Nico de Boer Teksten

Nico de Boer Teksten

Beweeg over de plank met de pijltjes op het toetsenbord, of zoek direct op een titel of auteur:

Huub stapel speelt de kleine grote keizer

Hoe je ook over hem denkt, Napoleon Bonaparte blijft tot de verbeelding spreken en mensen bezighouden. En niet alleen historici. In het theater gaat de voorstelling ‘Napoleon op Sint-Helena’ over de laatste jaren van Napoleon in ballingschap. Met Huub Stapel in de glansrol van de kleine grote keizer. ,,Deze Napoleon heeft de allure van een grote shakespeareaanse rol.”

‘Napoleon, een ijdele man van uitersten’

Het is een rol die hem op het lijf is geschreven. ,,Ach,” zegt Huub Stapel (Tegelen, 1954) minzaam. ,,Zoals dat gaat met zo’n nieuwe productie moet je een soort van balans zien te vinden. Het is elke avond anders. Maar de mensen die we spreken zijn steeds razend enthousiast.”

Huub Stapel vertelt dit kort na een inzinking die hij had tijdens een voorstelling in het Posthuistheater in Heerenveen. ,,Ik stond op een stellage en voelde me duizelig”, licht hij toe. ,,Ik stond te tollen op mijn benen. Ik was bang dat ik naar beneden zou vallen. Ik dacht even dat ik moest stoppen, maar we maakten de voorstelling wel af. Het was een rare gewaarwording. Heel vreemd.”

Inmiddels staat hij alweer vrijwel dagelijks fier op het toneel als ‘de kleine korporaal’, zoals een van de bijnamen van Napoleon Bonaparte (1769-1821) luidt, de man die zijn minderwaardigheidscomplex (het napoleoncomplex) compenseerde met een onverzadigbare dadendrang. Diens alleenheerschappij in 1799 kwam voort uit de bloedige Franse revolutie. Hij werd in 1804 keizer van wat toen het machtigste land van Europa was. De even briljante als megalomane strateeg met schurkachtige streken onderwierp door zijn veldtochten vrijwel geheel Europa. Het keerpunt kwam met de mislukte veldtocht naar Rusland. Daarna verloor hij de slag bij Leipzig, werd verbannen naar Elba, keerde kort als keizer terug, maar moest tenslotte bij Waterloo (1815) het hoofd buigen.

Over weinigen is zoveel geschreven als over Napoleon, naar verluidt meer dan 250.000 boeken. ,,Meer dan over wie ook.” Waar komt die fascinatie vandaan? Huub Stapel: ,,Omdat het een onwaarschijnlijke man was, die een genialiteit bezat… Hij was niet alleen een groot strateeg, hij had ook een fotografisch geheugen. Hij kende bijvoorbeeld de tragedies van Racine en Corneille uit zijn hoofd. Hij kende alle cijfers van alle regimenten, hij wist het aantal kanonnen en kende ook de namen van al zijn generaals.”

Die dadendrang zat er al jong in. ,,Hij werd op zijn negende naar de officiersschool gestuurd in Noord-Frankrijk. Een Corsicaans mannetje dat alleen maar Corsicaans sprak en tussen louter Franse kinderen zat. Hij sloot zich daarom op in de bibliotheek en las alles wat voorhanden was. Hij ontwikkelde zo een fascinatie voor Alexander de Grote, Nero, Caesar, voor grote strategen. En deed een immense kennis op.”

 

‘Als je al zo jong zo hoog reikt

en zoveel macht hebt, word je

nauwelijks nog tegengesproken.’

 

,,Hij was ook een ijdele man. Hij was op zijn zestiende al luitenant. En generaal was hij net in de twintig. Als je al zo jong zo hoog reikt en zoveel macht hebt, word je nauwelijks nog tegengesproken. Ik denk niet dat dat je een erg aimabel mens maakt. Dát en die infantiele verhouding op het eiland met een meisje van veertien, dat soort van uitersten, maakt zo’n rol buitengewoon rijk en uitdagend om te spelen.”

De tekst van ‘Napoleon op Sint-Helena’ is van script- en toneelschrijver Léon van der Sanden. Hij schreef het naar een idee van regisseur Ursul de Geer. ,,Het is eigenlijk ontstaan tijdens het spelen van de voorstelling ‘Kentering van een huwelijk’ naar Sándor Márai. Ursul de Geer kwam toen op het idee om mij Napoleon te laten spelen. Hij is een echte Napoleonfanaat en dat fanatisme deelde hij met (wijlen schrijver en columnist) Martin Bril, die zelf een prachtig boekje over Napoleon schreef. Hij is toen met dat idee naar Martin gegaan en die wilde het stuk graag schrijven. Het leek allemaal uit te monden in iets heel moois. Toen werd Martin ziek en de rest is geschiedenis. Vervolgens is dat materiaal aan Léon gegeven.”

