Nico de Boer Teksten

Nico de Boer Teksten

Beweeg over de plank met de pijltjes op het toetsenbord, of zoek direct op een titel of auteur:

Gijs Scholten van Aschat: ‘Het duistere is ook opwindend’

Shakespeare is zijn grote liefde. Maar ‘Gooische vrouwen’ acht hij niet te min. Gijs Scholten van Aschat (1959), een van ’s lands beste acteurs, is een veelzijdige vakman. Bij Het Nationale Toneel speelt hij nu de vileine graaf Valmont in ‘Liaisons dangereuses’. ,,We laten zien hoe liefde en ijdelheid mensen kapot kunnen maken.’’

 

Dat ‘we’ slaat op Scholten van Aschat zelf, op zijn tegenspeelster Ariane Schluter (die markiezin de Merteuil speelt) en regisseur Johan Doesburg. Gedrieën wagen ze zich na eerder vruchtbaar gebleken artistieke samenwerking bij Het Nationale Toneel nu aan ‘Liaisons dangereuses’, beroemd geworden dankzij de film uit 1988 van de Brit Stephen Frears.

 

 

 

Het stuk speelt aan de vooravond van de Franse Revolutie in decadente adellijke kringen waar men lak heeft aan fatsoen, regels en normen. Dat klinkt bekend in de oren.

 

,,Het was een egocentrische tijd. En iets van dat egocentrisme zie je inderdaad terug in onze tijd. Als ik maar lol heb, dat is de mentaliteit’’, zegt Gijs Scholten van Aschat in de Lourdeskerk in Scheveningen waar de cast van ‘Liaisons dangereuses’ repeteert. ,,Je ziet het in de uitwassen van hedendaagse decadentie, in emotie-tv, in zo’n programma als De Gouden Kooi, waarin mensen zich vrijwillig in een huis laten opsluiten om geperverteerde spelletjes met elkaar te spelen, zij het dat die geregisseerd worden. Jammer genoeg heeft dat niet zo veel stijl als het stuk dat wij spelen. De Gouden Kooi is ‘Liaisons dangereuses’ in de krochten van de wereld, totaal zonder niveau, met mensen die gevangen zitten in een ongelooflijke verveling. Volstrekt amoreel.’’

 

 

 

BRON IS DE BEROEMDE BRIEVENROMAN ‘LES LIASONS DANGEREUSES’ (1782) VAN PIERRE CHODERLOS DE LACLOS

 

Bron van de toneelvoorstelling is de brievenroman ‘Les liasons dangereuses’ (1782) van de Franse schrijver Pierre Choderlos de Laclos. Het boek over de morbide machtsstrijd tussen gewezen minnaars inspireerde eind vorige eeuw velen voor een eigentijdse bewerking. De Duitse toneelschrijver Heiner Müller baseerde er zijn ‘Quartett’ (1980) op. Hetzelfde deed de Amerikaan Christopher Hampton. Hij werkte zijn toneelstuk om tot het scenario dat Frears gebruikte voor zijn film met John Malkovich, Glenn Close en Michelle Pfeiffer.

 

,,En wij’’, licht Scholten van Aschat toe, ,,gebruiken Hampton als basis. Bewerkt door Marcel Otten, met elementen uit Choderlos de Laclos’ boek en Müllers stuk.’’

 

 

 

Scholten van Aschat speelt graaf Valmont die geniet van het veroveren van vrouwen, meer dan van de vrouwen zelf. De scheidslijn tussen goed en kwaad in het stuk is flinterdun. ,,Het duistere heeft kwalijke kanten, maar ook zo zijn aantrekkelijke en opwindende. Waarom zou er anders zo veel kwaad bestaan?’’

EEN GEPERVETEERDE DON JUAN

 

Hoe is het om een geperverteerde Don Juan te zijn die uit pure verveling ziekelijke spelletjes speelt met onschuldige zielen?

