Nico de Boer Teksten

Nico de Boer Teksten

Beweeg over de plank met de pijltjes op het toetsenbord, of zoek direct op een titel of auteur:

Chris Nietvelt als Lady Macbeth: ‘Wie bloed ruikt wil meer’

Donker. Zwart. Nacht. Het zijn kernwoorden in ‘Macbeth’ (1603), de spannendste, griezeligste en bloeddorstigste Shakespeare. In het kader van het Holland Festival 2012 speelt Toneelgroep Amsterdam het stuk in een topbezetting onder regie van Johan Simons, met een link naar oorlogsveteranen. Fedja van Huêt vervult de titelrol. In dit gruwelkabinet is Chris Nietvelt Lady Macbeth. ,,Als je één keer bloed hebt geroken wil je meer bloed.”

 

Voor de actrice betekent deze productie een dubbel weerzien. Een weerzien met Lady Macbeth, de rol die een kwart eeuw geleden haar doorbraak betekende als jonge actrice bij Ivo van Hoves toenmalige theatergezelschap De Tijd. ,,Ik was een heel jonge Lady”, zegt Chris Nietvelt. ,,Maar onbevangen was ik niet, ik was op die leeftijd al vrij ernstig, denk ik.”

Het is ook een weerzien met regisseur Johan Simons met wie ze jarenlang werkte, onder meer bij ZT Hollandia in Eindhoven. ,,Dat is erg fijn. Het is als oude familieleden die elkaar weer treffen. Zo voelt het. Een herkenning. We pakken de draad op, ook omdat we dezelfde vorm- of beeldtaal spreken.”

 

,,En toch. Tóen leefden ze. Dat gevoel. Dat is wat in de voorstelling het accent heeft.”

 

‘Macbeth’ is de eerste regie van Simons bij het Nederlands toneel sinds zijn vertrek naar München, waar hij een van Duitslands grootste toneelgezelschappen leidt, de Münchner Kammerspiele. In Simons’ enscenering neemt Macbeths bloeddorst, aangewakkerd in een oorlog, buitensporige proporties aan. Macbeth als Vietnamveteraan of een militair die met een posttraumatisch stresssyndroom is teruggekeerd uit Irak of Afghanistan. De spelers hebben daartoe als voorbereiding documentaires bekeken over Vietnamveteranen. Chris Nietvelt: ,,In een van die films zegt een veteraan: ‘Het is nu dertig jaar na dato. Er is maar één ding wat ik zou willen en dat is terug.’ Hij wil terug naar de hel, terug naar de adrenaline. Hij zegt ook: ‘Toen, en ik weet dat ik dat eigenlijk niet mag zeggen, toen was ik gelukkig.’ Hij is nu totaal uitgeblust. Ze zitten in een soort tehuis voor veteranen, de een heeft geen benen meer, de ander is gekwetst, zowel lichamelijk als geestelijk. En toch. Tóen leefden ze. Dat gevoel. Dat is wat in de voorstelling het accent heeft.”

 

,,Ze is niet altijd een bitch van een wijf. Ik zie haar niet als alleen maar een zwart mens.”

 

Lady Macbeth is degene die haar man aanspoort een koningsmoord te begaan. Haar scherpe tong bezweert de twijfel van generaal Macbeth. In de theaterhistorie is zij veelal de kwade genius achter de moord die Macbeth pleegt op de Schotse koning Duncan om de troon te veroveren. Maar is zij inderdaad dat valse serpent, die meedogenloze en eerzuchtige vrouw die haar man ophitst? Of is zij de liefdevolle vrouw die het beste met haar man voorheeft? ,,Zij zet Macbeth er wel toe aan”, zegt de actrice bedachtzaam. ,,Maar volgens mij doet ze dat uit liefde voor hem. Ze is niet altijd een bitch van een wijf. Ik zie haar niet als alleen maar een zwart mens. Dat is ook niet interessant om te spelen en waarom zou ze anders zelfmoord plegen? Omdat ze het niet meer aan kan. Omdat ook dit niet heeft opgeleverd wat ze ervan gehoopt had.”

 

,,Ik had toen een veel romantischer beeld van de liefde. Nu weet ik dat het er in het huwelijk ook heel hard aan toe kan gaan.”

 

Als het vliegwiel van geweld eenmaal in gang is gezet, is er immers geen houden meer aan. Macbeth ontpopt zich als een bloeddorstige moordenaar. ,,Hij gaat maar door, hij wordt helemaal paranoia. Dan is het voor haar ook niet meer te volgen. Ze gaat met hem die waanzin in. Om bij hem te kunnen zijn, omdat dit het enige niveau is waarop ze samen kúnnen zijn. Misschien vinden ze dat ook wel lekker samen. Het is een heel extreme relatie. Zeker in deze voorstelling is hun relatie veel extremer en heftiger dan destijds. Nu ben ik ook vijfentwintig jaar ouder. Ik had toen een veel romantischer beeld van de liefde. Nu weet ik dat het er in het huwelijk ook heel hard aan toe kan gaan. Ik weet nu meer dan destijds, ik was vijfentwintig, ik weet dat je ook kan vechten voor een relatie. En dat als het echt fout gaat het nog niet het einde hoeft te betekenen.”

