Nico de Boer Teksten

Nico de Boer Teksten

Beweeg over de plank met de pijltjes op het toetsenbord, of zoek direct op een titel of auteur:

Ariane Schluter: ‘Het spel moet fris en kwetsbaar blijven’

Ariane Schluter (1966) is wars van sterallures. Eenmaal op het toneel of voor de camera gaan alle remmen los. Kan de hoogblonde actrice een voorstelling laten broeien en zinderen van leven. Bij Het Nationale Toneel speelt ze in ‘Liaisons dangereuses’ de geslepen markiezin de Merteuil.

 

Ze wordt met Carice van Houten tot de beste Nederlandse actrices van dit moment gerekend. Alles wat ze aanraakt lijkt in goud lijkt te veranderen. ,,Ik doe niet zoveel voor de camera, hoor’’, zegt ze relativerend in de Lourdeskerk in Scheveningen waar de cast van ‘Liaisons dangereuses’ oefent. ,,Voor mij is toneelspelen de bron. Dat komt omdat je daarbij veel meer met de taal kunt doen, daar houd ik van. In film is dat minder. Daarom vind ik werken met Alex van Warmerdam zo leuk omdat taal in zijn films zo’n belangrijke rol speelt.’’

 

GEWEZEN MINNAARS DIE DE TIJD DODEN MET PERVERSE SPELLETJES

 

Ariane Schluter en Gijs Scholten van Aschat doen in ‘Liaisons dangereuses’ markiezin de Merteuil en graaf Valmont. Zij zijn gewezen minnaars en doden de tijd met perverse spelletjes om anderen te vernederen. Maar wat begint als een vermakelijk spel ontaardt in een gevecht op leven en dood.

 

Ariane Schluter: ,,Valmont en zij zijn aan elkaar gewaagd, maar ze moeten het anders uiten. Merteuil heeft geleerd om onder tafel een vork in haar hand te hebben om te steken en boven tafel te glimlachen alsof er niets aan de hand is. Ze zoekt haar seksuele vrijheid, is wars van het huwelijk en alle verplichtingen die daarin worden opgelegd. Zij wil de regie voeren over wat haar overkomt in haar leven, ze doet dat slim, intelligent, erudiet en welbespraakt. Een feministe avant la lettre. Een heel rijk karakter.’’

 

,,Valmont is haar kwetsbare plek, want ze wordt verliefd op hem. Ze hebben eerst een verhouding, dan breekt ze met hem en zoekt een manier om zich tot hem te kunnen verhouden door die spelletjes te spelen en anderen in het verderf te storten. Daaraan ontleent ze haar genot, maar wordt daarin via de achterdeur ingehaald doordat hij verliefd wordt op een andere vrouw. Dat is voor haar onverdraaglijk, ze is jaloers. Heel burgerlijk natuurlijk.’’

 

EEN LIEFDESKOPPEL

 

Dankzij de succesvolle film ‘Dangerous liaisons’ (Stephen Frears, 1988), waarin John Malkovich en Glenn Close excelleren als het perverse liefdeskoppel, werd de 18de-eeuwse brievenroman (1782) van Pierre Choderlos de Laclos eind vorige eeuw herontdekt. Het is de bron van de voorstelling die Het Nationale Toneel nu maakt. ,,Ik ben de film opnieuw gaan bekijken. Glenn Close zegt en doet daarin met lichte glimlach de verschrikkelijkste dingen. Ze heerst, ze controleert. Niets is extravert, het is allemaal onderdrukt. Een snelkookpan maar het deksel blijft erop.’’

 

Was het niet een handicap om eerst de film te bekijken? ,,Uiteindelijk hielp me dat toch heel erg. In onze voorstelling ligt veel meer de nadruk op de taal. De film is gesitueerd in de achttiende eeuw, bij ons zijn er meer anachronismen. Er zitten elementen uit de achttiende eeuw in, maar we spelen zonder pruiken, zonder poespas met kledij. In het decor herinneren sommige meubelstukken daaraan. Verder is de vormgeving abstract.’’

 

EEN DUISTER STRIJDTONEEL

 

Schluter werkte bij Het Nationale Toneel vaker met regisseur Johan Doesburg en haar tegenspeler Gijs Scholten van Aschat. Enkele jaren geleden excelleerden ze in het relatiedrama ‘Demonen’ van Lars Norén, een variatie op Albees ‘Wie is er bang voor Virginia Woolf?’ Hierin slaat de liefde bij een echtpaar om in haat. ‘De liefde’ is zowel in ‘Demonen’ als in ‘Liaisons dangereuses’ een duister strijdtoneel met louter verliezers. ,,’Liaisons dangereuses’ lijkt als een komedie te beginnen. Langzaam kantelt het stuk, wordt het grimmig en komen er donkere krachten naar boven. Dat vind ik zo mooi aan de bewerking die Marcel Otten heeft gemaakt. Bijvoorbeeld aan het einde, als Volange, de moeder van het jonge meisje dat min of meer wordt misbruikt door de markiezin en Valmont, wraak neemt. De voorstelling zegt ook wezenlijk iets over het kwaad; hoe dat in die twee karakters zit en tegelijk in iedereen, ook in het jonge meisje dat slachtoffer wordt van de grillen van Merteuil en Valmont die het kwaad bij haar als een zaadje water geven. Voor het publiek is dat lekker om te zien. Je lacht er driekwart van de tijd om. Denk je: heerlijk! Totdat het echt wreed wordt.’’

