Nico de Boer Teksten

Nico de Boer Teksten

Beweeg over de plank met de pijltjes op het toetsenbord, of zoek direct op een titel of auteur:

Eric de Vroedt maakt theater als spiegel van de actualiteit

Eric de Vroedt maakt theater als spiegel van de actualiteit. In zijn spraakmakende reeks ‘mightysociety’ wordt het politieke persoonlijk en het persoonlijke politiek.

Een vraaggesprek, in 2008, met een bijzondere theatermaker naar aanleiding van deel 6 van zijn ‘mightysociety’. Deze aflevering speelt in de nabije toekomst. De Nederlandse missie in Afghanistan is hopeloos uit de hand gelopen. De lijken van Nederlandse soldaten bungelen aan de bomen. ,,Het is een horrorscenario.’’

Eric de Vroedt (1972) geldt als de grootste belofte onder de toneelregisseurs van in de dertig. Met overwegend jonge acteurs maakt hij in een alliantie met Toneelgroep Amsterdam furore met de tiendelige ‘mightysociety’ over allerlei actuele kwesties. Geen moraliteiten, maar fascinerende zwarte komedies, waarmee hij het eerste decennium van deze eeuw in kaart wil brengen. Een beetje in de trant van wat de Poolse cineast Krzysztof Kieślowski twintig jaar geleden deed met zijn filmserie ‘Decaloog’ (Tien geboden). ,,Het is fijn als je merkt dat het door publiek en pers wordt opgepikt,’’ zegt de welbespraakte theatermaker in het kantoor van Toneelgroep Amsterdam.

Mightysociety 6’ is een oorlogsdrama over verlies en verraad, over oorlog en vleselijke lusten. Politieke thema’s verbindt De Vroedt met persoonlijke (liefdes)relaties, conflicten en frustraties. Om inspiratie op te doen trok hij door Georgië, Azerbeidzjan en Iran. ,,Toen ik aan het stuk begon had ik een duidelijk standpunt. Ik bekritiseerde sterk de oorlog in Irak en Afghanistan. De informatie die tot ons komt is gefilterd door embedded journalisten. Je denkt gauw, er hebben vaste ergere dingen plaats dan we weten. Dat moet aan de kaak gesteld worden. Maar al tijdens mijn onderzoek zag ik in dat zo’n standpunt onhoudbaar is. De kwestie werd er alleen maar gecompliceerder door. Op zeker moment denk je zo genuanceerd dat je nergens meer een standpunt over kunt innemen. Toch is dat een belangrijke fase. Het is heel verrijkend dat de kwestie niet meer eenduidig, zwartwit of simplistisch is.’’

 

‘Die legerlui waren geen domme gasten of

vechtjassen. Slim vond ik ze en genuanceerd.’

 

Waarom is hij niet in Afghanistan geweest? ,,Het was een ingewikkelde procedure, ook met geld en tijd kwam het niet uit. Maar uiteindelijk ben ik blij dat ik er niet geweest ben. Omdat je, denk ik, in een valkuil trapt. Dat je te betrokken raakt bij één partij in het conflict, namelijk het Nederlandse leger, omdat je alleen ‘embedded’ het land in kan. Ook de rol van kunstenaar komt dan in het gedrang.’’

Hij sprak wel met Nederlandse soldaten en een kolonel. ,,De militairen die ik ontmoette zijn heel sympathieke lui. Totaal anders dan ik had gedacht. Ik had het idee dat die legerlui domme gasten waren of vechtjassen. Het waren juist hele gezonde, frisse Hollandse jongens. Slim vond ik ze en heel genuanceerd.’’

,,Daarbij kreeg ik het gevoel: wat weet ik er eigenlijk van? Die mensen zetten daar hun leven op het spel, ze zijn bereid om daarheen te gaan. Wie ben ik als theatermaker om daar iets van te zeggen? Je voelt dan toch een soort verantwoordelijkheid. Vanuit die positie neig je er al snel naar om zelfcensuur toe te passen. Kan ik dan wel kritisch zijn, dacht ik toen. Kan ik mijn verbeelding er dan wel op loslaten?’’

