Nico de Boer Teksten

Nico de Boer Teksten

Beweeg over de plank met de pijltjes op het toetsenbord, of zoek direct op een titel of auteur:

Kostelijk mededogen met de brekebeen

Ieder theaterseizoen is er in de grote theaters wel een klassieker van Tsjechov te zien. Zijn eenakters, die lichter en luchtiger zijn dan zijn grote toneelstukken, worden daarentegen helaas zelden gespeeld.

Daar brengt Toneelgroep Oostpool nu verandering in met een drieluik van de Russische meester, eenvoudig ‘Tsjechov’ geheten: twee kluchten over mannetjesputters met een kort lontje en een monoloog over een onweerstaanbare malloot die onder de plak zit bij zijn vrouw. Tsjechov (1860-1904) moet die stukken met groot plezier hebben geschreven. Ze zijn scherp, kostelijk, mikken op de lach, maar elk effect is berekend.

In ruim anderhalf uur passeren juweeltjes van passages, zoals die van de jeugdige landeigenaar Smirnov in ‘De beer’ (1888). Hij was ooit vol vrouwenliefde, maar heeft het nu helemaal gehad met die ‘poëtische zieltjes’. Het zijn allemaal gehaaide leugenaarsters, ingebeelde aanstelsters, afgunstige roddelaarsters. Maar de zwarte weduwe schuift haar rouwsluier nog niet opzij of deze kokende wildebras, gespeeld door Stefan Rokebrand, gaat als een juffershondje door de knieën voor de kuiltjes in haar wangen.

Trots en trouw

‘De beer’ gaat over een even verbitterde als troosteloze weduwe die zich na de dood van haar overspelige echtgenoot van blinde trots en trouw tussen vier muren heeft begraven. Ze krijgt bezoek van een jonge landeigenaar die nog geld tegoed heeft. Kirsten Mulder als de weduwe snift en jammert, en snerpt naar ‘de ongelikte beer’ die haar zelfbeklag aan de kaak stelt. Zij daagt hem zelfs uit tot een duel. Maar onder haar ruisende rouwjapon blijkt een vat van verlangen te smeulen. Aan het slot, rokende pistool in de hand, omhelst zij haar beer snikkend.

De tragikomische monoloog, getiteld ‘Over de schadelijkheid van tabak’ (1902), gaat over een gekwelde eenzame ziel. Hij weidt tijdens zijn lezing in een zaaltje ergens in de provincie steeds uit over zijn mislukte leven en ‘valse, giftige vrouw’. Aan zijn lezing komt hij niet toe totdat hij in de coulissen met de schrik in de benen zijn vrouw ontwaart. Bram Coopmans speelt, met subtiele gebaartjes en tics, de tergende tragiek van deze malloot voorbeeldig.

Levensdrift en frustraties, daaronder gaan deze figuren gebukt en dat is wat ze in deze korte stukken bindt. Maar net als in zijn grote stukken toont ook hier Tsjechov mededogen met de brekebeen die de mens in zijn ogen is. Regisseur Erik Whien, die eerder memorabele voorstellingen als ‘Till the fat lady sings’, ‘Boiling frog’ en ‘Misantroop’ maakte, laat zien dat Tsjechov meer is dan melancholie en ploeterende personages vol onbereikbaar verlangen.

Bonte avond

Hij houdt het in zijn enscenering licht, los en speels. Hij doet wat hij beloofde met zijn eerste Tsjechov: er een bonte avond van maken. En de acteurs van het Arnhemse gezelschap, bekend om zijn jeugdig elan en energieke, frisse aanpak, weten daar wel raad mee. Bram van der Heijden speelt in ‘Het huwelijksaanzoek’ (1888) even ingehouden als grotesk een achterdochtige landeigenaar, een hypochondrische neuroot die bij elke aantijging vertwijfeld naar zijn hart of been grijpt. Hij krijgt daarbij sterk tegenspel van Wendell Jaspers als zijn buurmeisje op wie hij zijn zinnen heeft gezet. Al wordt er soms iets té veel op de lach gemikt, bijvoorbeeld als ‘de beer’, dol geworden in een vlaag van verliefdheid, als een schoothondje over de vloer kronkelt. Whien heeft er goed aan gedaan het meest tsjechoviaanse stuk voor het laatst te bewaren. ‘Over de schadelijkheid van tabak’ is grotesk, hilarisch en uiteindelijk van een grote tragiek.

 

Voorstelling ‘Tsjechov’ rond drie eenakters van A.P. Tsjechov, door Toneelgroep Oostpool. Nog te zien t/m 23 maart in de Nederlandse theaters. www.toneelgroepoostool.nl

 

Februari, 2013

UA-37394075-1