Nico de Boer Teksten

Nico de Boer Teksten

Beweeg over de plank met de pijltjes op het toetsenbord, of zoek direct op een titel of auteur:

Arthur Japin: ‘Na begrip volgt vanzelf vergeving’

Arthur Japin (1956) schoot vol toen hij in Texas de inscriptie las op het standbeeld van een indianenleider. Het vormde de inspiratie voor zijn roman ‘De overgave’ (2007) over het gruwelijke lot van een Amerikaanse pioniersfamilie. ,,Als er eenmaal begrip is volgt vergeving vanzelf.’’

 

Het is het decor van een western: indianen en een Amerikaanse pioniersfamilie die in het begin van de negentiende eeuw naar het desolate, onontgonnen wilde westen trekt. Geen setting die je direct zou verwachten bij Arthur Japin. Of toch wel?

,,Nee,’’ zegt de schrijver, die zelf iets van een chique vrijbuiter heeft, in het monumentale grachtenpand van zijn uitgever in hartje Amsterdam. ,,Ik heb niets met cowboys en indianen, nooit gehad, de films vond ik vervelend, evenals de boeken van Karl May.’’ Ook geen spaghettiwesterns? ,,Nee, ik heb sowieso een hekel aan films met veel actie, dan verveel ik me. Bovendien wordt alles altijd zo zwart-wit gesteld.’’

Hoe kwam Japin dan op het spoor van dit noodlotsdrama? ,,Volkomen toevallig. Het is als verliefd worden. Als je er naar op zoek bent, gebeurt het niet. Als je denkt: ik blijf toch altijd alleen, komt het van drie kanten langs. Ik ging in 2004 naar Texas, kort nadat ik voor ‘Een schitterend gebrek’ de Libris Literatuur Prijs had gekregen. Ik moest er even uit. In Texas rijd je door enorme vlakke landschappen op rechte wegen die je wel uit films zal kennen. Daar ga je een beetje van hallucineren. We stopten bij Quanah, een dorp met wat straatjes en een plein waar een standbeeld stond voor de Comancheleider Quanah Parker. Daarop stond een kort opschrift waarvan ik volschoot. Ik heb meteen rondgevraagd, boeken gelezen en diezelfde avond een eerste opzet geschreven.’’

Arthur Japin heeft een fijne neus voor bijzondere, waargebeurde verhalen die hij met literaire middelen naar zijn hand zet. Dat bewees hij met zijn romandebuut ‘De zwarte met het witte hart‘, over de twee Afrikaanse prinsjes Kwasi en Kwame die als Hollanders werden opgevoed in het 19e-eeuwse Nederland. Voor zijn andere bestseller ‘Een schitterend gebrek‘ lichtte hij een detail uit de memoires van Casanova en maakte daar een aangrijpend liefdesavontuur van.

Zijn nieuwe roman vertelt de geschiedenis van de pioniersfamilie Parker die dwars door het opstandige Texas trekt om zich in het nieuwe land te vestigen en het christelijke geloof te verspreiden. Ze bouwen een fort dat in 1836 door jonge Comanche-indianen wordt overvallen. Grootmoeder Sally Parker-Duty (Granny) overleeft ternauwernood. Haar man, dochter en schoonzoon worden gedood, een aantal kleinkinderen ontvoerd. Granny stelt alles in het werk om de ontvoerde kinderen terug te vinden.

De overgave’ begint met het bezoek dat Comancheleider Quanah veertig jaar na het bloedbad brengt aan de 94-jarige Granny. Quanah is onderweg om zich over te geven en zijn verslagen volk naar het reservaat te leiden. Hij is de zoon van Cynthia Ann, een van Granny’s geroofde kleinkinderen. Hij maakt ,,alles weer los’’ bij zijn overgrootmoeder. Zij vertelt daarop in een lange monoloog, onderbroken door Comanchelegendes, haar bewogen levensgeschiedenis aan haar indiaanse achterkleinzoon. Japin: ,,Ze hebben allebei alles verloren, ze hebben elkaar altijd gehaat en ineens hebben ze niks anders meer dan elkaar. Je kunt zeggen dat wat Granny Parker liefheeft terugkrijgt als hetgeen zij haat.’’

De sleutelpassage van ‘De overgave’ is het moment waarop Fort Parker wordt overvallen door jonge Comanchekrijgers. ,,In verslagen uit die tijd is de gruwelijke moordpartij gedetailleerd beschreven. Als je dat allemaal in een roman opschrijft, slaan de mensen het boek dicht. Ik heb me voorgesteld hoe het zou zijn om als Granny Parker met een speer aan de aarde vastgespietst in je eigen bloed te moeten liggen. In dat soort omstandigheden heeft de mens de neiging om een soort tweede werkelijkheid te zoeken. Zo kwam ik op het drama van de mier die haar gezelschap houdt. Daarom hoef ik alle ellende niet te beschrijven die je als lezer toch wel voelt, als het goed is tenminste. Je focust je geheel op de vrouw.’’

In de annalen van de Parkers is Granny niet meer dan een voetnoot. ,,Ze verdwijnt in de jaren veertig van de negentiende eeuw zonder enige verklaring uit de stukken.’’ Japin laat haar in zijn roman doorleven tot aan het einde van de negentiende eeuw. Hij maakt van haar een sterke, verbitterde vrouw met een ongebroken geestkracht. Waarom heeft hij juist haar als hoofdpersoon gekozen? ,,Zo’n oude vrouw vind ik interessant. Ze doet me denken aan mensen die ik gekend heb, met een grote wond uit het verleden. Op het eerste gezicht denk je, wat een kregelige vrouw, maar als je eenmaal weet wat daarachter zit, kun je het begrijpen. Ze zit zo vast in haar haat en woede dat die haar houvast zijn geworden.’’

