Nico de Boer Teksten

Nico de Boer Teksten

Beweeg over de plank met de pijltjes op het toetsenbord, of zoek direct op een titel of auteur:

Joop van den Ende: ‘Ik wilde slagen in het leven’

,,Toen ik de tekst voor het eerst las, was ik er een paar dagen stil van. En een beetje in de war ook. Ik zag mijn eigen leven aan me voorbijtrekken”, zegt Joop van den Ende over zijn in oktober 2012 verschenen biografie. Over een man die zelf als artiest tekortschoot maar zich opwerkte tot de koning van het televisieamusement en uitgroeide tot Europa’s grootste musicalmagnaat.

Joop van den Ende, gestoken in een stemmig zwart pak, met zwart overhemd zonder das, is verguld met zijn biografie, die hij tijdens het gesprek haast liefkozend ‘mijn boek’ noemt. Al was de eerste lezing ook confronterend, zegt hij in het DeLaMar Theater, zijn eigen theater in zijn geboortestad Amsterdam, waarmee hij twee jaar geleden een droom van hem en zijn vrouw Janine Klijberg verwezenlijkte. ,,Natuurlijk heeft mijn biograaf Henk van Gelder het verhaal op zijn eigen manier opgetekend. Zijn keuzes vond ik goed, maar confronterend. Ik ben een creatief iemand en van alle recensies die je krijgt onthoud je de slechte en vergeet je de goede. Ik zag alleen maar mijn fouten, die ik in herhaling heb gemaakt. Maar toen ik met Janine erover gesproken had en het had herlezen, besefte ik dat het een prachtig overzicht is geworden met een goede mix van de successen en de mislukkingen.”

 

De wind eronder

 

Uit zijn biografie rijst Joop van den Ende op als een doorzetter die zich als timmerman al vastbeet in alles wat met theater te maken had. Een harde werker en een doener die overliep van plannen en ideeën, die hield van zijn artiesten en ze in de watten legde. Volgens de één ‘een goudeerlijke vent die ons voor geen stuiver belazerde’, volgens de ander ‘een krachtige persoonlijkheid die de leiding strak in de hand bleef houden’. Maar ook iemand die er bij zijn artiesten de wind goed onder had en flink uit zijn slof kon schieten. Een man die van meet af aan zijn dromen najoeg.

,,Mijn dromen op mijn veertiende waren natuurlijk veel simpeler en kleiner dan later. Ik heb mijn dromen steeds bijgesteld. Steeds mijn grenzen verlegd. Jonge mensen bulken van de mooie plannen en dromen. Ik vind het heerlijk om naar ze te luisteren en om wat met ze te kletsen. En dan ben ik vaak verbaasd hoe weinig mensen hun dromen waarmaken. Ze praten er veel over en zeggen later dat ze niet de kans ertoe hadden gekregen. Die kansen krijg je wel, maar je moet ze zien en je moet ze ook pakken. Aan de hand van het boek kan ik zeggen dat ik veel van mijn dromen gewoon gedaan heb. Daarbij heb ik veel fouten gemaakt en mislukkingen gehad. En dingen geleerd om uiteindelijk toch succesvol te worden.”

 

Van volksjongen tot mecenas

 

De biografie laat de ontwikkeling zien van de volksjongen uit Amsterdam-Oost die nooit met vork en mes had leren eten tot de nu gerespecteerde zeventigjarige theaterproducent en mecenas. ,,Terugkijkend heb ik ongelooflijke stappen gezet, in mijn werk, privé, maar die heb ik niet allemaal alleen gezet. Die heb ik ook gezet na de scheiding van mijn eerste vrouw, en daarna samen met Janine, die uit een ander milieu kwam. Samen hebben we een ontwikkeling doorgemaakt en ik ben nog steeds met die ontwikkeling bezig. Ik wil steeds verder. Ze zeggen wel dat als je ouder wordt, als je een heel oude man of vrouw wordt, je klaar bent en dat je dan eindelijk kunt gaan genieten. Daar kan ik wel eens kwaad om worden. Ik werk en ik geniet! En zolang het me gegeven is, blijf ik doorwerken. Goed, ik kan niet meer zo hard werken als ik vroeger deed, maar je hersens, je ideeën die zijn naar mijn smaak beter dan toen.”

