Nico de Boer Teksten

Nico de Boer Teksten

Beweeg over de plank met de pijltjes op het toetsenbord, of zoek direct op een titel of auteur:

Kitty Courbois: ‘De barones is een rebelse tante, net als ik’

De veelbesproken BN’er Georgina Verbaan staat op het toneel naast kanjers als Kitty Courbois en Carol van Herwijnen. Dat is op zijn minst verrassend. Het gebeurt in ’De barones’, het nieuwe toneelstuk van Ton Vorstenbosch, waarin de soapster haar toneeldebuut maakt. En zij kwijt zich voortreffelijk van haar taak.

 

Deze week streek de cast van ’De barones’ neer in Hoorn, waar in schouwburg Het Park dit weekeinde twee proefvoorstellingen zijn te zien van de productie, die na de zomerstop in première gaat. Al moest Carol van Herwijnen zich begin van de week nog wel in de Amsterdamse Stadsschouwburg vervoegen voor de ’staatsiefoto’ van de grootste levende toneelspelers van Nederland.

 

Voor zover zij tenminste ooit de Theo d’Or en de Louis d’Or hadden gewonnen, de prestigieuze toneelprijzen die in 2005 een halve eeuw bestaan. De acteur had zich voor de gelegenheid gestoken in een zilveren satijnen kamerjasje van Japanse snit.

 

EEN SCHANDE,’ ZEGT CAROL VAN HERWIJNEN

Maar waar was Kitty Courbois? In deze portrettengalerij van de groten uit de toneelwereld schitterde zij door afwezigheid. Courbois reageert in de foyer van Het Park fijntjes, met ironische ondertoon: ,,Nee, ik kon niet.’’ Een gulle lach vult de ruimte. Dan, streng: ,,Nee, ik heb geen plak.’’ Een schande, vindt haar collega. ,,Werkelijk’’, zegt Van Herwijnen, ,,en dat zeg ik niet om te slijmen, maar ik vind het uiterst merkwaardig dat zij de prijs nooit gekregen heeft.’’

 

Kitty Courbois, vergoelijkend: ,,Ach, er zijn zo veel acteurs die hem niet gehad hebben maar zeker hadden verdiend. Het is een kwestie van smaak en jury hè? Ik zit er niet mee hoor.’’

 

Carol van Herwijnen, fel: ,,Toch is het raar. Lou Landré heeft hem bijvoorbeeld ook nooit gehad, terwijl hij dit seizoen, waarin hij afscheid heeft genomen, toch een hele goeie rol heeft gespeeld, in een Pinter. Hij is daarvoor niet eens genomineerd! Hetzelfde geldt voor Kees Hulst. Jaren geleden werd hij ieder jaar wel genomineerd, hij heeft hem nooit gekregen. En nu wordt hij niet eens meer genominéérd, terwijl hij toch prachtige dingen doet, zoals nu weer in de voorstelling ’Max Havelaar’!’’

 

PINTERS ‘OM HET AF TE LEREN’

Toch schroomt Van Herwijnen, die in 1988 de Louis d’Or kreeg voor zijn indrukwekkende rol in Pinters ’Om het af te leren’, niet om de prijs te relativeren: ,,Ach, ik heb geloof ik gewoon geluk gehad omdat er in de jury toen mensen zaten die mij zagen zitten, zeker voor wat ik toen deed.’’

 

Maar toeval of niet, Kitty Courbois, die in veel films schitterde, zag ook de Gouden Kalf voor de beste actrice telkens aan haar neus voorbijgaan. Van Herwijnen: ,,In de film ’leedvermaak’ (1989, naar het toneelstuk van Judith Herzberg) speelde Kitty een geweldige Ada.’’

 

Courbois: ,,Toen stond het groot in de krant: Kitty Courbois had een Gouden Kalf moeten winnen! Dat is pijnlijk voor de andere partij. Sonja Barend had mij al uitgenodigd voor haar programma, ach, iedereen wist zeker dat ik hem zou krijgen. En toen werd ik niet eens genomineerd! Annet Nieuwenhuyzen heeft hem toen gekregen. Annet zei: Kitty, ik vind het zo sneu voor je, asjeblieft! En toen overhandigde ze me een kalfje dat ze speciaal voor me had laten maken. Zo had ik op mijn manier tóch een Kalf!’’