Haar ontvoerde kleindochter Cynthia Ann is in gevangenschap volledig een indiaanse geworden. ,,Zij had weinig keus. Je moet je wel aanpassen, zeker als je kinderen krijgt. Het bestaan bij de Comanche was buitengewoon wreed, niet alleen voor vreemdelingen, ook binnen de stam. Het moet ontzettend hard geweest zijn voor een blank meisje.’’

Eenmaal door militairen teruggebracht kan ze bij haar familie niet meer aarden. ,,Zelfs haar oude taal is ze verleerd, wat ook met Kwasi en Kwame was gebeurd. Ik vroeg me af hoe dat kwam. Totdat bij een lezing van me iemand opstond en zei dat zijn geadopteerde kind hetzelfde was overkomen. Als je tussen je achtste en je twaalfde een nieuwe taal leert verdwijnt de oude. Niet daarvoor en niet daarna.’’

In zijn romans probeert Japin een link te leggen naar de ‘actualiteit’. In ‘Een schitterend gebrek’ deed hij dat door over de verdraagzaamheid in het achttiende-eeuwse Amsterdam te schrijven. In ‘De overgave’ is die link het thema van vergeving. ,,Mensen kunnen zich moeilijk inleven in een ander. Ik heb een groot deel van mijn leven geleefd zonder een oorlog direct om de deur. Nu heb ik het gevoel dat het allemaal steeds dichterbij komt. Daardoor wordt het almaar moeilijker om de zaken objectief te bekijken en je in te leven in een ander. Maar dat is nodig om een ander te begrijpen en te vergeven. Als er eenmaal begrip is volgt vergeving vanzelf.’’

 

Arthur Japin: ‘De overgave’, roman, 365 blz, uitgeverij De Arbeiderspers.

 

Arthur Japin

 

Arthur Japin (Haarlem, 1956) studeerde Nederlandse taal- en letterkunde en doorliep de theaterschool, waar hij in 1982 afstudeerde. Hij speelde diverse rollen op toneel en voor radio en televisie. In 1996 debuteerde hij met de verhalenbundel ‘Magonische verhalen’. Zijn roman ‘De zwarte met het witte hart’ (1997) was zijn grote doorbraak; daarvan zijn er nu meer dan 225.000 exemplaren verkocht. In 1998 verscheen de verhalenbundel ‘De vierde wand’, in het voorjaar van 2002 gevolgd door de roman ‘De droom van de leeuw’. In 2003 verscheen ‘Een schitterend gebrek’ (Libris Literatuur Prijs 2004); 35 drukken, meer dan 275.000 exemplaren verkocht. In 2006 schreef hij het Boekenweekgeschenk ‘De grote wereld’ (oplage: 815.000 ex.).

 

Vechtlustige

presidenten

komen uit texas’

 

In Texas waart de geest van de pioniers nog rond. De manier waarop de Amerikaanse president Bush jr zich heeft vastgebeten in de oorlog in Irak is volgens Arthur Japin toe te schrijven aan het roemruchte verleden. ,,Het is geen toeval dat alle vechtlustige Amerikaanse presidenten uit Texas komen. De mentaliteit is daar: als je iets wilt geef je niet op. De Texanen zijn zich sterk bewust van wat hun familie indertijd heeft meegemaakt en gedaan om het land te veroveren waar nadien olie in de grond bleek te zitten.’’

De nazaten van de Comanche-indianen wonen tegenwoordig vooral in Comanche County, Oklahoma. ,,Ze wonen bij elkaar in de buurt. Ze bezitten casino’s en zijn erg dik geworden. Sommige zijn herkenbaar als indiaan. Op hun auto’s hebben ze stickers met Lord of the Plains geplakt, want ze zijn trots op wie ze zijn. De laatste jaren is er in Amerika uit een soort schuldgevoel ook een uitgebreide herwaardering geweest voor de indianen.’’

 

Succes in de VS

 

De boeken van Arthur Japin zijn in meer dan twintig talen verschenen. Vooral in Engeland en de Verenigde Staten valt zijn werk in de smaak. ,,Mijn Amerikaanse uitgever is dan ook erg blij met mijn nieuwe boek’’, zegt hij. Maar Amerikanen lezen toch niet of nauwelijks boeken van buitenlandse auteurs? ,,Ze staan er niet bij stil dat ze een vertaling lezen, een boek is een boek.’’

Japin is in betrekkelijk korte tijd een populair en geliefd schrijver geworden bij een breed publiek. ,,Toen ik uit Texas terugkwam werd ik gevraagd voor het tv-programma ‘De zomer draait door’. Omdat ik verder niks te vertellen had, begon ik over mijn nieuwe boek. Na die uitzending hielden mensen me op straat aan en vroegen wanneer mijn boek uitkwam omdat ‘ik niet kan wachten om het te lezen’. Dat is wel iets om dankbaar voor te zijn.’’

Zorgt dat ook niet voor een zekere druk? ,,Toen ik een prijs kreeg voor ‘De zwarte met het witte hart’ zei men tijdens het diner: ‘Jij bent typisch zo’n schrijver van één boek.’ Ik heb me daar niet aan gestoord. Het gaat erom dat je doet wat je hart je ingeeft. En als er niks meer komt, kan ik altijd nog schilderen. Vind ik ook heerlijk.’’

 

September, 2007

UA-37394075-1