Nico de Boer Teksten

Nico de Boer Teksten

Beweeg over de plank met de pijltjes op het toetsenbord, of zoek direct op een titel of auteur:

Kristien Hemmerechts: ‘Dutroux is, vrees ik, de beroemdste Belg’

In het land van Dutroux’ van Kristien Hemmerechts (1955) gaat over de draagwijdte van de geruchtmakende zaak Dutroux op de levens van ‘gewone’ Belgen. ,,Ik vrees dat Dutroux de beroemdste Belg is.’’ Een gesprek met de Vlaamse schrijfster over haar dikste roman tot dusver.

 

In het land van Dutroux’ (2007) is een titel die onvermijdelijk associaties oproept met een verscheurd land dat de laatste jaren de ene na de andere crisis doormaakt. ,,Het is inderdaad een knallende titel’’, zegt de innemende schrijfster op een lawaaiig, zonbestoven Amsterdams terras. ,,Mijn uitgever had er grote twijfels bij. Maar de inzet van mijn boek is veel groter. Ik geef geen analyse van het huidige België, zoals sommigen misschien denken. Aan de zaak Dutroux is al zoveel aandacht besteed. Het boek is geen sociologische of politieke analyse. Feit is wel dat wij vroeger drie verschillende politiediensten hadden die totaal niet samenwerkten, er was veel rivaliteit. Die zijn geherorganiseerd. Het is nu één politiedienst en dat is het gevolg van ‘Dutroux’.’’

 

 

,,Mensen in België zullen dat niet prettig vinden, maar als je in het buitenland komt, associeert men België toch heel gauw met Dutroux.’’

 

 

In het land van Dutroux’ overlapt zo’n tien jaar, van 1996 tot 2006. Het boek loopt van het jaar waarin Sabine en Laetitia onder het oog van de camera’s uit Dutroux’ kelder werden verlost tot en met het proces in Arlen tegen Marc Dutroux, waarvoor wereldwijd uitzonderlijk grote belangstelling was. Is het boek uw eigen ‘Verdriet van België’ geworden? ,,Daar heb ik eerlijk gezegd niet zo bij stilgestaan. Het speelt in België. Ik heb niet de ambitie gehad om te zeggen: dit is België, zo gaat het er in daar aan toe. Het is wel een Belgisch verhaal door de aanwezigheid van Dutroux.’’

Over een van de vijf hoofdpersonages wordt aan het slot van het boek gezegd: ‘Hij kan niet aan Dutroux ontsnappen. De man kleeft aan hem als pek. Hij is zijn beroemdste landgenoot.’ Hemmerechts: ,,Ja, ik denk dat het zo is, ik vrees dat Dutroux inderdaad de beroemdste Belg is. Mensen in België zullen dat niet prettig vinden, maar als je in het buitenland komt, associeert men België toch heel gauw met Dutroux.’’

,,Er bestaat overal in de wereld, merk ik, ook een heel negatief beeld van België. Niet alleen op grond van Dutroux. Een poosje geleden sprak een Amerikaan me streng aan over Leopold II en de Congo. Daar schrok ik wel van, want daar was ik me nooit zo van bewust geweest. Wij hadden op school geleerd over onze glorierijke kolonie. Dat was iets om trots op te zijn, dat zo’n klein land in Afrika zo’n grote kolonie had. Ik moest het even laten betijen, maar toen dacht ik, ja ja, dat moet jij zeggen, met je Vietnam en dergelijke. Die Amerikanen hebben wel boter op het hoofd.’’

Wonden

De zaak Dutroux heeft diepe wonden geslagen in de Belgische samenleving. ,,Ik wilde iets doen met de ervaring die iedereen, ook ikzelf, heeft gehad. Je leeft, je werkt, je doet boodschappen, je maakt maaltijden klaar, je spreekt af met vrienden. Tegelijk volg je de hele tijd het nieuws. Je leven gaat verder, tegelijk verandert het. Mijn dochter zal niet veel ouder zijn geweest dan Sabine en Laetitia in die tijd. De jeugd van de opgroeiende meisjes is door die zaak sterk gekleurd geweest. Ik kon als kind nog heel vaak overal alleen naartoe gaan, dat was nooit een probleem. Nu worden de kinderen overal met de auto naartoe gebracht. Zij leven met een angst die ik indertijd niet kende.’’

