Nico de Boer Teksten

Nico de Boer Teksten

Beweeg over de plank met de pijltjes op het toetsenbord, of zoek direct op een titel of auteur:

Jacqueline Blom: ‘Dogville is als een goed muziekstuk’

Het Ro Theater in Rotterdam verplaatst onder regie van Pieter Kramer de film ‘Dogville’ van Lars von Trier naar het toneel. Actrice Jacqueline Blom vertolkt in deze theaterbewerking de rol van Grace, een lijdende vrouw in een kleinburgerlijke, afgesloten gemeenschap. ,,’Dogville’ is als een goed muziekstuk waarnaar je kunt blijven luisteren.’’

 

Het lijkt een waagstuk om deze spraakmakende film naar het toneel te vertalen. ,,Bij mij voelt dat niet zo’’, zegt Jacqueline Blom, al jarenlang een vaste kracht van het Rotterdamse theatergezelschap.

 

,,Het is een terechte, vanzelfsprekende stap. Als je de tekst leest, is daar alle reden toe. Die is verrassend sterk. Dat was me in de film niet zo opgevallen omdat je dan gefocust bent op het beeld. Von Triers tekst is op zich al een meesterwerk. Ook al ken je de film, ik ben ervan overtuigd dat als je het toneelstuk ziet er anders tegenaan kijkt. Het is nu een paar keer in Duitsland gespeeld en ik denk dat we in Nederland niet de enige zullen blijven die het opvoeren. ‘Dogville’ heeft als toneelstuk volgens mij alles om een klassieker te worden.’’

 

EEN ZWARTE VLOER MET KRIJTLIJNEN

 

In de film valt in de eerste plaats de afwezigheid van decor op. Von Trier gebruikt alleen een zwarte vloer met krijtlijnen waarmee de contouren van de huizen zijn getekend. Haalde Von Trier het theater zijn film binnen, regisseur Pieter Kramer en zijn cast proberen een filmische sprookjeswereld in het theater te creëren. De tijdsprongen in het verhaal, in de film door de montage aannemelijk gemaakt, worden op het toneel door de verteller aaneengeregen. Geluid en belichting hebben een speciale functie in de theaterbewerking van Kramer die tv-series als ‘Theo & Thea’ en ‘30 Minuten’, en de film ‘Ja zuster nee zuster’ maakte. Sinds twee jaar is hij een van de vaste regisseurs bij het Ro Theater.

 

Dogville’ speelt in een afgelegen dorpje in de Rocky Mountains tijdens de crisisjaren dertig in de Verenigde Staten. De welopgevoede Grace komt hier terecht in haar vlucht voor een stel gangsters. De dorpelingen nemen haar in hun midden op mits zij klusjes verricht. Die worden zwaarder en smeriger zodra ze erachter komen dat deze mooie vrouw door de politie wordt gezocht.

 

In de film wordt Grace gespeeld door Nicole Kidman, in de eerste Nederlandse toneeladaptatie door Jacqueline Blom (Oegstgeest, 1961). Zij speelde na de Toneelacademie in Maastricht in 1985 uiteenlopende rollen bij toonaangevende gezelschappen als Het Nationale Toneel en Hollandia, en sinds 2000 bij het Ro Theater. Intussen is zij al meer dan twintig jaar aan het toneel en daarnaast geregeld te zien in films en op tv. Bij het grote publiek is ze vooral bekend van tv-series als ‘Loenatik’, waarin ze de rol van de doortastende zuster speelde.

 

FASCINEREND

 

In ‘Dogville’ staat Blom als Grace vrijwel continu op het toneel.

 

,,Grace’’, licht de actrice haar rol toe, ,,is een waanzinnig fascinerend personage. Ze is lief en zacht, maar heeft ook iets stoïcijns en ongrijpbaars, en daardoor iets irritants. Als je denkt dat je vat op haar heeft, ontglipt ze je weer. Daardoor krijgt ze iets bovenmenselijks. Grace leeft volgens het idee: wie goed doet goed ontmoet. Daar is ze bijna fundamentalistisch in. Dat voert ze te ver door. Op veel punten is het zinnig en goed, ze verandert de gemeenschap daarmee. Maar op een gegeven moment, als ze te zeer bezig is om de werkelijkheid naar haar hand te zetten, forceert ze zichzelf. Dan maakt ze krachten los, en dat is misschien naïef.’’