Ergens in ‘Joop van den Ende, de biografie’ laat hij zich ontvallen dat hij gaandeweg ‘harder en zakelijker’ is geworden. ,,Ik kan nog wel wat harder worden”, zegt hij met nadruk. ,,Dat is nodig. Dat heeft te maken met de verantwoordelijkheid die ik draag voor een grote onderneming. Zeker in de crisistijd waarin we nu leven. Als de leider daarvan moet ik de weg vooruit bepalen, ik moet richting geven aan de troepen. En dat doe je niet door alleen maar aardig gevonden worden.”

,,Vroeger wilde ik graag aardig gevonden worden. Daarnaast was ik wel eens boos en wilde soms door muren heen om dingen te bereiken. In de wetenschap dat ik niet zoveel tijd meer heb, dat de tijd dringt, wil ik dat alles goed draait en probeer ik het bedrijf zo goed mogelijk door de crisis te manoeuvreren. Het gaat goed maar dat gaat niet vanzelf. Dan is hardheid nodig om die weg te bepalen. Al wil die hardheid niet zeggen dat je een nare man wordt. Ook al omdat het van nature niet in me zit.”

 

‘Wat ik maakte was zo’n beetje het ergste wat er bestond’

 

Lang werd alles wat Van den Ende voor televisie en theater produceerde afgedaan als goedkoop amusement of pulp. Gaandeweg kwam er een kentering. Hij is nu op het schild gehesen. ,,Niet in alles, hoor”, haast hij zich te zeggen. Geeft dat voldoening of wekt het ook achterdocht? ,,Ik heb bewust mijn hele leven hard gewerkt. Om te slagen. Ik wilde slagen in het leven, slagen in mijn vak, financieel slagen en ik wilde als mens slagen. En dat bereik je deels door wat je doet. Ik werd als ik theater maakte vaak veroordeeld omdat ik televisie maakte voor de massa. In het theater heb ik daarin andere keuzes gemaakt, maar heb ik ook kunst voor de massa gemaakt, met André van Duin bijvoorbeeld. Ik ben er zo ongeveer om verketterd. Wat ik maakte was zo’n beetje het ergste wat er bestond. Dat gold in het begin ook voor André. Nu wordt André van Duin alom bewonderd. Omdat men zijn talent is gaan herkennen, zijn uniekheid. Als kunstenaar moet je uniek zijn. Wat voor kunstenaar je ook bent, als het uniek is, ben je bijzonder. André is bijzonder. Ik blijk na al die jaren toch ook wel meer te zijn dan die pretfabrikant of die massaman of wat ze ook allemaal over mij geroepen hebben. Dat kun je alleen maar afdwingen door het te laten zíen. Dan krijg je de erkenning. Dat is fijn. Ik heb het allemaal zelf gedaan, met heel veel mensen om me heen. Maar ik trek geen lange neus. Zo zit ik niet in mekaar.”

 

‘Een eerlijk, net en katholiek arbeidersgezin’

 

Van den Endes ouders stierven te vroeg om iets van zijn succes mee te krijgen. Dat stemt hem droef. ,,Ik heb een zuster van 85. Zij werkt nog altijd drie dagen in de week (als verzorgende bij de ouderen in een tehuis). Om maar aan te geven dat die Van den Endes werkers zijn. Ik praat er nu met haar over, over vroeger, over mijn ouders. Ik wist niet meer hoe de stem van mijn vader klonk. Ik had alleen maar onthouden dat hij niets zag in de theaterwereld, dat vond hij maar een rare wereld.”

,,Ik kom uit een eerlijk, net en katholiek arbeidersgezin. Je rotzooit niet. Dat heb ik van ze meegekregen. En dat is me mijn leven lang bijgebleven. En dat hebben mijn kinderen van hún ouders meegekregen. Als ik iets zie of lees over de relatie tussen vader en zoon, over kind en ouders, kan me dat nog altijd zeer emotioneren. Omdat ik dat altijd erg gemist heb. Ik ben nu zelf een oudere vader. Ik probeer mijn kinderen zoveel mogelijk bij te staan. Wat ik zelf heb gemist probeer ik bij hen in te vullen. Misschien doe ik dat wel weer teveel, maar zo zit ik in elkaar.”