Van der Sanden heeft vrijelijk geput uit historische gegevens. ,,We hebben wel wat mensen samengevoegd. Zoals enkele generaals. Dat hebben we gedaan vanwege het drama en natuurlijk ook vanwege de kosten.”

Napoleon stierf op Sint-Helena, een onherbergzaam stuk rots diep in de zuidelijke Atlantische Oceaan. Om die zes jaar durende ballingschap draait het in de voorstelling. Een Engels garnizoen maakte van het eiland een onneembare vesting zodat de keizer geen kant op kon. ,,Er zaten drieduizend Engelse militairen met veertig kanonnen en twee oorlogsschepen, die steeds om dat eiland cirkelden om te voorkomen dat hij opnieuw zou ontsnappen.”

In het stuk slijt Napoleon zijn nadagen, waarin hij fysiek aftakelt, met het dicteren van zijn memoires om de geschiedenis naar zijn hand te zetten. Hij komt in conflict met de grimmige Engelse gouverneur, er ontstaat een innige band met een veertienjarig Engels meisje en hij wint de liefde van de vrouw van zijn trouwste generaal. Toch weet hij zijn keizerlijke grandeur te bewaren.

‘Zijn dood is een enorme kwestie.’

Over zijn dood is veel gespeculeerd. Hij zou vergiftigd zijn met arsenicum. ,,Dat is een enórme kwestie in de voorstelling. Zijn vader is overleden aan maagkanker. Hij is bang dat hij dat ook krijgt. Er zijn verhalen dat hij aan het behang heeft gelikt, aan de lijm, en daar zat arsenicum in. En dat hij vergiftigd zou zijn door een van zijn generaals en die kwestie speelt nog steeds.”

Huub Stapel heeft zowel in het theater als op tv en in film (‘ De lift’, ‘Amsterdamned’, ‘Flodder’) reeds respectabele sporen nagelaten. De innemende acteur was drie keer kanshebber voor de Louis d’Or, de toneelprijs voor de beste mannelijke dragende rol. In het seizoen 2010-2011 werd zijn ‘onthutsende kwetsbaarheid’ geroemd voor zijn optreden in de vrije productie ‘De kus’. Maar opnieuw zag hij de onderscheiding aan zijn neus voorbijgaan.

Of het hem als Napoleon wel gaat lukken? ,,Ach, dit stuk heeft soms iets van de kluchten van John Lanting en tegelijk is het een groots shakespeareaans koningsdrama. Het is waar twee uitersten elkaar ontmoeten. Deze Napoleon heeft de allure van een grote shakespeareaanse rol.”

 

Voorstelling: ‘Napoleon op Sint-Helena’ door Wallis Theaterproducties. Tekst: Léon van der Sanden. Regie: Ursul de Geer. Met Huub Stapel, Peter Bolhuis, Tijn Docter, Julika Marijn, Jip Smit en Sinan Eroglu. www.wallisfinkers.nl

 

‘We blijven elkaar

maar niet begrijpen’

Huub Stapel trok seizoenen achtereen langs de theaters met het zelfhulpstuk ‘Mannen komen van Mars, vrouwen van Venus’. Hij maakte veel indruk met deze solo over de liefde en het verschil tussen mannen en vrouwen. De aanspreekvorm, als van een stand-upcomedian, werkte. Het publiek was enthousiast. Heeft hij een verklaring voor dat succes? ,,Het is maximaal herkenbaar. Je ziet mensen de hele tijd elkaar aanstoten, van, ja, dat heb jij ook. Het is ook wel aangenaam om al die clichés over mannen en vrouwen op één avond achter elkaar te horen. Ik sprak een neurochirurg die zei: we kunnen er kort of lang over praten, maar het klopt gewoon. De constellatie van de hersenen van mannen en vrouwen is verschillend. Het is dus geen wonder dat die polen nooit bij elkaar komen. Er zijn afwijkingen van de standaard, maar we blijven mekaar maar niet begrijpen en dat zal nog wel heel lang zo blijven.” Stapel heeft de smaak zo te pakken dat hij een vervolg voorbereidt.

 

Januari, 2012 

UA-37394075-1