 

,,Ik hou ervan om de extremen op te zoeken, om te wroeten in personages en de logica van dat soort vrouwen te ontdekken.”

 

Chris Nietvelt is altijd sterk geweest in het spelen van intrigerende, ongrijpbare vrouwen. ,,Op de een of andere manier past dat wel bij me. Ik ben lang, ik ben van de grote gebaren, mijn stem is goed, dat soort dingen helpen eraan mee. Ik hou ervan om de extremen op te zoeken, om te wroeten in personages en de logica van dat soort vrouwen te ontdekken. Juist die uitvergroting en die metamorfoses vind ik prettig. Talige rollen zijn mijn passie, het puzzelen met woordjes, om me elk woord eigen te maken. Dat is ook de reden waarom ik gevraagd word om op de toneelacademie les te geven.”

Ze ergert zich wel aan de manier waarop de politiek nu met kunst en cultuur omspringt. ,,Het is bedroevend. Ik kan me daar heel kwaad om maken. Het is ‘een elite’ die de koers van het land bepaalt. Het is zo schrijnend, dat daar nu mensen zitten die het belang van kunst niet zien of willen zien, die blijkbaar niet de beschaving hebben om te zien dat kunst iets zegt over ons, over onze samenleving, over hoe wij in het leven staan, hoe wij met anderen omgaan. Kunst biedt reflectie. Laat zien hoe het een uit het ander voortkomt, want de mens op zich verandert niet, de wereld om ons heen verandert.”

 

Voorstelling: ‘Macbeth’ van William Shakespeare door Toneelgroep Amsterdam. Regie Johan Simons. Vertaling Hugo Claus. Met Chris Nietvelt, Fedja van Huêt, Hans Kesting, Roeland Fernhout, Fred Goessens. Musici: Merel Junge (violiste), Kaspar Kröner (countertenor).

 

‘In Vlaanderen ben

ik Nederlandse,

hier een Vlaamse’

 

Chris Nietvelt (1962) speelt sinds haar tweeëntwintigste toneel, waarvan het grootste deel in Nederland. Ze speelde van meet af aan bij grote toneelensembles, waaronder Globe, ZT Hollandia en Toneelgroep Amsterdam (TGA), en met grote theatermakers als Johan Simons en Ivo van Hove. ,,Op twee jaar na heb ik altijd in Nederland gespeeld. In Vlaanderen denken ze dat ik een Nederlandse ben. En hier ben ik een Vlaamse. Ik pas me ook niet ongelooflijk aan. Het is niet zo dat ik mijn tongpunt ben kwijtgeraakt of met een harde g ben gaan praten. En al vijfentwintig jaar vindt men dat oké.” Inmiddels is ze getrouwd met een Nederlander en moeder van een zoon van zestien en een dochter van tien.

 

,,Ik durfde dingen die ik nooit had gedaan. Ik was tot die tijd een verlegen muis geweest. Ik had een talent dat opviel, maar dat ik zelf niet herkende omdat ik het niet kende.”

 

Is die passie voor toneel er altijd geweest? ,,Nee, ik ben er niet mee opgegroeid. Ik wist niet eens dat het bestond. Ik wist alleen dat als je vader in het circus aan de trapeze hing, jij ook aan de trapeze zou gaan hangen.” Ze groeide op in de Belgische provinciestad Turnhout, waar ze op haar vijftiende via school het toneel ontdekte. ,,Ik kwam erachter dat ik iets kon. Ik durfde dingen die ik nooit had gedaan. Ik was tot die tijd een verlegen muis geweest. Ik had een talent dat opviel, maar dat ik zelf niet herkende omdat ik het niet kende.”

Haar werd geadviseerd om naar de toneelschool te gaan. ,,Mijn ouders zagen het totaal niet zitten, ook omdat ik een goede studente was. Ik zou dokter worden of advocaat, de wereld vooruit helpen, zei mijn moeder.” De toneelschool, waarbij ze onder meer les kreeg van de legendarische Dora van der Groen, bracht het balletje aan het rollen. En toen ging het snel. Weldra kwam ze in Nederland terecht. ,,Nederland, met de gulden, was buitenland, echt ver weg. Ik was een soort voetballer die gekocht werd.” Ze werd als een jonge belofte omarmd, met als eerste opmerkelijke wapenfeit haar rol als Lady Macbeth. Na talrijke memorabele rollen en nominaties ontving ze een paar jaar geleden de Theo d’Or, de prijs voor de beste actrice, voor haar Cleopatra in ‘Romeinse tragedies’ door TA.

 

Juni, 2012

UA-37394075-1