Nico de Boer Teksten

Nico de Boer Teksten

Beweeg over de plank met de pijltjes op het toetsenbord, of zoek direct op een titel of auteur:

Karel van het Reve ‘verzameld’: ‘We missen iemand van zijn formaat’

Jarenlang hebben de erven en zijn bewonderaars ervoor geijverd. In december 2008 liggen de eerste twee delen van zijn verzameld werk in de winkel. Een literair monument voor Karel van het Reve, een van de invloedrijkste Nederlandse essayisten van de vorige eeuw. Een helder denker, een groot schrijver. ,,In deze tijd van opwinding en hypes mis je iemand van zijn formaat.’’

 

Er gingen jaren van intensieve voorbereiding aan vooraf. Ze zijn nu eindelijk tastbaar: de eerste twee delen van het zevendelige verzameld werk van Karel van het Reve. ,,Een literaire gebeurtenis van de eerste orde,’’ zegt Lieneke Frerichs uit Edam, die als hoofd van de driekoppige redactie belast is met de realisatie van het volledig werk van de P.C.Hooftprijswinnaar van 1981. Zij was enkele jaren geleden gevraagd door uitgeverij G.A. van Oorschot, die het project samen met de stichting Karel van het Reve heeft opgezet.

Ook de erven zijn nauw bij de uitgave betrokken. Frerichs: ,,Van Karels twee kinderen Jozien en David is de laatste een van de oprichters van de stichting. Bij de meeste erven ontmoet je veel terughoudendheid. Van David mocht eigenlijk alles erin. Heel stimulerend. Hij lijkt uiterlijk op zijn vader, vind ik. Hij heeft ook een beetje dezelfde stem.’’

Frerichs was bij Van Oorschot eerder betrokken bij de uitgave van het verzameld werk van Nescio. ,,Toen ze me vroegen aarzelde ik wel even. Ik kende het werk van Karel van het Reve wel, maar niet zo vreselijk goed. Ik dacht altijd dat het vrij afstandelijk was. Ik ben een paar bundels gaan lezen en die bevielen me zo goed dat ik ja heb gezegd.’’

Is Karel van het Reve (1921-1999), de ‘Geleerde Broer’ van Gerard (Kornelis van het) Reve (1923-2006), haar naderbij gekomen? ,,Ja, dat kan moeilijk anders. Ik vind hem heel prettig gezelschap. Wat ik in hem bewonder is dat hij zo’n eigenzinnig denker is. Hij praat niet de standpunten van anderen na. Hij stelt zichzelf een vraag en bedenkt zelf het antwoord. Je hoeft het niet met hem eens te zijn, maar het is geweldig prettig om iemand die zo oorspronkelijk denkt daarbij te volgen.’’

Zijn proza is daarbij buitengewoon inspirerend, vindt ze. ,,Als je zelf iets op papier wilt zetten, is het erg stimulerend om in zijn werk te lezen, omdat het zo gemakkelijk, schijnbaar gemakkelijk natuurlijk, en zo helder geschreven is.’’

Cruciaal voor het schrijverschap van Van het Reve, die slavist was, was volgens haar zijn correspondentschap in Moskou voor Het Parool, in 1967. ,,Hij is toen losser gaan schrijven, is mijn indruk. Hij moest meer amusante stukken gaan maken. Hij kreeg daardoor het journalistieke werk steeds beter in de vingers. Dat is een stimulans voor hem geweest. Daarvóór was hij toch meer de Ruslandkenner, de wetenschapper.’’

 

‘In de familie Van het Reve was dat het

adagium. Zeg het in je eigen woorden.’

 

Van het Reve had over van alles een mening en schreef daar met droge humor lichtvoetig, geestig, tegendraads en scherpzinnig over. Hij kon ingewikkelde kwesties beknopt en in heldere zinnen samenvatten. ,,Hij wilde begrijpelijk schrijven. In de familie Van het Reve was dat het adagium. Zeg het maar in je eigen woorden. Je moet het zo opschrijven dat iedereen het kan begrijpen. Gerard heeft vooral in zijn beginwerk een grote mate van helderheid, met veel meer emotie dan Karel. Maar ik vind Karel toch ook bewogen. Zijn proza is niet koud of afstandelijk. Er zit een emotie onder die hij liever niet etaleert maar die je wel voelt.’’

