Nico de Boer Teksten

Nico de Boer Teksten

Beweeg over de plank met de pijltjes op het toetsenbord, of zoek direct op een titel of auteur:

Emmanuel Carrère: ‘Limonov is een arrogante kleine jongen’

De succesvolle Franse schrijver Emmanuel Carrère was in Nederland om zich uitgebreid te laten fêteren. Met zijn Vlaamse vertaalsters ontving hij de Europese Literatuurprijs 2013 voor zijn boek ‘Limonov’, over de Russische schrijver, avonturier en omstreden politicus Edward Limonov. ,,Hij is net Peter Pan.’’

 

Carrère (1957) is gevleid dat zijn prachtboek over een ongrijpbare schavuit en charmeur zoveel aandacht krijgt. Verder laat hij alle plichtplegingen met een minzame glimlach welwillend over zich heenkomen. ,,Ik ben uiteraard verguld’’, zegt de Fransman uit Parijs tijdens het gesprek in de bibliotheek van zijn Amsterdamse hotel, weg van de drukte van de Uitmarkt en boekenbeurs Manuscripta.

 

Daar werd aan hem en zijn vertaalsters Katelijne De Vuyst en Katrien Vandenberghe de prijs overhandigd. De Europese Literatuurprijs, bedoeld voor de beste in het Nederlands vertaalde roman van het afgelopen jaar, bestaat uit een geldbedrag van € 10.000 voor de schrijver en € 2.500 voor de vertalers van het bekroonde boek.

 

,,Maar het is vooral ook een prijs voor vertalers. Er zijn veel prijzen voor schrijvers, maar prijzen voor vertalers zijn er voor zover ik weet niet zo veel. En wat is een schrijver buiten zijn eigen taalgebied zonder goede vertalers? Nee, ik vind het een heel mooi initiatief’’, zegt Carrère wiens boeken in Frankrijk herhaaldelijk in de grote prijzen vallen.

 

EEN EVEN ROMANESK ALS GROTESK LEVEN

 

Carrère schreef met ‘Limonov’ een boek dat biografie noch roman mag heten over een man wiens levensloop tot de verbeelding spreekt. Een even romanesk als gevaarlijk leven. De Rus Edward Limonov (1943) groeide op in gewelddadige jeugdbendes in Oekraïne. Hij vluchtte naar New York waar hij clochard en huisknecht van een miljardair werd. De levensgenieter en rokkenjager werd dichter, (cult)schrijver en een gevierde ster in Parijs, hij vocht in de Balkan-oorlog met de Serviërs, richtte in Rusland een politieke partij op die zich laat inspireren door bolsjewistisch, fascistisch en nazistisch gedachtegoed.

 

Niet vreemd dus dat Carrère, en velen met hem, een zekere fascinatie voor dat leven hebben. Emmanuel Carrère beschikt daarnaast over het talent om een overweldigend boek over deze schurk en schrijver te schrijven. Het wereldwijde succes heeft hem toch wel enigszins overrompeld, geeft hij toe. ,,Natuurlijk hoop je dat je boek veel mensen boeit, maar dat zovéél mensen het de moeite waard vinden, heeft me wel een beetje verrast, temeer omdat het over een Rus gaat die niet heel bekend is en bovendien niet heel erg sympathiek is.’’

 

LIMONOV WAS ONZE BARBAAR, ONS BOEFJE’

 

Carrère leerde Edward Limonov kennen in het Parijs van de jaren tachtig. De Parijse jetset omarmde de Rus als schandaalauteur. ‘Limonov was onze barbaar, ons boefje – we droegen hem op handen’, aldus Carrère. Limonov dook in de jaren negentig weer op toen hij tot hun verbijstering aan de kant van de Serviërs vocht in de Balkanoorlog. De reputatie van de charmante avonturier lag aan diggelen. Hun held bleek een oorlogsmisdadiger.

 

Carrère kwam Limonov vele jaren later bij toeval tegen op een bijeenkomst naar aanleiding van de spraakmakende politieke moord in 2006 op de Russische journaliste Anna Politkovskaja. Hij besloot een artikel aan hem te wijden en het verhaal werd een boek omdat het ongelooflijke levensverhaal van Limonov naar meer smaakte.

