Nico de Boer Teksten

Nico de Boer Teksten

Beweeg over de plank met de pijltjes op het toetsenbord, of zoek direct op een titel of auteur:

‘Apocalyps’ eindigt met ‘De hel’

Het verhaal over de Tweede Wereldoorlog is al vaak verteld, maar het blijft fascineren. Het geldt ook voor de zesdelige documentairereeks ‘Apocalyps’, uitgezonden door de TROS, waarvan het slot toepasselijk ‘De hel’ is genoemd.

 

De prestigieuze serie van de filmmakers Isabelle Clarke (regie) en Daniel Costelle bestaat integraal uit archiefbeelden, allemaal in kleur (of ingekleurd), die grotendeels niet eerder te zien waren. Daarbij belicht ‘Apocalyps’ de oorlog vanuit het perspectief van zowel de politieke en militaire leiders als de soldaten op de slagvelden en de burgers. Van de vijftig miljoen doden vielen er immers twee keer meer burgers dan militairen.

 

In ‘De hel’ staat het allesverwoestende laatste oorlogsjaar centraal. Nieuwe feiten of inzichten levert het niet op, of het moet de terloopse opmerking zijn dat begin 1945, als Hitler zijn troepen de ‘totale vernietiging’ beveelt, de nazi’s prioriteit blijven geven aan de treinen met gedeporteerde Joden boven die met munitiekonvooien.

Het nadeel van zo’n reeks die in zes delen van elk een uur de gehele Tweede Wereldoorlog vervat, is dat de gebeurtenissen elkaar razendsnel opvolgen. Daardoor is nauwelijks tijd om in te zoomen op details waardoor complexe zaken gemakkelijk gesimplificeerd worden.

De welhaast vertrouwde beelden van bombardementen en gevechtshandelingen, waarbij de begeleidende commentaarstem soms al te zwaar is aangezet, worden afgewisseld met niet eerder vertoonde filmopnamen van burgers en filmers die met de troepen mee reisden.

Dat levert soms schokkende beelden uit de eerste hand op, van de landing in Normandië tot de nazigruwelen in de concentratiekampen, van het niets ontziende optreden van de Amerikanen op de Filippijnen en de verkoolde resten van nazikopstukken tot de gehersenspoelde kindsoldaten van de Hitlerjugend met hun verbijsterde gezichten nadat ze door de Amerikanen zijn overmeesterd.

Getuigenverslagen

De beelden worden nu en dan ondersteund door treffende getuigenverslagen van oorlogscorrespondenten, onder wie de vermaarde Amerikaanse schrijver Ernest Hemingway, die zelf in de WO I had gevochten en daarover de roman ‘A farewell to arms’ had geschreven. Hij voer mee met de armada van D-day en schreef over de invasie in Normandië:

 

‘Terwijl we ons in het grijze ochtendlicht naar het land toe bewogen, kregen de stalen boten die de vorm hadden van doodskisten groene vlagen water over zich heen die terechtkwamen op de gehelmde hoofden van de manschappen, opeengepakt, schouder aan schouder, in het stijve, onaangename en oncomfortabele eenzame gezelschap van andere mannen die ten strijde trokken.’

 

Ook de beroemde oorlogsfotograaf Robert Capa zat midden in deze hel.

 

‘Het was het lelijkste strand van de hele wereld. We waren uitgeput door het water en de angst.’

 

Na de capitulatie richtte de Duitse schrijver Klaus Mann, zoon van de grote Thomas Mann die naar de VS was gevlucht, zich in een ontredderde wereld via de radio tot zijn verslagen landgenoten:

 

‘De nederlaag is geen schande. Integendeel, de schande, de vernedering, het verval, de verarming van het Duitse leven was het nationaal-socialisme.’

 

‘De hel’, slot van ‘Apocalyps, de Tweede Wereldoorlog’, TROS.

 

Juni, 2012

UA-37394075-1