 

‘Ik was depressief, kapot’

 

,,Ik vind het ongelooflijk jammer dat ze het niet meegemaakt hebben. Het is een van de redenen geweest dat ik de weg kwijt was. Ik was kapot, ik was depressief, je kunt het allemaal niet bedenken wat ik allemaal had. Ik was 58 en dacht: nou, dit is het dan. Ik heb aan de top gestaan, ik heb alles meegemaakt, ben succesvol, heb veel geld verdiend, allemaal dingen waar ik trots op ben. En het is voorbij, ik zit nu als een dood vogeltje in de hoek. Toen ben ik op aanraden van mensen om me heen in therapie gegaan. Ik had nooit gedacht dat ik zoiets zou doen. Ik ben sterk, dat hoefde niet, ik wist het allemaal zelf wel. Uiteindelijk is dat een zoektocht geweest naar waar ik vandaan kom, naar mijn ouders en de fouten die ik gemaakt heb leren erkennen. Leren hoe je karakter in elkaar zit en hoe je dat allemaal kunt verbeteren. Dat is heel belangrijk voor me geweest.”

In de epiloog komen zijn kinderen Iris en Vincent van den Ende – respectievelijk 23 en 19 jaar – aan het woord. Zijn dochter studeerde aan de Nederlandse Film en Televisie Academie en werkt nu aan de productiekant van The Voice of Holland. Zijn zoon maakt muziek en werkt als dj. ,,We hebben onze kinderen altijd buiten de publiciteit gehouden en daar zijn ze ons heel erg dankbaar voor geweest. Toen mijn dochter haar middelbareschooldiploma kreeg, was ik erbij, met Janine. Een klasgenoot vroeg haar toen: ‘Is dat je vader? Dat heb ik nooit geweten.’ We hebben dat bewust gedaan om ze zo hun eigen richting te laten bepalen in het leven. Wat ze nu doen zit, denk ik, in hun bloed.”

 

Henk van Gelder: ‘Joop van den Ende, de biografie’, 400 blz, uitgeverij Nijgh & Van Ditmar

 

Over Henk van Gelder

 

Joop van den Ende gaf freelance journalist Henk van Gelder carte blanche bij het schrijven van zijn biografie. Alleen met de titel heeft hij zich bemoeid. ,,Ik had absoluut geen zeggenschap. Dat was de afspraak. Hij wilde een titel. Ik vond het mooi als het ‘Joop van den Ende, de biografie’ zou heten. Zo zie ik het. Dat is het enige wat ik heb mogen veranderen van Henk. Het verhaal is opgetekend door iemand die ik vertrouw en die het naar eigen inzicht heeft mogen vertellen.”

 

Doopceel gelicht

 

Joop van den Ende werd op 23 februari 1942 geboren. Hij groeide op in Amsterdam-Oost, was timmerman, maar had zijn hart verpand aan het theater. Hij stond in de jaren zestig onder meer met een poppenkast op straat en runde een feestartikelenwinkeltje. Hij ging in de jaren zeventig op tournee met De Fabeltjeskrant en zette de André van Duin Revue op. In 1981 werd televisieproductiebedrijf Van den Ende Producties opgericht. Op tv waren De Soundmixshow, Wedden dat en Dagboek van een herdershond zijn eerste successen. In 1994 was er de fusie met John de Mol Producties tot Endemol Entertainment. De opzet van een eigen tv-zender mislukte. In 2000 werd Endemol verkocht. Het jaar daarop werd Stage Entertainment, het grootste theaterbedrijf van Europa, opgericht. Sinds 2000 is hij bestuurslid van de VandenEnde Foundation

 

Over VandenEnde Foundation

 

Het echtpaar Joop en Janine Van den Ende geeft een deel van zijn fortuin weg via de VandenEnde Foundation. Het werd opgericht nadat Van den Ende in 2000 zijn aandeel in Endemol verkocht, dat was uitgegroeid tot de grootste productiemaatschappij voor televisie ter wereld. Dat geldt wordt onder meer gestoken in (jong) talent en voor leerstoelen cultureel management aan de Universiteit van Rotterdam en Amsterdam. Uit onvrede met de bezuinigingen op kunst en cultuur organiseerde hij een cultuurondersteunend fonds, gedragen door zijn eigen VandenEnde Foundation, het Prins Bernhard Cultuurfonds, VSBfonds en vooral de BankGiro Loterij: het Blockbusterfonds.

 

Oktober, 2012

UA-37394075-1