Nico de Boer Teksten

Nico de Boer Teksten

Beweeg over de plank met de pijltjes op het toetsenbord, of zoek direct op een titel of auteur:

J.D. Salinger, een wereldberoemde kluizenaar

J.D. Salinger (1919-2010) schuwde een halve eeuw de publiciteit. Desondanks werd de Amerikaanse schrijver van een bescheiden maar groots oeuvre met de dag beroemder. Drie jaar na zijn dood is de glans nauwelijks verbleekt, integendeel.

 

Er verscheen onlangs een grote biografie van Salinger en de komende jaren zullen postuum nog minstens vijf romans verschijnen. Van Salingers everseller’ ‘The catcher in the rye’ zijn wereldwijd zo’n zeventig miljoen boeken verkocht. En het boek, in het Nederlands vertaald als ‘De vanger in het graan’ (1951), blijft nieuwe generaties aanspreken.

De feiten spreken voor zich: jaarlijks worden er gemiddeld liefst 250.000 exemplaren van het boek verkocht. Ook in Nederland zijn Salingers boeken nog verkrijgbaar en worden ze volop verkocht. Vooral ‘De vanger in het graan’, die diverse malen is heruitgegeven.

 

Jerome David Salinger, Jerry voor intimi, was de beroemdste kluizenaar uit de wereldliteratuur. Hij was een schuwe en sociaal overgevoelige man die zo onder het leven leed, dat hij de publiciteit meed. Hij liet zich absoluut niet fotograferen. Er zijn slechts twee officiële foto’s bekend van hem: een bijzonder oude en een tamelijk recente, gemaakt door een sluipfotograaf.

 

IK BEN EEN AANDOENING, NIET EEN MAN’

 

De schrijver trok zich begin jaren zestig terug in de bossen van New Hampshire, waar hij tot zijn dood in 2010 in afzondering bleef wonen. ‘Ik ben een aandoening, niet een man’, had hij jaren daarvoor, in 1944, in een brief veelbetekenend genoteerd. Zijn zelfverkozen isolement was dus niet alleen een vlucht voor het immense succes, dat hem vrijwel meteen na het verschijnen van ‘The catcher in the rye’ ten deel viel.

 

VECHTEN

 

Salinger kwam uit een chic half-Joods New Yorks gezin. Zijn moeder was half-Iers, half-Schots, zijn vader een Joodse kruidenier. Hij was voorbestemd om in de voetsporen van zijn vader te treden, maar de zoon wilde liever schrijver worden. Hij nam dienst in het leger om te vechten tegen Hitler, waarbij hij zijn typemachine meezeulde, en publiceerde tussen 1948 en 1955 verhalen en de beroemde cultroman over de opstandige en neerslachtige zestienjarige puber Holden Caulfield, die niet volwassen wil worden.

 

Hij werd de held van vertwijfelde jongeren die zich herkenden in de puber die zich niet wil conformeren en heeft de pest aan leeftijdgenoten die dat wel doen. Hij zette zich af tegen de hypocrisie van de volwassenen. Daarin is de weerzin van de schrijver te proeven die als jongen verbijsterd was over de manier waarop zijn vader bijvoorbeeld Amerikaanse kaas als Zwitserse verkocht.

 

Het boek viel overigens niet alleen lof ten deel. Het werd in de jaren vijftig ook verguisd om het grove taalgebruik en de seksuele passages. Het zou een slechte invloed op de jeugd hebben. En het kwam in 1980 opnieuw in opspraak, na de moord op John Lennon door Mark Chapman, die het boek toen bij zich had.

 

MYTHISCHE PROPORTIES

 

Salinger en zijn werk namen weldra mythische proporties aan, mede dankzij zijn idolate fans van wie sommigen niets te dol was om de literaire monnik op te zoeken. Sommigen verdrongen zich als paparazzi rond zijn erf om een glimp van hun idool, scharrelend door of rond zijn huis, op te vangen. Niet dat de schrijver alle contact met de buitenwereld verbrak, hij bleef vrienden ontvangen en zijn contacten met jonge aanbidsters zijn legendarisch.

