Nico de Boer Teksten

Nico de Boer Teksten

Beweeg over de plank met de pijltjes op het toetsenbord, of zoek direct op een titel of auteur:

Jacob Derwig: ‘Zo’n hel wens je niemand toe’

,,Zo’n hel wens je niemand toe’’, zegt Jacob Derwig over de wanhopige vrouwenhater die hij vertolkt in Strindbergs ‘Naar Damascus’. Bij Toneelgroep Amsterdam is dit stuk over het huwelijk als een hel te zien in een gastregie van Pierre Audi. Gesprek met een acteur die zijn naam vestigde met een grootse Hamlet en zijn draai gevonden heeft bij een Nederlands topgezelschap.

 

August Strindberg (1849-1912), met Henrik Ibsen de belangrijkste Scandinavische toneelschrijver, staat bekend om zijn furieuze vrouwenhaat. ,,Ja, dat is het eerste wat mensen altijd van hem zeggen. Dat hij een vrouwenhater was’’, zegt Jacob Derwig (1969) over zijn zware hoofdrol.

 

,,Daarbij wordt gemakshalve vergeten dat hij vooral ook een vrouwenliefhebber was. Hij kon verschrikkelijk verliefd worden. Hij was drie keer getrouwd. Maar het ging altijd mis. Dan voelde hij zich schuldig, maar vooral verraden. Daardoor is hij de vrouw de grond in gaan schrijven.’’

 

Naar Damascus’ gaat over een krankzinnig verliefde man, die een vat van tegenstrijdige gevoelens is. Het is een zelfportret van Strindberg, die trouwens ook voor zijn andere werk (toneel, romans, verhalen) royaal uit zijn eigen leven putte. In dit stuk maakte hij de balans op van zijn moeizame relatie met vrouwen en zijn drie huwelijken die elk in een bittere echtscheiding eindigden.

 

Het verhaal speelt zich voornamelijk af in het hoofd van de hoofdpersoon. ,,In het begin van de tweede akte wordt hij wakker in een ziekenhuis. Daar begint de nachtmerrie, iedereen die hij daar tegenkomt zit in zijn hoofd. Zo komt hij de naarste versie van zijn geliefde tegen en de gruwelijkste versie van haar ex-man. Die is dokter en heeft een gek in huis. Maar in de nachtmerrie blijkt de dokter gek en de gek normaal. De man is volkomen paranoïde en het gaat maar door. Het is een bizarre droomsequentie.’’

 

ZWARE ROL, LICHTE TOON

 

Jacob Derwig heeft zich voor zijn rol verdiept in het leven van de Zweedse schrijver, al ,,is het absoluut niet de bedoeling dat ik een August Strindberg ga spelen’’.

 

,,In zijn roman ‘Inferno’ beschrijft hij de hel die hij indertijd beleefde. Hij was bezig met alchemie en probeerde op een hotelkamer in Parijs goud te maken. Hij balanceerde op het randje van gekte. Hij kwam in een ziekenhuis terecht en is daar ook weer uitgekomen.’’

 

Dramaturge Janine Brogt bewerkte de drie stukken die ‘Naar Damascus’ vormen tot één avondvullende voorstelling. Derwig: ,,Drie was te veel, dan ben je zeven uur bezig. Bovendien lijken de stukken qua thematiek en plot nogal op elkaar. Het is een donker en zwaar werk. Wij maken het veel lichter. Ik denk dat we de goede toon gevonden hebben om het publiek mee te nemen. Janine heeft ook Strindbergs taal directer gemaakt, waardoor je beter aanvoelt wat er aan de hand is.’’

 

HET BIJBELSE VERHAAL VAN SAULUS

Hoe actueel is het stuk nog? ,,Natuurlijk gelden de huwelijkse problemen ook vandaag nog. Je kunt je er moeiteloos in verplaatsen, denk ik.’’ Herkent hij als getrouwd man iets in de hellegang van zijn hoofdpersoon? ,,Nee, het gaat ook wel heel ver. Het is zo’n paranoïde inferno. Dat wens je niemand toe. Het is wél wat toneel moet zijn: een vreselijk verheftigde versie van de werkelijkheid.’’

 

De titel verwijst naar het Bijbelse verhaal van Saulus die op weg naar Damascus verblind raakt door een licht, door Jezus wordt aangesproken en zich bekeert. ,,De man in het stuk volgt eenzelfde weg. Om uit zijn nachtmerrie te ontwaken moet hij in een soort verlichte staat zien te geraken en tot het besef komen dat hij het anders moet aanpakken, anders kan hij met niemand nog samenleven.’’

 

Gastregisseur Pierre Audi, (regisseur en artistiek directeur van De Nederlandse Opera en het Holland Festival) ziet zijn enscenering van ‘Naar Damascus’ als een epiloog bij de geslaagde toneelcyclus over het huwelijk die Ivo van Hove maakte. ,,Naast onze voorstelling doet Audi zes of zeven opera’s in een jaar. Hij heeft net een operapremière in München achter de rug. Hoe hij dat allemaal klaarspeelt, weet ik niet. Maar je merkt wel dat hij uit de operawereld komt. Van Hove maakt altijd eerst een hele precieze tekstanalyse. Audi begint met het scheppen van beeld en sfeer.