Het idee om een typisch antioorlogstuk te maken liet hij varen. ,,Ik kwam erachter dat het Nederlandse leger in Afghanistan op zich heel oké bezig is. En dat het ook een heel saaie oorlog is, voor zover je dat kunt zeggen. Er gebeurt weinig en er vallen betrekkelijk weinig doden.’’

Waarom is het Nederlandse leger in Uruzgan niet zo slecht bezig? ,,De soldaten worden nauw in de gaten gehouden door eigen officiers van justitie, door de marechaussee. Martelingen en wandaden? Ik heb ernaar gezocht, maar het is niet aan de orde. Eigenlijk zijn ze heel braaf. Ook weer tot hun eigen frustratie, dat ze bij wijze van spreken elke kogel moeten verantwoorden. Maar ik vind dat eigenlijk heel goed.’’

,,Toch zet ik bij die braafheid grote kanttekeningen. Want die braafheid zorgt ook voor passiviteit. Al kun je met 1600 soldaten ook niet veel meer uitrichten dan het gebied een beetje veilig houden en zo goed mogelijk proberen te samenwerken met de dorpelingen. Dat is misschien wel typisch Hollands: wel graag mee willen doen met de bondgenoten, maar tegelijkertijd niet echt hulp willen bieden. Continu polderen, pappen en nathouden. En dat ging mij steeds meer tegenstaan.’’

Die dubbelhartigheid is nu de essentie van zijn stuk. ,,De dubbelhartigheid van de Colin Powells van deze wereld. Enerzijds heel kritisch, anderzijds gewoon meedoen. Net als wijzelf, de Nederlanders.’’

Daarbij kwam hij ook met zichzelf in conflict. ,,Ik ben tegen oorlog, maar ook weer niet. Ik heb er een standpunt over, maar ik ben niet gaan demonstreren. Het is de begrijpelijke, stoere lafheid. Door dat wikken en wegen kun je niet echt tot daden komen. Ik zocht vervolgens een personage dat deze dubbelhartigheid belichaamde.’’

‘Realisme zou bij mij doodslaan. Daarom

laat ik het in de nabije toekomst spelen.’

Hij koos als hoofdpersoon voor een getroebleerde kolonel. ,,Een beetje geïnspireerd op de film ‘Apocalypse now’ van Francis Coppola, maar dan de Nederlandse variant daarvan. Met een Karremansachtig figuur, die wikt en weegt en nooit standpunten durft in te nemen, waardoor er allerlei excessen kunnen gebeuren. Deze kolonel, die een relatie heeft met een Afghaanse vrouw, heeft zuidelijk van Uruzgan een kleine maar risicovolle missie. Door een incident loopt het uit de hand. Maar het grootste exces is niet zijn grote dadendrang of wreedheid, maar zijn passiviteit en twijfelmoedigheid.’’

De voorstelling is niet vergelijkbaar met het recente ‘Kamp Holland’ van Orkater. ,,Realisme zou bij mij doodslaan. Daarom laat ik het in de nabije toekomst spelen. Het is een horrorscenario. Daarmee gaat het stuk voor mij, los van het personage, over de gruwelijkheid van oorlog. Niet de gruwelijkheid in de gewelddadige zin met martelingen, maar de ontheemdheid, het losgeslagen zijn. De personages weten op zeker moment niet meer waar ze aan toe zijn. Ze zijn hun kaders kwijt.’’

