte je eigen goesting volgen. Ik denk na over welk stuk ik wil brengen en waarom. Als ik in Hamburg een gastregie doe, doe ik daar Gorki met ‘Zomergasten’. Waarom? Omdat dat stuk past bij die stad op dat moment. Zo regisseer ik overal. Toen ik hier in Rotterdam kwam, begon ik met ‘Nachtasiel’. Waarom? Omdat ik iets wilde doen met de rauwheid van de stad en haar bewoners en omdat ik daar inspiratie uit put.”

 

Voorstelling ‘Dieven’ van Dea Loher door het Ro Theater. Regie: Alize Zandwijk. Spel o.a. Nasrdin Dchar, Fania Sorel, Willy Thomas, Wouter Hendrickx, Sylvia Poorta, Marc De Corte, Jacqueline Blom, Lukas Smolders, Caroline Liekens. www.rotheater.nl

 

Februari, 2011

UA-37394075-1