Nico de Boer Teksten

Nico de Boer Teksten

Beweeg over de plank met de pijltjes op het toetsenbord, of zoek direct op een titel of auteur:

Glenn Gould: geniale gekte in chique wereld

Glenn Gould (1932-1982) was een zonderling, een excentriekeling maar vooral een briljant pianist. Hij was geliefd, gevat en grappig, maar ook een onmogelijke figuur. Aan het eind van zijn leven balanceerde het genie op de rand van gekte.

 

De documentaire ‘De geniale gekte van Glenn Gould’ geeft een inkijkje in het even glorievolle als problematische leven van deze kleurrijke Canadees. Vrienden, musici en (oud-)geliefden komen aan het woord, maar de meeste indruk maken de archiefbeelden.

Dat begint al als de dan nog vrijwel onbekende pianist, een slanke jongeman in een lange zwierige jas, zich in New York door een taxi naar een optreden laat rijden. De chauffeur vraagt quasi belangstellend wat hij voor de kost doet. ‘Ik ben pianist,’ zegt hij. ‘Wat speel je? Van die pruikenkoppen, jazz of bebop?’ ‘Van die pruikenkoppen,’ antwoordt hij. ‘Dan vallen ze allemaal in slaap. Het moet dan lekker rustig bij je zijn.’ Een milde glimlach plooit zich om de lippen van de jongeman die even later zijn dolenthousiaste toehoorders in vervoering brengt.

Goulds relaxte reactie contrasteert sterk met de manier waarop hij zich aan het eind van zijn leven gedraagt. Als een slecht voorbereide interviewer een schampere opmerking maakt over zijn ‘eigenaardige’ pianostoel, die Gould beschouwt als een dierbaar familielid, reageert de dan wereldberoemde pianist korzelig, nog net niet agressief: ,,Hoor ‘ns, hij vergezelt me al 21 jaar, dat díng, ook wel stoel genaamd.”

Prachtig zijn de beelden waarin we hem zien wandelen langs een kolkende bergrivier. Met zijn hoofd vol muziek loopt hij hardop te neuriën en slaat daarbij uitbundig de maat. Pianospelen was Gould met de paplepel ingegoten. Hij kon eerder noten lezen dan letters. Zijn moeder gaf hem les en wilde dat hij ging zingen. Het probleem was dat hij blééf zingen, ook als hij beter zijn mond kon houden. Tijdens concerten bleef hij voorovergebogen over het klavier mee neuriën, ook bij het spelen van zijn legendarische versie van Bachs Goldberg-variaties, de ‘Gouldberg’-variaties, zoals een ex-vriendin stralend opmerkt. Gould had Bachs fameuze werk uit elkaar gehaald en daarna als een dwarse horlogemaker weer in elkaar gezet. ,,Het had nog wel een zekere logica maar een heel andere logica,” zegt Cornelia Foss, die enkele jaren Goulds geliefde was en met haar twee kinderen bij hem introk.

 

Een vreemde snuiter in buitenissige pakken

 

Glenn Gould was een vreemde snuiter, zeker in de chique wereld van de klassieke muziek. Hij droeg buitenissige pakken en speelde typetjes met gekke stemmetjes. Hij had de reputatie om concerten te annuleren of niet op te komen dagen waardoor hij impresario tot wanhoop dreef. Hij zag concerten als een noodzakelijk kwaad om naam te maken. ,,Ik verafschuw het publiek,” zei hij, ,,niet de individuele bezoekers, maar als massa. Het is een boze kracht.”

Vreemd is het dan ook niet dat hij weldra stopte met optredens en zich uitsluitend toelegde op het maken van platen en radioprogramma’s. Naarmate zijn faam groeide werd hij excentrieker en paranoia. ,,Er was steeds minder over van Glenn. Er kwam iemand anders tevoorschijn,” zegt Foss.

Sommige mythes over Gould zijn overtrokken, maar zijn hypochondrie was niet overdreven. Hij nam dwangmatig zijn bloeddruk op en hoe vaker hij naar zijn eigen lichaam keek des te hulpelozer hij werd. Toen zijn moeder op sterven lag, weigerde hij haar in het ziekenhuis te bezoeken uit angst voor bacillen. Kort na zijn vijftigste stierf hij aan een beroerte. ,,Hij had altijd al gezegd dat hij op zijn vijftigste zou sterven,” zegt Foss. Bij zijn uitvaart was de grootste kerk van Toronto nog te klein. Het was alsof de koning was gestorven.

 

Juni, 2010

UA-37394075-1