 

Hij bracht twee weken met de Rus door, op zich al bijzonder omdat die buitenstaanders zelden tot zijn ‘hofhouding’ toelaat. ,,Ik wist daarvoor niet wat ik van hem denken moest, maar het gekke is dat ik het na die twee weken eigenlijk nog niet wist. Maar het gaf me wel het gevoel dat ik er meer mee moest doen, dat ik niet kon volstaan met een lang artikel.’’

 

,,Zijn leven is een opwindende mix van een avonturenroman van Alexandre Dumas en een historisch boek. Ik wilde schrijven over de ineenstorting van het communisme en de verwarrende jaren die daarop volgden. Aan de hand van Limonovs levensverhaal was ik in staat om de recente geschiedenis inzichtelijk te maken. Rusland is niet in alles een plezierig land, in die zin dat het er ruig aan toe gaat, net als het klimaat. Maar het is een heel levendige maatschappij, er gebeurt van alles. Dat was voor mij de reden om te schrijven over de ongelooflijke verandering die de maatschappij in korte tijd heeft doorgemaakt.’’

 

HIJ DOET ALLES VOOR ROEM, SUCCES EN EEN HELDENSTATUS

 

Voor de narcist Edward Limonov draait het in zijn leven en in zijn boeken, met als bekendste titel ‘De Russische dichter houdt van grote negers’, om één onderwerp: Edward Limonov. Hij doet alles voor roem, succes en een heldenstatus. ,,Alles draait om hem, dat klopt. Hij is nogal onder de indruk van zichzelf. Hij is arrogant en tegelijk is er iets wat hem innemend maakt. Hij is ook een kleine jongen. Alle kleine jongens dromen ervan om zo’n leven te leiden als hij.’’

 

,,Ik heb uiteraard alles gelezen wat hij geschreven heeft. De meeste informatie over zijn leven heb ik uit zijn verhalen geput. Sommige van zijn boeken zijn erg goed. Ik vertrouw erop dat het klopt wat hij over zijn leven heeft geschreven. Misschien heb ik het mis en is hij een leugenaar, maar er is vooralsnog geen reden om aan zijn verhaal te twijfelen.’’

 

Carrère stipt ook de overeenkomsten aan tussen Limonov en de Russische president Poetin. Ze lijken op elkaar in hun gespierde taal, hun voorkeur voor het fysieke en de honger naar politieke macht. ,,Er is wel enige overeenkomst tussen Poetin en Limonov’’, reageert Carrère nu wat zuinig, ,,maar je moet het niet overdrijven. Ze zijn ongeveer even oud, zij het dat Poetin tien jaar jonger is. Ze zijn in hetzelfde systeem opgegroeid. Maar de verschillen zijn groter. Poetin is een machtig man. Limonov niet, hij is toch een figuur in de marge.’’

 

Is Limonov hem door het boek nader gekomen? Nee, antwoordt Carrère, Limonov is nog net zo ongrijpbaar als toen. ,,Je komt er nooit precies achter wat hij echt denkt. Hij vindt het wel prettig om dat in stand te houden, denk ik. Het idee dat hij een soort ongrijpbare, mythische figuur is. Ik weet nog steeds wat ik van hem moet denken.’’

 

HIJ IS GELUKKIG MET DE ROEM’

 

Carrère ontmoet Limonov nog geregeld. Wat vindt de Rus van het boek? ,,Hij doet daar geheimzinnig over. Maar ik ben ervan overtuigd dat hij er heel blij mee is. Hij is gelukkig met de roem die het boek hem heeft opgeleverd. We hebben ook wel een prettige relatie zonder vrienden te zijn. Als ik nu naar Moskou kom, bezoeken we elkaar. We praten wat, maar we worden niet samen dronken. Zo ver ik kan inschatten is Limonov mij in zekere zin dankbaar.’’

