Nico de Boer Teksten

Nico de Boer Teksten

Beweeg over de plank met de pijltjes op het toetsenbord, of zoek direct op een titel of auteur:

Haruki Murakami en een stortbui haringen en sardines

Eerst zoemde zijn naam rond als een geheimtip. Inmiddels is hij een serieuze kandidaat voor de Nobelprijs voor de literatuur: de Japanse schrijver Haruki Murakami (1949, Kyoto).

 

Van hem verscheen in 2006 zijn magnum opus ‘Kafka op het strand’ in Nederlandse vertaling. Een bedwelmende, grote roman van mythische allure over een 15-jarige jongen die van huis loopt en een ‘domme’ man die met katten praat.

De jongen, Kafka Tamura geheten, probeert te ontsnappen aan de greep van zijn tirannieke vader met zijn voorspellende gaven. Hij is een schrandere, ondernemende puber vol erotische fantasieën en geobsedeerd door zijn verdwenen moeder en zusje. Hij vindt werk in een bibliotheek in een provinciestadje en maakt kennis met een bijzondere bibliothecaris en de mooie directrice Saeki, die beiden door het leven zijn getekend. Het liefst bevindt deze Kafka – de naam verwijst naar de schrijver en het Tsjechische woord voor kraai – zich echter in de wereld tussen de bladzijden van een boek, om ergens anders te kunnen zijn. De zwakbegaafde man die met katten praat, is meneer Nakata wiens geheugen door een bizar jeugdtrauma, opgelopen in de Tweede Wereldoorlog, werd gewist.

Langs deze twee verhaallijnen speelt ‘Kafka op het strand’ zich af, een roman vol bizarre en tegelijk geloofwaardige gebeurtenissen over eeuwig jonge soldaten in de bossen, kinderen die massaal flauw vallen, haringen en sardines die uit de hemel regenen en een monsterlijke kattenmoordenaar.

Welkom in de wondere wereld van Haruki Murakami, van wie steeds meer boeken in het Nederlands zijn vertaald. Die wereld is even realistisch als surrealistisch en houdt het midden tussen die van ‘Alice in Wonderland’ van Lewis Carroll en die van Franz Kafka. En of Murakami zijn personages nu het duistere nachtleven, de grote stad of de overweldigende natuur instuurt, bij deze schrijver is een sprookjesachtige sfeer nooit zonder beklemming en een zekere dreiging.

 

Tussen Kawabata, Mishima en Oë

en Salinger, Irving en Vonnegut

 

Murakami’s werk staat midden in de Japanse literaire traditie van grote schrijvers als Kawabata, Mishima en Oë. Tegelijk staat het erbuiten. Hoewel buitengewoon populair in eigen land is hij eerder een moderne, westerse schrijver, die beïnvloed is door Amerikaanse schrijvers als J.D. Salinger, John Irving en Kurt Vonnegut. Maar dat lijstje kun je eindeloos uitbreiden. Op zijn beurt inspireert Murakami, die zich in 1986 in de Verenigde Staten vestigde auteurs als David Mitchell en Richard Powers.

Waarom is Murakami zo’n goede schrijver? Vaak wordt de stijl van Murakami geprezen, maar die is op het eerste gezicht niet bijzonder, eerder sober en onopgesmukt. Die eenvoud is bedrieglijk. De kracht van deze schrijver is de haast terloopse manier van vertellen. ‘Kafka op het strand’ – de titel verwijst niet alleen naar de 15-jarige hoofdpersoon maar ook naar een populair Japans lied – is een baaierd van verhalen over hedendaagse kwesties, taboes en universele thema’s als vadermoord en (moeder)liefde. Van Murakami’s proza, dat dwingend, vervreemdend en ontregelend is, gaat een bedwelmende werking uit.

Murakami schept bovendien personages die voor je geestesoog gaan leven. Het zijn veelal buitenbeentjes, eenzelvige figuren die zoekende zijn zonder precies te weten waarnaar. Verschil tussen schijn en werkelijkheid, fictie en feit is er nauwelijks; wat ‘ongewoon’ is wordt hier ‘doodgewoon’.

 

In de wereld van deze culturele omnivoor

bestaat er geen hoge of lage cultuur.

 

Murakami is evenzeer thuis in de klassieke oudheid en de moderne wereldgeschiedenis als in de klassieke en moderne literatuur. Hetzelfde geldt voor klassieke en popmuziek. In de wereld van deze culturele omnivoor bestaat er geen hoge of lage cultuur, alles loopt door elkaar. Vreemd is dat niet. Murakami, zoon van een Boeddhistische priester, groeide op in een kunstminnend milieu. Na zijn studie (theater) werkte hij in Tokio enige tijd als platenboer en was eigenaar van een jazzcafé.

Murakami’s werk steekt daarnaast vernuftig in elkaar. Gebeurtenissen die ogenschijnlijk niets met elkaar te maken hebben zijn leep met elkaar vervlochten. Murakami slaat allerlei zijpaden in zonder de rode draad uit het oog te verliezen. Hij zet je herhaaldelijk op het verkeerde been, hij weet te schokken met soms gruwelijke scènes maar ook te ontroeren zonder larmoyant te worden. Het wekt dan ook geen verbazing dat de schare fans van deze schrijver wereldwijd blijft groeien.

 

Haruki Murakami: ‘Kafka op het strand’ (Umibe no Kafuka, 2003). Uit het Japans vertaald door Jacques Westerhoven. Uitgeverij Atlas, 640 blz.

 

November, 2006 

UA-37394075-1