Nico de Boer Teksten

Nico de Boer Teksten

Beweeg over de plank met de pijltjes op het toetsenbord, of zoek direct op een titel of auteur:

Edith Templeton en een perverse passie

Haar schandaalroman ’Gordon’ uit 1966 was lange tijd in een groezelig kaftje alleen onder de toonbank verkrijgbaar. Zo schunnig achtten velen de openhartig beschreven (sadomasochistische) seksscènes in het boek. Het boek van Edith Templeton (1916-2006) is herontdekt en ook in het Nederlands vertaald.

 

Gordon’ verscheen indertijd bij de Olympia Press van Maurice Girodias, waar zo’n tien jaar eerder ’Lolita’ van Vladimir Nabokov was gepubliceerd, een roman die eveneens een storm van kritiek veroorzaakte, lange tijd in pikante kaftjes alleen heimelijk onder de toonbank verkocht werd, maar inmiddels tot de canon van de wereldliteratuur behoort.

Ook het boek van Templeton verwierf in korte tijd een cultstatus, vooral in Engeland en Duitsland, waar het ondanks een verbod een bestseller werd. Daarna bleef het lange tijd stil rond de schrijfster. Inmiddels is het boek wereldwijd herontdekt en staat ook de lichtelijk excentrieke Templeton zelf weer in de belangstelling. In haar nadagen genoot ze aan de Italiaanse Rivièra van een rustige oude dag. Op hoge leeftijd bleek ze nog even vrijmoedig en uitgesproken als vroeger.

 

Gordon’ gaat over de onstuimige verhouding tussen een psychiater en zijn patiënte, die net niet op een bloederig drama uitloopt.

 

Templeton verliet haar geboortestad Praag in 1938, trouwde met een Engelsman, en werkte in de Tweede Wereldoorlog als tolk-vertaler voor het Amerikaanse leger. In de jaren vijftig verschenen in de Verenigde Staten haar eerste verhalen. ’Gordon’ publiceerde ze indertijd onder een pseudoniem. Nu verschijnt het boek gewoon onder haar eigen naam.

Park

Gordon’ is een autobiografische roman over de onstuimige verhouding tussen een psychiater en zijn patiënte, die net niet op een bloederig drama uitloopt. Het tweetal ontmoet elkaar kort na de Tweede Wereldoorlog in een Londens park, waar hij haar meteen op brute wijze neemt. Hij, Gordon, is een kille man. Zij, Louisa, is een jonge onzekere vrouw, pas gescheiden, die zich onvoorwaardelijk aan hem overgeeft. Weliswaar verafschuwt ze zijn liefdeloze manier van vrijen en vindt ze hem allerminst aantrekkelijk, toch raakt ze in de ban van hem.

 

Langs de feministische meetlat zouden beide karakters bedroevend laag scoren.

 

Zijn psychoanalyse, analoog aan die van Freud, is even klinisch als de wijze waarop hij seks met haar heeft. De arts zelf veinst een grote interesse voor zijn patiënte, maar van enige oprechtheid van zijn kant is geen sprake. Voor hem is Louisa niet meer dan interessant studiemateriaal. Met behulp van zijn therapie probeert hij vermeende, onverwerkte jeugdtrauma’s bij haar naar boven te halen, zoals de angst voor haar moeder en haar liefde voor de onbereikbare vader. Allengs wordt de verhouding tussen die twee dieper en vooral extremer en perverser. Weliswaar laat ze zich lang niet alles aanleunen, toch aanvaardt ze met opperst genoegen zijn vermeende superioriteit, zowel lichamelijk als geestelijk. Nee, langs de feministische meetlat zouden beiden bedroevend laag scoren.

Verslaafd

Templeton geeft een haarscherp beeld van een vrouw die verslaafd raakt aan een man, steeds meer van zichzelf prijsgeeft, en in verdrongen herinneringen terechtkomt waar zij nooit meer in verzeild had willen raken. En waarbij je je afvraagt of die trauma’s daadwerkelijke trauma’s zijn, en niet aangeprate. Dat het boek indertijd zoveel opschudding veroorzaakte, is goed voor te stellen. Intussen zijn we bijna een halve eeuw verder. Van dergelijke openhartig en toch tamelijk braaf beschreven seks kijkt niemand meer op, evenmin van een jonge vrouw die zich laat onderwerpen door een psychiater van middelbare leeftijd. Maar het nog altijd schokkende of akelige aan dit boek is dat Templeton overtuigend laat zien dat Louisa niets anders rest dan de totale overgave of niets, zozeer wordt ze beheerst door haar gevoelens. Jammer is alleen dat het boek in een tamelijk vlakke stijl is geschreven, waardoor de beklemmende, dreigende sfeer niet altijd goed na te voelen valt.

Nu ’Gordon’ in een mooie omslag overal in de boekhandel op stapels voor het grijpen ligt, liet Edith Templeton zich onlangs ontvallen dat wanneer haar onstuimige verhouding indertijd niet abrupt was geëindigd, deze beslist tot (zelf)vernietiging van een van beiden zou hebben geleid.

 

Edith Templeton: ’Gordon’. Vertaald door Mea Flothuis. 228 blz, uitgeverij De Arbeiderspers.

 

Juli, 2003

UA-37394075-1