,,Je moet als acteur even een grens over. Het karakter is erg vol van zichzelf. Hij staat ’s morgens glimlachend op en kijkt voldaan in de spiegel. Het is wel leuk om daar een beetje mee te koketteren. Dat heeft ook zijn gevaarlijke kanten, want aan het eind gaat hij dood van wanhoop.’’

 

,,Valmont versiert geen meisjes die te gemakkelijk zijn te krijgen. Dat is slecht voor zijn reputatie die er bij gebaat is moeilijke veroveringen te doen. Het is als dat ik als acteur zou zeggen: ‘Ik ga niet in een soapserie staan omdat dat slecht is voor mijn reputatie. Ik doe alleen moeilijke Shakespeares’.’’

 

En Shakespeare is weliswaar Scholten van Aschats grote held, hij voelt zich niet te min voor gastoptredens in de tv-serie ‘Gooische vrouwen’, waarin ook zijn zoon Reinout regelmatig een rol vervult.

 

In Lars Noréns modern-klassieke huwelijksdrama ‘Demonen’, enkele jaren geleden bij Het Nationale Toneel, speelde hij een van de zwaarste rollen uit zijn bijna 25-jarige carrière, al zag je de worsteling er niet vanaf. In ‘Liaisons dangereuses’ gaat hij niet minder diep.

 

,,Het zijn karakters die boven de materie, boven het leven staan. Het gaat ze allemaal zo gemakkelijk af. Dat vergt vakmanschap en heel hard werken, zodat het op het toneel lijkt of je het zo uit je mouw schudt. Maar ondertussen werk je je het apelazarus.’’

 

 

 

,,Toneel’’, vervolgt hij, ,,gaat voor mij over fantasie, over iets zeggen met woorden die meer betekenen dan die waarvan je dagelijks gebruik maakt. In twee uur tijd roep je een heel leven op dat de schrijver in taal weet te condenseren. Dat is zo geweldig aan toneel, de magie, dat je iets kan vertellen wat alleen dáár kan. Film is vaak wat platter. Mijn hart gaat sneller kloppen bij mooie toneelteksten. Al vind ik het ook geweldig om een mooie filmrol te spelen. Ik houd van afwisseling.’’

 

,,Daarbij komt dat toneelspelen erg zwaar is, zowel geestelijk als lichamelijk. We spelen dit stuk 65 keer. Vroeger reisden we per auto, maar dat kan niet meer, je staat altijd in de file. Dit betekent dat je ’s middags in de trein zit, ergens een hapje eet, speelt en ’s nachts weer terug reist. Een tournee kost veel tijd. Als ik mocht kiezen, zou ik zeggen: ik doe twintig steden in het land en speel veertig keer in Amsterdam, Rotterdam of Den Haag. Dan is het voor ons ook beter vol te houden.’’

 

SPELEN IN EEN ANDERE TAAL VALT NIET MEE’

 

Een groeiend aantal Nederlandse acteurs en regisseurs speelt in het buitenland. ,,Ik zou best in Duitsland willen spelen. Dat lijkt me leuk. Maar spelen in een andere taal valt niet mee. Je gaat anders spelen, de taal dwingt je om iets van het karakter van dat land mee te nemen. Zo heb ik in het Frans de Orkatervoorstelling ‘The prefab four’ (over The Monkees, red) gespeeld. Dat was een enorme bevalling. Ik heb met mijn repetitor dagenlang zitten werken. Ik had echt pijn in mijn kaken.’’

 

Scholten van Aschat is de houder van de Albert van Dalsumring, de hoge toneelonderscheiding die grote acteurs aan elkaar doorgeven (Albert van Dalsum, Paul Steenbergen, Ko van Dijk, Peter Oosthoek, Pierre Bokma). Hij draagt de ring zelden. ,,Hij is te groot, te opzichtig, het is zo’n grote, oude soulring. Als ik ‘m om mijn vinger doe, heb ik het gevoel dat alle schorriemorrie in de buurt ernaartoe getrokken wordt. En wég ring.’’

