Nico de Boer Teksten

Nico de Boer Teksten

Beweeg over de plank met de pijltjes op het toetsenbord, of zoek direct op een titel of auteur:

Johan Simons, een zendeling zonder god

Pakweg vijftien jaar geleden maakte Johan Simons (1946) nog locatietheater in de Hollandse klei. Nu maakt hij internationaal furore en staat hij te boek als een van de grootste Europese theatermakers. Een charismatische en dwarse regisseur met een missie: voorstellingen maken die ertoe doen.

 

Dat heeft mogelijk te maken met zijn afkomst uit een eenvoudig middenstandsgezin uit Heerjansdam. Hij had een ‘boerentrotse’ moeder, ‘elke cent moest omgekeerd’, en als jongen ‘haatte’ hij rijke kinderen. Hij wilde eigenlijk zendeling worden, en dat wil hij nog steeds. ,,Alleen zonder God.”

Ireen van Ditshuyzen volgde hem in haar filmportret ‘Johan Simons, zeg me dat het goed komt’ de afgelopen twee jaar op zijn reizen, thuis met vrouw en kinderen, werkend aan voorstellingen en tussen zijn acteurs, die hem in de film becommentariëren én imiteren. We leren Simons in dit onverbloemde filmportret kennen als een trotse man die bulkt van de ambities, want ,,als je niet wordt opgemerkt, besta je niet”.

We zien hem aan het werk. IJsberend in het repetitielokaal, weids en druk gebarend. Fluisterend, grommend en vloekend, nu en dan een bulderende lach. Hij probeert zijn acteurs tot het uiterste te prikkelen, zodat ze boven zichzelf uitgroeien. Hij wil het publiek verleiden en confronteren, een complexe wereld inzichtelijk maken, en de toeschouwer dwingen positie te kiezen. Dat dit niet altijd lukt, neemt hij voor lief. ,,Ik heb voorstellingen gemaakt die mislukt zijn. Maar ook toppers.”

Simons is van het type ruwe bolster, blanke pit, want achter een façade van onverschrokken eerzucht gaat een snelkookpan van onzekerheid schuil. ,,Het is doodeng, iedere keer weer. Maar ik ben een gokker, net als mijn vader. Ik heb alleen nog nooit écht verloren.” De twijfel laat hij naar buiten toe niet snel zien, maar zijn vrouw, de actrice Elsie de Brauw, speelt in de film op hilarische manier de wanhoop van haar man: ,,O, waarom doe ik dit allemaal? Ik kan het niet… O heer, sta me bij. Elsie, zeg eens wat, zeg dat het goed komt.”

Tussen de bedrijven door vertelt Simons zijn levensloop. In zijn geboortedorp was niks te beleven. ,,Je moest er zelf iets van maken.” Hij vertrok naar Parijs, waar toen, in 1968, de studentenrevolte plaats had. Hij kreeg heimwee en keerde berooid terug naar huis ,,Maar ik kom terug, dacht ik, en dan ligt Parijs aan mijn voeten.” Hij hield woord. Apetrots was hij dat hij er twee opera’s mocht regisseren. ,,Maar niet buigen hè. Risico’s nemen. Er werd boe geroepen bij ‘Boccanegra’ (Verdi), maar ik kreeg een ovatie bij ‘Fidelio’ (Beethoven).”

Simons werd eigenlijk opgeleid als danser. Hij zong en danste in de musical ‘Hair’, ging acteren, maar het was ploeteren, zweten. ,,Bij de Haagse Comedie heb ik een kleedkamer verbouwd. Ik wilde het anders doen.” Daarna maakten Paul Koek en hij met Hollandia muziektheater op onverwachte plaatsen, zoals in tuinbouwkassen en aftandse fabrieken. Ze maakten stukken over gewone mensen, maar de gewone man zelf bleef thuis. ,,We zagen vooral dure BMW’s en Mercedessen op het erf staan.”

Hij wilde als theatermaker baas zijn ‘in eigen huis’ en dat is hij gebleven. Eerst met Hollandia in Zaandam, toen in Eindhoven met ZT Hollandia, daarna in Gent, waar hij een eredoctoraat ontving, en nu in München. Hier is hij intendant van de Münchner Kammerspiele, vergelijkbaar met een transfer van ,,Feyenoord naar FC Barcelona”.

Het lijkt een wonderlijke keuze voor iemand die ooit communistische sympathieën had. München is aartsconservatief en was eens de broedplaats van het nationaal-socialisme. Voor Simons is dit een extra stimulans: ,,Voor dat verleden is weinig aandacht. Daar brengen we verandering in.” In Duitsland geeft hij zijn visitekaartje af met het bejubelde ‘Hotel Savoy’, naar een roman van Joseph Roth. München is de top, maar niet het eindstation. ,,Je moet niet blijven doen wat je kan. Ik wil altijd meer. Hoger.”

 

Januari, 2011

UA-37394075-1