 

De film gaf haar een dubbel gevoel. ,,Ik ergerde me eraan dat er weer zo’n vrouw werd opgevoerd die alles wat haar overkwam lijdzaam onderging. Tegelijk was ik gefascineerd door wat er allemaal met zo’n gemeenschap gebeurde. Het heftige slot vond ik gemakzuchtig. Het zoveelste schieteinde, dacht ik. Maar nu ik er zelf middenin zit, ben ik blij dat die wraak erin zit. Want er móet een antwoord komen op het gedrag van die gemeenschap en op dat van Grace. De vraag is of geweld het juiste antwoord is. Dat is ook zo goed aan ‘Dogville’, dat je erdoor geprikkeld wordt, dat het je voor dilemma’s plaatst.’’

 

AARTSPROVOCATEUR LARS VON TRIER

 

De Deen Lars von Trier (Kopenhagen, 1956), een van de meesters van de moderne cinema, maakte een serie spraakmakende films als ‘Europa’ (1991), ‘Breaking the waves’ (1996), ‘The idiots’ (1998), ‘Dancer in the dark’ (2000) en ‘Dogville’ (2003). Zijn films onderscheiden zich door hun experimentele vorm en het engagement. Hij is een aartsprovocateur die niet schroomt om ethische kwesties aan de orde stellen. In ‘Dogville’ ontleedt hij de machinaties van macht, en te veel macht leidt volgens Von Trier tot agressie en onderdrukking.

 

Zegt ‘Dogville’ iets over onze huidige samenleving? ,,Ik zie zeker parallellen met deze tijd’’, zegt Jacqueline Blom. ,,In de figuur van Grace herken ik de mechanismen van het politiek correcte denken. Tegelijk geeft het stuk een beeld van zo’n kleine gemeenschap. Die heeft een bepaald idee van zichzelf. Ze denkt dat ze ontvankelijk en aardig is, maar dat blijkt allerminst het geval. Integendeel, zodra de duimschroeven worden aangehaald blijken de dorpelingen in een soort beesten te veranderen.’’

 

MANNELIJKE FANTASIE

 

Hoe is het om ‘Dogville’ naar het toneel te ‘vertalen’?

 

,,Niet gemakkelijk, maar het gaat tot dusver boven verwachting. Voordeel is dat regisseur Pieter Kramer veel film heeft gedaan, net als veel van de acteurs. We hanteren een simpele manier van vertellen, bijna stripachtig, en maken gebruik van verrijdbare decorsetjes. Het is altijd weer afwachten of iets wat je in je hoofd hebt ook op het toneel werkt. Hoe laat je bijvoorbeeld een verkrachting zien. Verkrachtingen zie je al zo vaak, het zijn in films versleten beelden. Het is zo’n vanzelfsprekendheid, geweld tegen vrouwen. Daar heb ik nogal moeite mee, zeker als het als een soort amusement gebracht wordt.’’

 

Blom is als actrice ‘een veelvraat’:

 

,,Ik vind film en televisie minstens zo leuk als toneel. Het bestuift elkaar, je leert er enorm van. Ik hou er van om door een voorstelling geprikkeld te worden. Ik zou bijvoorbeeld zelf graag in een film een gevaarlijk iemand willen spelen, een sluwe regeringsleider bijvoorbeeld of iemand van de maffia. Dat soort gewelddadige vrouwenrollen zijn er niet zoveel. Ja, Lady Macbeth, die heb ik zelf gespeeld, maar zij heeft niet zo veel tekst. In een van de Shakespeares zou ik ook best een grote mannenrol willen doen. De mannen hebben twintig keer mooiere teksten dan de vrouwen. Als ik naar een goede uitvoering van ‘Hamlet’ kijk, identificeer ik me ook niet met Ophelia maar met Hamlet.’’

 

Voorstelling: ‘Dogville’ van Lars von Trier. Gezelschap Ro Theater, vertaling Gerardjan Rijnders, regie Pieter Kramer. Spel o.a. Jacqueline Blom, Frank Lammers, Aat Ceelen, Beppe Costa, Ton Kas, Rudolf Lucieer, Sylvia Poorta.

 

December, 2006

UA-37394075-1