De Vroedt begon zijn reeks ‘mightysociety’ in 2004, in een politiek turbulente tijd. ,,Dat is het nog steeds, maar toen was het veel prangender. Ik merkte dat er in het Nederlandse theater op de directe actualiteit heel weinig gereageerd werd. Daarvoor had ik me bij theatergroep Monk al beziggehouden met politiekachtige voorstellingen. Ik wilde er nóg consequenter mee bezig zijn, er echt een soort van onderzoek in doen. Daarom heb ik ‘mightysociety’ bedacht. Geen echte groep, maar vanwege die merknaam is zij toch herkenbaar voor de buitenwereld.’’

De eerste vijf delen gingen over spindoctors en populisme, terreur, globalisering en geluk, en over (anti)utopieën. Appelleerden de eerste twee delen vooral ‘aan het hoofd’, daarna werd het steeds emotioneler. ,,Je kunt het enerzijds als een politieke discussie bekijken, anderzijds moet het een persoonlijk drama zijn. Die twee moet je samen proberen te brengen. Dat is moeilijk. Het is een hele zoektocht, een hele puzzel ook, want als het persoonlijk drama overheerst, verdwijnt de politieke discussie en vice versa.’’

Een obsessieve manier van politiek theater

De Vroedt is haast op een obsessieve manier met politiek theater bezig. In tegenstelling tot veel van zijn collega’s, die liever teruggrijpen op het (klassieke) repertoiretoneel om iets over deze tijd te zeggen. ,,Je hoort theatermakers wel zeggen dat je een tijdje nodig hebt om te kunnen reflecteren op actuele gebeurtenissen. Dat het gevaar daarin schuilt dat dergelijke theater een soort actualiteitenrubriek wordt. Ik vind dat een beetje een onzinnige redenering. Filmers reageren veel alerter, zoals Michael Winterbottom met ‘The Road to Guantánamo’. Die springt vaak heel snel in op de actualiteit. Hij weet er bovendien een draai eraan te geven die wezenlijk verschilt van het journaal of de kranten.’’

,,Wat ik zo mooi vind aan theater is dat het in het heden speelt. Dat je bezig kunt zijn met kwesties waarmee we nu worstelen. Hoe kunnen we ons verhouden tot iets als de oorlog of globalisering, met de actualiteit waarmee we ons geen raad weten. We moeten in die twee uur met elkaar proberen daar enige helderheid in te brengen. Dan zou het jammer zijn om te zeggen, ja, we gaan er over vijf jaar mee aan de slag, als de dwingende noodzaak verdwenen is.’’

Eric de Vroedt schroomt niet om op het oog saaie en uitgekauwde thema’s bij de kop te pakken. ‘Mightysociety 7’ gaat bijvoorbeeld over vergrijzing. ,,Is er een saaier onderwerp te bedenken dan dat? Probeer daar maar een dramatische draai aan te geven. Voor mij is het dan toch weer een spannende puzzel. Dat overkwam me ook met deel 4 over globalisering. Er werd gezegd: globalisering? Dat is zo uitgekauwd. Wat kan je daarmee? Maar voor mij is het de sport om zo’n saai mogelijk onderwerp zo te kneden dat het spannend en dramatisch wordt. Dat geldt nu ook voor de kredietcrisis. Mijn vingers jeuken al.’’

www.mightysociety.nl

 

Theater in

het hart

 

Theatermaker Eric de Vroedt wil met zijn ambitieuze reeks ‘mightysociety’ een discussie op gang brengen. Het theater terug naar het hart van de samenleving. ,,Daarom hebben we om de voorstelling heen een hele serie sideshows en talkshows, en zelfs een uitgebreider programma, waar ook nog een contextvoorstelling wordt gepresenteerd. Normaal gesproken gaan bezoekers na een voorstelling in de foyer of de kroeg misschien nog een kwartiertje napraten, dan gaat het gesprek weer over op iets anders. Wij bieden het publiek een platform om er verder over te praten. Wij nodigen opiniemakers en mensen, die met het betreffende onderwerp bezig zijn, uit om te reageren op de voorstelling, zodat deze echt iets bijdraagt aan de discussie en nog meer relevantie heeft.’’

 

December 2008

UA-37394075-1