 

SPECIAAL TAALGEBRUIK, SPECIALE MILIEUS

 

Na deze lichte opwinding is het tijd voor ’De barones’. Klopt het dat Ton Vorstenbosch, vooral bekend van ’Wilhelmina: je maintiendrai’, het stuk heeft geschreven met de actrice in zijn achterhoofd? ,,Absoluut. Ik heb, net als Carol, in meer stukken van zijn hand gezeten’’, zegt Courbois. ,,We zijn vertrouwd met de auteur, met zijn speciale taalgebruik en de speciale milieus die hij beschrijft.’’

 

In het stuk botsen verschillende belangen, in dit geval die van de oude adel en milieubeweging. De barones wil bomen op haar landgoed kappen, fanatieke milieuactivisten komen daartegen in het geweer. Van Herwijnen is haar butler: ,,Van hem wordt vaak een karikatuur gemaakt. Ik probeer mijn rol meer van binnenuit te spelen.’’

 

NOBLESSE NOBLIGE

 

In hoeverre heeft de barones – de wereldvreemde Aleid barones van Plomp tot Botwerda – trekjes van haar? ,,Ze is een rebelse tante, dominant. Een beetje arrogant ook. Ze heeft best wel trekjes van me ja. Het is echt heel leuk om te spelen. En geestig ook.’’ De taal is ’bijzonder’, heel anders dan je in een doorsnee toneelstuk van eigen bodem gewend bent. Het is soms wat plechtig, licht archaïsch, doorspekt met Franse woorden. Het stuk zou aanvankelijk ook ’Noblesse noblige’ (adeldom verplicht) gaan heten. ,,Een mooiere titel,’’ vindt Courbois, ,,die beter past bij het stuk. Maar ja, wie weet tegenwoordig nog wat dat betekent?’’

 

Het stuk is kenmerkend voor Vorstenbosch, in wiens stukken het dikwijls gaat over zaken die dicht tegen de werkelijkheid of de actualiteit aan schurken. Zoals in ’Srebrenica’ en ’Angst en ellende in het rijk van Kok’. ,,In dat laatste stuk ging het onder andere over moslims en sluiers. Als je dat nu zou spelen, kreeg je vast en zeker moeilijkheden.’’

 

GEVESTIGDE ACTEURS VERSUS SOAPIE

 

In ’De barones’ staan gevestigde, veelzijdige acteurs naast jonge, beginnende acteurs op het toneel. Georgina Verbaan is evenwel niet de eerste ’soapie’ die de stap naar het grote toneel waagt. Volgens Courbois en Van Herwijnen brengt zij het er buitengewoon goed vanaf: ,,Ze pikt de dingen voortreffelijk op.’’

 

Toch is het voor beiden wel eens wrang te moeten constateren dat soapacteurs binnen korte tijd nationale roem verwerven, terwijl veel toneelacteurs met een grote staat van dienst bij het grote publiek nauwelijks bekendheid genieten. Van Herwijnen: ,,Er is een mooie anekdote van Guus Hermus. In het Rosa Spierhuis zag hij een andere bewoner naar een soap kijken. Hij wees naar de televisie en zei: ’Zij hebben gewonnen!’.’’

 

NA HET PENSIOEN

 

Kitty Courbois is sinds haar ’pensioen’ blijven spelen, zowel in vrije producties als bij Toneelgroep Amsterdam waarvan ze sinds 1987 een van de vooraanstaande spelers is. Dat vooral anderen van de veelzijdigheid van Courbois en Van Herwijnen de financiële vruchten plukken is wel eens wrang. Zo hebben ze aan tv-programma’s meegewerkt die voortdurend herhaald worden zonder dat ze daar een cent van terugzien. Dat schaamteloze misbruik van de creativiteit van acteurs is zuur.

 

Van Herwijnen: ,,Je krijgt hier één keer betaald, daarna kunnen ze zo’n programma eindeloos herhalen. Zoiets is in Amerika beter geregeld. Maar wat doe je er tegen?’’

 

Voorstelling ’De barones’. Liefde en adel in 2005, een komisch drama van Ton Vorstenbosch. Spel: Kitty Courbois, Rick Nicolet, Georgina Verbaan, Carol van Herwijnen, Hugo Haenen en Hylke van Sprundel. Regie Anny van Hoof. Decor Paul Gallis.

 

April, 2005

UA-37394075-1