 

Een van hen was Joyce Maynard, die als 18-jarige veertien veelal flirterige brieven van Salinger ontving. Ze verkocht ze later voor zo’n 70.000 euro om het collegegeld van haar kinderen te kunnen betalen. Een enkeling kwam tot inkeer. Fotograaf Ted Russell, die in 1961 heimelijk een foto van Salinger maakte, betreurde zijn gedrag: ‘Ik had de arme man met rust moeten laten.’ Al kun je je ook afvragen of Salinger, door eerst te publiceren en er daarna het zwijgen toe te doen, het allemaal niet over zichzelf had afgeroepen.

 

HET RAADSELACHTIGE PROZA

 

De dweperij van de Salingerfans vertroebelde soms het zicht op de kwaliteit van het tijdloze oeuvre. Zeker op dat van Salingers beste werk: de verhalen in ‘Nine stories’ (1953), ‘Franny en Zooey’ (1961) en ‘The catcher in the rye’. Dat onderscheidt zich in de eerste plaats door de eigen vertelstem. Het is raadselachtig proza waarop je geen vat krijgt en juist dat ongrijpbare geeft het iets magisch.

 

Lang leek het erop dat Salinger na dat handvol boeken was uitgeschreven. Nu blijkt dat hij in alle stilte en anonimiteit door was blijven schrijven. De liefhebber kan zich alvast in de handen wrijven: de komende jaren, tussen 2015 en 2020, verschijnen, onder meer, liefst vijf nieuwe romans van hem. De Nederlandse vertaalrechten zijn overigens nog niet aangeboden, aldus Salingers Nederlandse uitgever De Bezige Bij.

 

Naar verluidt speelt een van deze romans in de Tweede Wereldoorlog, waarvoor Salinger kan putten uit zijn eigen oorlogservaringen. Die vormen ook de rode draad in de onlangs verschenen grote biografie van Shane Salerno en David Shields. Het is een lijvig werk over een man die levenslang onder zijn oorlogstrauma gebukt ging.

 

SALINGER EN OORLOGSGRUWELEN

 

Salinger was als soldaat betrokken bij D-Day en het Ardennenoffensief. Over de oorlog schreef Salinger nooit rechtstreeks, altijd indirect en bedwongen. Over de gruwelen kón hij niet schrijven. Een van zijn briljantste verhalen, waarin de personages vooral verlangen naar zuiverheid, is het deels autobiografische ‘Een mooie dag voor bananenvis’ (‘A perfect day for bananafish’, 1948). Hierin maakt oorlogsveteraan Seymour Glass, na een gesprek met een meisje op het strand, in het bijzijn van zijn bellende vriendin op een hotelkamer een eind aan zijn leven. De veteraan in wie we Salinger herkennen, lijdt aan wat we tegenwoordig een posttraumatische stressstoornis (PTSS) noemen.

 

De grote vraag is of het postuum te verschijnen werk de hoge kwaliteit van zijn beste werk zal weten te evenaren, zo niet te overtreffen. Enige scepsis is geboden, want, zoals in de recente biografie valt te lezen, zocht Salinger steeds meer zijn heil in religie (zoals Vedanta-filosofie). In zijn boeken over de familie Glass (zoals in ‘Franny’, ‘Zooey’ en ‘Seymour, een introductie’) is de diepe invloed daarvan terug te vinden.

 

In de laatste decennia van zijn leven kreeg Salinger eindelijk de publieke rust die hij zocht. Hij hoopte te krijgen wat hij verlangde: de vergetelheid. Al zal de schrijver noch zijn werk die voorlopig gegund zijn.

 

Bij De Bezige Bij verschenen van J.D. Salinger: ‘De vanger in het graan’, ‘Franny en Zooey’, ‘Negen verhalen’, ‘Heft hoog de nokbalk, timmerlieden’ en ‘Seymour, een introductie’. De biografie ‘The private war of JD Salinger’ door Shane Salerno en David Shields, uitgeverij Simon & Schuster.

 

Oktober, 2013

 

Een bekorte versie verscheen eerder in kranten die zijn aanhgesloten bij de Persdienst.

UA-37394075-1