 

Limonov is momenteel de leider van de extreme Nationaal-Bosjewistische Partij, die deel uitmaakt van de oppositie die het opneemt tegen Poetin. Stel dat een narcistisch type als Limonov in Rusland grote (of teveel) politieke macht zou krijgen? Carrère maakt zich geen enkele illusies:

 

,,Hij zou zijn tegenstanders of wie hem ook dwarszit achteloos naar de Goelag sturen. Hij probeert een revolutie te ontketenen in Rusland. Hij is ervan overtuigd dat het hem lukt, maar ik ben sceptisch. Hij is een nogal controversiële figuur, ik heb wel respect voor zijn moed, maar niemand in Rusland zou graag zien dat hij de leiding krijgt. Niemand in het land wil een revolutie. De vorige is immers niet zo lang geleden. Het is genoeg geweest. Ik denk dat de meeste Russen hem op de een of andere manier respecteren, al zul je zien dat morgen iemand je uitlegt waarom hij een rotzak is. Maar de mensen die ik ontmoet, journalisten en mensen uit intellectuele kringen, hebben ook als ze het absoluut niet met hem eens zijn, toch een zeker respect voor zijn moed.’’

 

BEGENADIGD STILIST EN VERHALENVERTELLER

 

Carrère is een begenadigd stilist en verhalenverteller. Dat bewees hij al in de romans ‘De sneeuwklas’ (1995), ‘Op drift’ (1986) en ‘De tegenstander’ (2000), over waanzin en de bedrieglijke werkelijkheid. Zo gaat zijn bestseller ‘De tegenstander’ over een man die achttien jaar een dubbelleven leidt en als dit aan het licht dreigt te komen zijn gezin vermoordt. Heeft hij een bijzondere fascinatie voor gekte en gevaarlijke mensen?

 

,,Niet alleen hoor, ik heb wel een fascinatie in het algemeen voor andere mensen dan ikzelf ben. We brengen ons leven door in ons eigen ego, in ons eigen wezen, terwijl er zoveel verschillende manieren zijn om het leven te leiden en om tegen het leven aan te kijken. Een van de redenen om boeken te schrijven is om te proberen hoe het is om iemand anders te zijn. Als ik schrijf over bestaande personen, wat lang niet altijd het geval is, zijn dat individuen die totaal anders zijn dan ikzelf en met wie er toch iets gemeenschappelijks is. Als schrijver probeer je de uitersten met elkaar in evenwicht te brengen.’’

 

Carrère is ook scenarioschrijver en regisseur, voornamelijk van documentaires. Hij wisselt de ‘volmaakte eenzaamheid’ aan zijn schrijftafel nu en dan af met de levendige drukte van de ‘filmset’. ,,Ik vind het leuk en ik zal het blijven doen, al ben ik in de eerste plaats schrijver. Maar als je schrijft, zit je helemaal alleen aan je bureau. En al kan het maken van een film je uitputten, je bent omringd door mensen door wie je je voelt opgetild, ze ondersteunen je. Daar geniet ik echt van.’’

 

Een Italiaanse regisseur heeft inmiddels de filmrechten van ‘Limonov’ gekocht. Carrère heeft er zelf verder geen bemoeienis mee. Voor de rol van Limonov wordt de naam van Johnny Depp getipt. ,,Hij is ervoor geknipt. Hij heeft een soort van babyface. En kijk naar Limonov’’, zegt de Fransman, zelf 55 en voorzien van diepe groeven in het gebronsde gelaat. Hem verbluft nog altijd het jongensachtige uiterlijk van de (anti)held uit zijn succesboek. ,,Limonov is nu 70 jaar. Hij draagt een baard, maar desondanks ziet hij er opmerkelijk jong uit. Echt van Peter Pan-kwaliteit.’’

 

Emmanuel Carrère: ‘Limonov’, uitgeverij De Bezige Bij. Vertaald door Katelijne De Vuyst en Katrien Vandenberghe.

 

Augustus, 2013

 

Een bekorte versie verscheen eerder in kranten die zijn aangesloten bij De Persdienst.

 

UA-37394075-1