 

Heeft hij al een idee wie zijn opvolger zal worden? ,,Ik heb ‘m nog maar drie jaar. Ik vind dat je zo’n ring eens per generatie moet doorgeven. Pierre Bokma had ‘m een jaar of tien in zijn bezit. Ik denk dat ik dezelfde termijn aanhoud om de waarde ervan niet te laten devalueren.’’

 

Strelen prijzen zijn ijdelheid?

 ,,Ik kan natuurlijk zeggen dat het me niet zoveel doet, maar dat zou arrogant zijn, want het is een erkenning voor wat je kunt en doet. Je mag er nooit op rekenen, dus je moet altijd blij zijn. Er zijn heel veel mensen in het vak die al jaren prachtige dingen doen die nooit of net niet die erkenning krijgen. Dan denk ik: wat ben ik toch een mazzelkont.’’

 

In de schouwburgen slinkt het aantal geprogrammeerde toneelproducties met het seizoen. Dat gaat acteur Gijs Scholten van Aschat aan het hart. ,,Dat heeft te maken met de tijd waarin we leven en met politiek, over hoe er wordt gedacht over de besteding van cultuurgeld. Nederland heeft de meeste theaters per vierkante meter van de hele wereld. Tegelijk geeft Nederland minder geld uit aan cultuur dan al zijn buurlanden. De kleinsteedse politiek vindt het belangrijker om een mooie schouwburg neer te zetten dan te investeren in wat erin te zien is.’’

 

,,Dat was trouwens in de VOC-tijd al zo. Men bouwde mooie grote huizen, maar er schilderijen in ophangen was er niet bij, tenzij het een portret van zichzelf betrof. Dat is de Nederlandse handelsgeest, het moet commercieel draaien. Dus programmeren we hoempapa-avonden, cabaretteketet of twee weken Youp. Alles wat makkelijk is, want dan weet je dat de zaal vol zit. En toneel? Dat is te moeilijk, dan zit er maar twee- tot driehonderd man in de zaal. Dus dat doen we niet. Al moet ik daar direct aan toevoegen dat er ook schouwburgdirecteuren zijn die hart voor toneel hebben, die bij wijze van spreken potentiële toeschouwers uit hun huizen trekken en zeggen: jullie moeten komen kijken, want dit is een prachtige of belangrijke voorstelling.’’

 

Voorstelling ‘Liaisons dangereuses’ van Christopher Hampton (naar Pierre Choderlos de Laclos) door Het Nationale Toneel. Vertaling en bewerking Marcel Otten. Regie Johan Doesburg.Met Ariane Schluter, Gijs Scholten van Aschat, Celia Nufaar, Daan van Dijsseldonk, Diede Zillinger Molenaar, Lidewij Benus, Margo Dames, Nele van Rompaey, Sophie van Winden.

 

GIJS SCHOLTEN VAN

ASCHAT IN HET KORT

Gijs Scholten van Aschat heeft als acteur een grote staat van dienst. Hij werd bij het grote publiek bekend door zijn rol in de televisieseries ‘Pleidooi’ en ‘Oud geld’ (Gouden Kalf, 1998) en van films als ‘Cloaca’ (naar het gelijknamige toneelstuk), ‘De passievrucht en ‘De grot’. Maar hij is in de eerste plaats toneelspeler. Hij raakte op de toneelschool in Maastricht bevriend raakte met acteurs Pierre Bokma en Peter Blok, schrijfster Maria Goos en wijlen regisseur Willem van de Sande Bakhuyzen. Shakespeare is van de klassieke schrijvers zijn grote held. Met zijn boezemvriend Pierre Bokma heeft hij een ‘huiskamerprogramma’ over Shakespeareteksten.. Daarnaast is hij theatermaker bij Orkater waaraan hij zelf stukken bijdraagt. Hij speelde vaker onder regie van Johan Doesburg in een productie van Het Nationale Toneel. In 1993 kreeg hij de Louis d’Or voor zijn rol in ‘Decadance’. In 1999 speelde hij een Hamlet ‘op leeftijd’, een van zijn beste rollen tot dusver.

 

Oktober, 2007

UA-37394075-1