Nico de Boer Teksten

Nico de Boer Teksten

Beweeg over de plank met de pijltjes op het toetsenbord, of zoek direct op een titel of auteur:

Ellen Vogel: ‘Acteren is toveren’

Negentig is ze. Ellen Vogel. De koningin van het toneel, zoals wijlen Hugo Claus haar ooit liefkozend noemde. De actrice staat zelf niet meer op het toneel, maar het Nederlandse toneel volgt ze nog op de voet.

 

Op 1 januari 2012 zat ze vief en vitaal op een van de voorste rijen bij de première van de nieuwe ‘Gijsbrecht van Amstel’ in de Amsterdamse Stadsschouwburg. En genoot. In de jaren vijftig en zestig stond ze tijdens de ‘Gijsbrecht’ meestal zelf op toneel, onder anderen als Badeloch, Gijsbrechts vrouw. ,,Iedereen denkt dat het barokke voorstellingen waren”, zei ze desgevraagd. ,,Maar het decor was net zo sober als nu.”

Ellen Vogel (26 januari 1922), dochter van de ooit befaamde voordrachtskunstenaar Albert Vogel, debuteerde meteen na de oorlog, in 1945, bij haar leraar Cor Hermus. In de tijd dat schrijver Simon ‘Kronkel’ Carmiggelt over toneel schreef, noteerde hij: ‘Voor het stuk hoeft u niet te gaan, maar ga toch maar, want dan kunt u tenminste later zeggen dat u het debuut van Ellen Vogel hebt meegemaakt.’ Toen de grande dame van het Nederlandse toneel daar ruim een halve eeuw later mee geconfronteerd werd, reageerde ze nóg verrukt. ,,Ach, het is toch heerlijk voor een jonge actrice, dat meteen zó over haar wordt geschreven? Beter kun je toch niet beginnen?’’

Een halve eeuw geleden maakte ze deel uit van een generatie getalenteerde toneelspelers, onder wie illustere acteurs als Mary Dresselhuys en Ko van Dijk, die in het Nederlandse theater jarenlang de toon zette. Ze speelde van alles. Van tragedie tot blijspel, van klassiek tot eigentijds. In 1961 ontving ze de Theo d’Or voor de beste actrice van dat seizoen, in 1967 werd ze uitgeroepen tot actrice van het jaar en twee jaar geleden ontving ze de Blijvend Applaus Prijs 2009. Ze speelde van meet af aan met allure. Geen actrice van het grote gebaar, maar een die tot een karakter weet door te dringen. Dat geldt ook voor haar rollen in films (‘Het mes’, ‘De tweeling’) en op tv (‘De kleine zielen’, ‘Van oude mensen, de dingen die voorbijgaan’, ‘Willem van Oranje’).

Ruim tien jaar geleden speelde ze haar laatste grote toneelrol. In haar flat, hartje Amsterdam, woonden heel wat grote namen uit de theater- en amusementswereld, onder wie Ank van der Moer, Simon Carmiggelt, Willy Walden en Ko van Dijk. ,,Ik ben’’, zei ze bij haar toneelafscheid met gevoel voor drama, ,,de laatste der Mohikanen.’’

Van het toneel mag ze dan afscheid hebben genomen, nu en dan vertolkt ze nog wel een rol in een tv-serie. Niet zo lang geleden was ze te zien als de oude Juliana in de tv-dramaserie ‘Bernard, schavuit van Oranje’ en die rol vervulde ze opnieuw met flair in ‘Beatrix, Oranje onder vuur’. Ellen Vogel is een veelzijdige actrice, maar toneel gaat haar boven alles. ,,Toneel is intensiever”, weet ze. ,,Het is ook veruit het moeilijkst. Het is de basis van alles. Neem filmsterren als Jeremy Irons en Meryl Streep, die vinden het toch belangrijk om nu en dan op het toneel te staan.”

Op haar 88ste gaf ze haar laatste grote, openhartige tv-interview over haar leven, sprak over mooie en pijnlijke momenten, en haar eigen dood. Niet alles gaf ze prijs, want privé is privé: ,,Ik vind nog steeds dat ieder mens recht heeft op een eigen wereld waarvan de mensen niet zoveel hoeven weten te weten.” En nee, zei ze, het is niet erg om, in redelijke gezondheid, oud(er) te worden. ,,Het enige vervelende aan ouder worden is dat zoveel mensen op wie je gesteld was verdwenen zijn.”

Ellen Vogel beschouwt haar leven min of meer als volbracht. Ze heeft niets meer te wensen. De gedachte dat van haar roem na haar dood niet veel zal beklijven (‘Zodra het doek valt, verdwijnt de illusie’), stemt haar evenmin droef. ,,Toneelspelen is toveren. Uit het niets zet je een figuur neer. Niets is dooier dan een dooie acteur. Het gaat er ook niet om of jíj blijft of niet, maar dat je tussen acht en elf uur ’s avonds iets maakt wat de mensen bereikt.’’

 

Januari, 2011

 

UA-37394075-1