 

DOORBRAAK, ’T BRAKKE LAND, DE TRUST

Jacob Derwig startte zijn toneelcarrière bij ’t Barre Land, een gezelschap dat fris en onconventioneel toneel maakte. Hij was een van de oprichters van de groep waarvan hij tot 2004 deel uitmaakte. In die tussentijd speelde hij ook bij De Trust, waar hij in 1998 excelleerde in de titelrol van de bekroonde voorstelling ‘Hamlet’, wat hem de Louis d’Or voor de beste mannelijke hoofdrol opleverde.

 

,,Dat was een soort doorbraak. Dat was voor mij ook overdonderend. Ineens ben je iemand, dat is fascinerend om mee te maken.’’

 

Sinds 2005 is hij acteur bij Toneelgroep Amsterdam, waar hij onder meer schitterde in Schillers ‘Don Carlos’ en ‘Opening night’, waarvoor hij in 2006 de Arlecchino ontving. Twee jaar eerder reikte Mary Dresselhuys de naar haar genoemde oeuvreprijs aan hem uit. Inmiddels voelt hij zich helemaal thuis bij het Nederlandse topgezelschap.

 

,,Ik ben heel blij met de acteurs om me heen. Mijn reikwijdte wordt steeds groter en ik leer van elke rol. Bij een eigen gezelschap moet je zelf bekijken hoe je een rol aanpakt, hoe je jezelf ontwikkelt. Regisseurs als Van Hove, Audi en Boermans vragen dingen aan je die je aan jezelf niet zo snel zou vragen.’’

 

IK BEN NOGAL KIESKEURIG’

Derwig maakte zijn bescheiden filmdebuut in ‘De jurk’ van Alex van Warmerdam. Succesvol was hij in ‘Lek’ en in het voor een Oscar genomineerde ‘Zus&zo’, waarvoor hij in 2003 het Gouden Kalf voor beste acteur ontving. Sinds kort is hij in de bioscoop te zien in ‘Tiramisu’ van Paula van der Oest. Een van zijn eigen ‘lievelingen’ is het televisiedrieluik ‘Bij ons in de Jordaan’ (Gouden Kalf beste tv-drama), over het gedramatiseerde leven van volkszanger Johnny Jordaan. ,,Maar ik heb nog niet zo veel film gedaan, hoor,’’ zegt hij bescheiden. ,,Mijn laatste, ‘Tiramisu’, heb ik anderhalf jaar geleden al gedraaid. Ik ben nogal kieskeurig. Als ik het script niet goed vind doe ik het niet. Al moet ik er wel bij zeggen dat mij niet heel veel wordt aangeboden.’’

 

De drukbezette Derwig, die in het hoorspel ‘Ollie B. Bommel’ zijn stem leent aan Tom Poes, is getrouwd met actrice en scenarioschrijfster Kim van Kooten (‘Alles is liefde’). Met haar heeft hij een zoon en sinds kort een dochter. Is dat allemaal te combineren?

 

,,We hebben net een tweede kind. Daar zorgt Kim nu voor, zodat ik me op ‘Naar Damascus’ kan storten. Aan het eind van dit jaar ga ik een paar maanden met verlof. Dan kan zij zich weer op een script werpen. Er wordt nu natuurlijk geroepen om ‘Alles is liefde 2’. Maar als ze gaat schrijven moet ze helemaal haar hart kunnen volgen, en misschien niet proberen meer van hetzelfde te gaan maken.’’

 

WE HEBBEN ELKAAR ONTMOET OP DE FILMSET’

In de nabije toekomst wil het paar ook artistiek samen iets ondernemen. Daar is het tot dusver niet van gekomen.

 

,,We hebben elkaar ontmoet op de filmset. Dat duurde drie dagen en is alweer zeven jaar geleden. Kim kan erg goed dialogen schrijven. Misschien lukt het ooit om samen iets voor een film of serie te schrijven, waarbij we elkaar ook voor de camera tegenkomen.’’

 

,,Kims taalgevoel is enorm. Het zal wel genetisch bepaald zijn. Ik merk dat aan onze zoon van vier, die al erg goed zinnen formuleert en typetjes begint na te doen. Daarbij denk je toch meteen: zou dat ook in zíjn bloed zitten? Maar goed, het is nog te vroeg om daar iets zinnigs over te zeggen.’’

 

Voorstelling: ‘Naar Damascus’ van August Strindberg, door Toneelgroep Amsterdam. Regie: Pierre Audi. Bewerking, dramaturgie: Janine Brogt. Decorontwerp: Jean Kalman. Met Jacob Derwig, Karina Smulders, Leon Voorburg, Frieda Pittoors, Renée Fokker, Fred Goessens, Hugo Koolschijn, Chris Nietvelt, Kitty Courbois, Dragan Bakema. www.tga.nl

 

Maart, 2008

 

 

UA-37394075-1