Nico de Boer Teksten

Nico de Boer Teksten

Beweeg over de plank met de pijltjes op het toetsenbord, of zoek direct op een titel of auteur:

‘Hier is… Adriaan van Dis’ (2)

Adriaan van Dis was terug. Voor één keer, ter ere van de Boekenweek 2013, maakte De Wereld Draait Door plaats voor hem en zijn boekenprogramma dat ooit spraakmakend en maatgevend was. Van Dis was ouder, wat dikker en grijzer geworden, maar nog even minzaam als altijd, een gespreksleider die bovendien nog altijd voortreffelijk zijn talen spreekt. Evenmin was hij zijn gave kwijt om zijn gasten meteen op hun gemak te stellen en ze tot uitspraken te verleiden die ze anders, en zeker niet in zo’n kort vraaggesprek, gedaan zouden hebben.

‘Hier is… Adriaan van Dis’ is kwaliteitstelevisie die tegenwoordig zeldzaam is, maar die we indertijd heel gewoon vonden, met dank aan de sterke en internationaal bekende gasten die zich tegenwoordig niet snel meer laten lenen voor hijgerige praatprogramma’s ter meerdere eer en glorie van de presentator waarin elk item met de snelheid van een tgv erdoorheen gejast moet worden.

Van Dis nodigde eerst Judith Schalansky aan tafel, een stralende jonge Duitse schrijfster die uit eigen ervaring vertelde over de paradijselijke heilstaat die de DDR voor kinderen kon zijn tot ze er als volwassenen achterkwamen dat ze de hof van Eden hadden verward met een gevangenis waar iedereen elkaar in de gaten hield en elkaar verklikken meer regel dan uitzondering was. De hel, zei Sartre al, dat zijn de anderen. Sterk was ook zijn tweede gast, Clive Stafford Smith, een Brits-Amerikaanse advocaat die zijn leven wijdt aan de strijd tegen de doodstraf.

Maar de show stal Maarten Biesheuvel, als gebruikelijk terzijde gestaan door zijn vrouw Eva, zonder wie hij reddeloos en radeloos zou zijn. Biesheuvel was ooit de meester van het korte verhaal. In de jaren zeventig en tachtig was hij een held voor menig lezer van moderne Nederlandse literatuur toen het korte verhaal nog enige statuur had. De lezer en herlezer zullen het beamen: veel van Biesheuvels verhalen vertellen in kort bestek meer en gaan dieper dan de meeste hedendaagse romans die vaak even vlak zijn als het bureaublad waarop ze geschreven zijn.

Zijn opkomst was al apart, even soeverein als ontluisterend. Biesheuvel is al jaren geen schim meer van wie hij ooit was, zijn manisch depressieve aard heeft hem gesloopt. Hij schrijft niet of nauwelijks nog – ja, hier en daar een kattebelletje voor Hollands Maandblad (‘Ja, dames en heren, ze bestaan nog, literaire tijdschriften’, sprak Van Dis schoolmeesterachtig streng terwijl hij met het blad zwaaide).

Biesheuvel nam een teug van zijn whisky. Hij stak meteen van wal nog voordat de presentator een vraag kon stellen, hij begon meteen over het geloof, hief een psalm aan (wie katholiek is opgevoed herkende de variant ‘Blijf mij nabij’, veelgezongen in rk kerken bij uitvaarten) en was nauwelijks tot een gesprek in staat. Daarom was het een vondst van de redactie en van de empathische Van Dis, die het echtpaar op bewonderenswaardige wijze op zijn gemak stelde, om Biesheuvel zijn verhaal over zijn vader te laten voordragen (dat associaties oproept met ‘Brief aan vader’ van Franz Kafka). Het was subliem, hilarisch, ontroerend, hartverscheurend, vooral toen de oude zoon zijn lang geleden gestorven vader aanriep, de vader die hij zo node mist. Toen Maarten als een klein kind volschoot, werd hij terloops maar afdoende getroost door de gastheer: ‘Lieve jongen,’ zei Van Dis, ‘je hoeft er niet om te huilen. Het is prachtig.’ En aldus zorgde ‘Hier is… Adriaan van Dis’ na bijna een kwart eeuw opnieuw voor memorabele televisie.

14 maart, 2013

 

UA-37394075-1