Behalve overeenkomsten waren er grote verschillen tussen de gebroeders. Hun karakters botsten nogal eens. ,,Gerard ontwikkelde zich richting het katholicisme, hij bouwde aan een eigen mythische wereld. Karel bleef met beide benen op de grond staan. Gerard is steeds meer tegen hem gaan opponeren, door bijvoorbeeld te zeggen dat ze geen broers waren en meer van die wonderlijke zaken, waarvan je nooit zeker zal weten wat serieus was en wat niet. Karel heeft daar nooit op gereageerd.’’

Karel van het Reve bleef altijd hoffelijk? ,,Hij heeft tenminste nooit met modder gegooid. Ik geloof ook niet dat hij ruzie met iemand had of zocht.’’

 

‘Veel van wat hij schrijft blijft actueel.’

 

Veel schrijvers raken na hun dood in de vergetelheid. Met Karel van het Reve lijkt het tegenovergestelde het geval. Hoe zou dat komen?

,,Het maakt vaak niet uit of hij schrijft over tijden die achter ons liggen. Het blijft leuk en goed. Bijvoorbeeld als hij schrijft over de uitwassen van het communisme. Totalitaire systemen zijn er nog steeds. Het kan zo weer gebeuren. Veel van wat hij schrijft blijft actueel.’’

Zo vond Van het Reve dat de wereld wordt gedomineerd door vooroordelen en misvattingen. En dat taboes niet verdwijnen, maar ,,in vermomming’’ terugkeren. ,,Het zou fijn zijn geweest als hij zich nog had kunnen uitlaten over deze wereld van opwinding en hypes. Een stuk van hem over het allochtonenvraagstuk of de islam had ik graag willen lezen. Er is behoefte aan iemand die daar op een verstandige, nuchtere en niet wild geworden manier naar kijkt. Er is altijd behoefte aan een columnist of essayist van het formaat van Karel van het Reve.’’

 

Karel van het Reve: verzameld werk. Uitgeverij G.A. van Oorschot.

 

Zijn autobiografisch

werk is prachtig’

 

In het zevendelige verzameld werk van Karel van het Reve wordt in chronologische volgorde alles opgenomen wat door de schrijver zelf is gebundeld. Daarnaast is er een ruime keuze aan wat de schrijver niet gebundeld en soms ook niet gepubliceerd heeft, zoals typoscripten van lezingen of radiopraatjes.

Het eerste deel wordt gevuld met werk uit de jaren 1932-1958. Het bevat veel autobiografisch materiaal dat Van het Reve in de oorlog geschreven heeft, en waarin hij terugblikt op zijn communistische jeugd, zijn familie en zijn leven in Betondorp (Amsterdam). Het bevat ook een beschrijving van de meidagen van 1940, de arrestatie van Karel en Gerard in 1941, en een razzia in Amsterdam-Zuid in 1943.

Die autobiografische stukken in het eerste deel zijn ‘werkelijk prachtig’, zegt Lieneke Frerichs. ,,Ze zijn nooit gepubliceerd, ze zijn teruggevonden in het literaire nalatenschap, in schriftjes. Onderdeel van het werk was om dat allemaal te transcriberen.’’ Daarbij kreeg de redactie hulp van meer dan dertig vrijwilligers, jong en oud.

Deel 2 omvat de jaren 1959-1968, waaronder de romans ‘Twee minuten stilte’ en ‘Nacht op de kale berg’, de essaybundel ‘Rusland voor beginners’, het reisverslag ‘Siberisch dagboek’ en groot aantal artikelen dat Van het Reve als Ruslandcorrespondent schreef voor Het Parool.

Dankzij sponsors is het werk gefinancierd. Geldschieters zijn onder meer de overheid en schrijvers als Maarten ’t Hart en Arnon Grunberg, die het begeleidende boekje ‘Karel heeft echt bestaan’ schreef, analoog aan Van het Reve’s bundel ‘Lenin heeft echt bestaan’ (1975). De redactie bestaat naast Lieneke Frerichs uit journaliste Elma Drayer en publicist Nop Maas, de biograaf van Gerard Reve.

 

December, 2008

UA-37394075-1