 

,,Het was zelfs zo met Hitler die voor sommige mensen een zeer aangename man was. Dat is het verbijsterende aan mensen en dat gegeven is goud voor een romanschrijver.”

 

Hemmerechts beschrijft de levens van drie vrouwen, twee mannen. Een van hen is Paul Devroey, een eenzame figuur die zijn zoon heeft verloren, op het oog doelloos rondrijdt en lifters meeneemt. Aanvankelijk denk je met een soort Dutroux te maken te hebben. Hij is een man met vele gezichten, door wie de lezer geregeld op het verkeerde been wordt gezet. ,,Dat zullen veel mensen herkennen. Iedereen kent wel zo iemand uit zijn werkkring. Een totaal onuitstaanbaar persoon, een egoïst of wat ook, en dan ontmoet je iemand die hem ook kent, die heel andere opvattingen over hem heeft. Het was zelfs zo met Hitler die voor sommige mensen een zeer aangename man was. Dat is het verbijsterende aan mensen en dat gegeven is goud voor een romanschrijver. Hij kan in zijn roman laten zien hoe de een in de ogen van de ander een totaal ander mens is, en hoe totaal anders mensen zich in verschillende situaties kunnen gedragen.’’

Witte mars

In haar roman beschrijft ze ook de befaamde Witte Mars in Brussel. ,,Paul gaat daar niet naartoe, want, zegt hij, die is bedoeld voor mensen die onschuldig zijn en ik ben niet onschuldig. Daarop zegt zijn buurman: ‘België moet Dutroux dankbaar zijn. Dankzij hem kan iedereen een wit gewaad aantrekken dat de witte staat van zijn ziel weerspiegelt.’ In die Paul zit de hunkering naar onschuld die iedereen wel heeft. Maar niemand is denk ik onschuldig.’’

In het eerste hoofdstuk, waarin sprake is van incest, probeert Rie het positieve beeld van haar vader overeind te houden. ,,Roos, haar oudere zuster, breekt radicaal met hem. Dat wilde ik ook laten zien, dat misbruik aan je blijft kleven, dat het je latere seksuele leven bepaalt. Rie houdt echter halsstarrig ook het goeie van haar vader overeind. Ik denk dat dit heel kenmerkend is. Kinderen hebben een grote bereidheid om van hun ouders te houden. Er wordt altijd wel gezegd dat ouders van hun kinderen houden, maar ik denk eerder dat het andersom is.’’

 

,,In de puberleeftijd hebben kinderen nog iets bozigs over zich. Als ze zo rond de 23 zijn verandert dat.”

 

,,Ik heb zelf een dochter en twee stiefkinderen. Zeker bij mijn dochter merk ik dat. In de puberleeftijd hebben kinderen nog iets bozigs over zich. Als ze zo rond de 23 zijn verandert dat. Tegen mijn dochter zeg ik wel eens: je mag best boos op me zijn of kritisch, ik heb echt niet alles altijd goed gedaan.’’

Vaart

Kristien Hemmerechts schreef in vijfentwintig jaar evenzoveel romans en verhalenbundels, waaronder recente titels als ‘Taal zonder mij’ (over wijlen de Vlaamse dichter Herman De Coninck die haar levenspartner was), ‘De laatste keer’ en ‘De waar gebeurde geschiedenis van Victor en Clara Rooze’. ‘In het land van Dutroux’ is net zo vaardig en knap geconstrueerd, en opnieuw een rijk boek dat met veel vaart is geschreven (‘het mag niet saai zijn hè’). Het is weliswaar in aanleg een somber werk, maar met een louterend slot waarin sprake is van verzoening. ,,Het is waar dat de gezinnen waarover ik schrijf min of meer ontwricht zijn. Er is veel puin in die relaties, maar er zijn ook enorm sterke banden. Neem het paar Aline en Gerard, zij gaan uit elkaar, maar de band blijft bestaan. Er zit, vind ik, veel positiefs in het boek. De personages hebben de drang om hun leven een andere, betere wending te geven.’’

 

Kristien Hemmerechts: ‘In het land van Dutroux’, 397 blz, uitgeverij Atlas.

 

September, 2007

 

 

UA-37394075-1