 

Schluter kan intens genieten van een goede toneeltekst. ,,Ik vind het ongelooflijk mooi dat je dingen in taal kunt vatten die dicht in de buurt komen van wat je wilt zeggen of voelt. Dat is zo fijn aan echt goede stukken of schrijvers die dat treffend kunnen verwoorden.’’ Ze noemt Racine als voorbeeld. In een van diens rijkste stukken, ‘Phèdre’ (1677), speelde ze in een regie van Johan Doesburg de titelrol. ,,Tot aan de laatste voorstelling deed ik in de tekst nieuwe ontdekkingen. Dat is een enorme voedingsbodem.’’

 

Ze speelde bij theatergroep Orkater Zerline, de dienstmeid van een rijke barones, in een monoloog van de Oostenrijkse schrijver Hermann Broch. ,,Dat was nieuw voor mij, zo’n muzikaal theaterstuk, met een woordeloze rol van trombonist Koen Kaptijn.’’ Haar spel leverde haar een nominatie voor de Theo d’Or op, de hoogste onderscheiding voor actrices. Toch miste ze de interactie met medespelers. ,,Voor mij is het heel belangrijk met wie ik speel. Het gaat bij mij daarbij ook altijd om de dialoog, niet om de monoloog.’’

 

Over erkenning heeft ze geen klagen. ,,Als ik een prijs krijg voel ik me een beetje jarig. Al kunnen prijzen ook remmend werken. Er is een poos geweest dat ik de lat steeds hoger legde, tot ik het gevoel had dat ik tegen het plafond stond te beuken. Ik wil het onderste uit de kan halen, al relativeer ik het uiteindelijk allemaal wel.’’

 

Ze houdt het meest van de ‘try-outfase’, als ze haar rol nog niet feilloos beheerst. ,,Omdat het dan allemaal nog onzeker is hoe de voorstelling er uit zal komen te zien. Je hebt het nog net niet in de klauwen. Dat geeft het iets heel mooi actueels en kwetsbaars. Als de voorstelling eenmaal staat zou je moeten blijven zoeken naar dat onzekere gevoel uit het begin dat het spel iets fris en kwetsbaars geeft.’’

 

Hoewel haar al vaak een grote toekomst in het buitenland is voorspeld, staat ze niet te popelen om elders haar heil te beproeven.

,,Ik houd van Nederland, van de taal’’, zegt ze luchtig. ,,Ik heb het met bevriende collega’s wel eens over spelen in Duitsland. Daar heerst een sterke toneeltraditie, veel meer dan hier. Daar wordt zeer gehecht aan klassieke stukken. Dat mis ik hier wel, de statuur die het toneel inneemt.’’

 

Voorstelling ‘Liaisons dangereuses’ van Christopher Hampton (naar Pierre Choderlos de Laclos) door Het Nationale Toneel. Vertaling en bewerking Marcel Otten. Regie Johan Doesburg. Met Ariane Schluter, Gijs Scholten van Aschat, Celia Nufaar, Daan van Dijsseldonk, Diede Zillinger Molenaar, Lidewij Benus, Margo Dames, Nele van Rompaey, Sophie van Winden. 

 

ARIANE SCHLUTER

IN VOGELVLUCHT

 

Ariane Schluter, de jongste van vijf dochters van een huisarts uit Leidschendam, speelde na de toneelschool in allerlei stukken, van Tsjechov tot Shakespeare, en deed aanvankelijk kleine tv-rollen. Haar grote doorbraak kwam met ’06’, over een jonge vrouw die de eenzaamheid probeert te verdrijven met telefoonseks, eerst in het toneelstuk in de regie van Johan Doesburg, daarna in de film van Theo van Gogh. Onder regie van Alex van Warmerdam speelde ze in ‘De jurk’, ‘Kleine Teun’ en ‘Ober’. Ze speelde verder in Paul Ruvens experimentele film ‘Enigma’, in de tv-serie ‘Zwarte sneeuw’ van Maarten Treurniet, en de film ‘De verstekeling’ van Ben van Lieshout. In de theaters excelleerde ze onder andere in ‘Eden’ van toneelgezelschap Het Groote Hoofd en in ‘Strange interlude’ van Het Nationale Toneel. Voor beide rollen ontving ze de Theo d’Or, de prijs voor de beste vrouwelijke actrice.

 

Oktober, 2007 

UA-37394075-1