Nico de Boer Teksten

Nico de Boer Teksten

Beweeg over de plank met de pijltjes op het toetsenbord, of zoek direct op een titel of auteur:

Laatste boek van Bohumil Hrabal, een bierdrinkend groot kind

Sprong de Tsjechische schrijver Bohumil Hrabal (1914-1997) op 3 februari 1997 de dood tegemoet of verloor hij in het ziekenhuis zijn evenwicht toen hij staande op een tafel de vogeltjes wilde voeren?

Over de tragische dood van de ‘koning van de Praagse letteren’, zoals diens beroemde landgenoot en collega-schrijver Milan Kundera hem noemde, wordt nog altijd druk gespeculeerd. In zijn werk, ook in het nu in het Nederlands vertaalde ‘Kaalslag’, verwijst Hrabal herhaaldelijk naar zelfmoord.

Met (kroeg)vrienden ‘filosofeerde’ hij erover, waarbij hij opvallend vaak sprak over vijfde verdiepingen, die hem een grote vrees inboezemden. Saillant hierbij is dat Hrabal indertijd niet alleen op de vijfde etage woonde, maar dat hij in het ziekenhuis bovendien van de vijfde verdieping viel.

Hoe het zij, met die val eindigde het leven van een bijzondere schrijver die faam verwierf met boeken als ‘De tedere barbaar’, ‘Al te luide eenzaamheid’ en ‘Het kleine dorp waarin de tijd stil stond’. Een bijzondere schrijver ook die zijn groeiende schare lezers en fans betoverde en verwende met een omvangrijk oeuvre dat grotendeels in Nederlandse vertaling verkrijgbaar is.

‘Kaalslag’ is Hrabals laatste boek en tegelijk het ook afzonderlijk te lezen laatste deel van zijn autobiografie, waarvan ‘Trouwpartijen’ en ‘Vita nuova – Schilderijententoonstelling’ de eerste twee delen vormen. Het zijn autobiografische verhalen naar de geest, we moeten ze lezen als ‘verbeeldingen’ van een huwelijksleven.

INTIEM, MAAR VERRE VAN VLEIEND ZELFPORTRET

Hrabal geeft in ‘Kaalslag’ het woord aan zijn vrouw Pipsi, een verteltechniek die hij eerder beproefde in ‘Vita nuova’. Het geeft hem alle ruimte om door haar ogen kritisch en vol zelfspot naar zichzelf en zijn rol in de Praagse kunstscene te kijken. Het resultaat is een geestig, openhartig, intiem maar verre van vleiend portret van een Tsjechische bohemien die van onbekend schrijver allengs een grote naam wordt.

Hrabal geniet van zijn faam, hij zet de bloemetjes buiten, terwijl Pipsi hem achter de broek zit en zijn zaakjes regelt. Hij is een drinkebroer, die ze als een klein kind in de gaten moet houden en met wiens schrijverij ze ook niet zoveel op heeft. Zij is de enige die zijn zwakheden en angsten doorziet.

ONGEREMD MOPPEREN EN KLAGEN

Hrabal laat Pipsi in zijn uitbundige stijl vol lintwormzinnen ongeremd mopperen en klagen over haar man, die steevast een walm van bier verspreidt. De roem van haar ‘kleinood’, zoals ze hem noemt, mag dan ook op haar afstralen, de alledaagse werkelijkheid met een geliefd schrijver is heel wat minder verheffend.

De betrekkelijke rust in Praag wordt in 1968 op wrede wijze verstoord door de Russische inval. Tot overmaat van ramp moet het huisje van het echtpaar op de Dam der Eeuwigheid, een ‘mythische’ plek in Hrabals werk, wijken voor de ondergrondse. De kaalslag is compleet wanneer de censuur toeslaat. Het werk van Hrabal wordt naar het oud papier verwezen, maar de gewiekste Pipsi, die bij het Oud-papierdepot werkt, zorgt ervoor dat de boeken van haar man en andere schrijvers toch onder de lezers wordt verspreid.

DRANK MAAKT DRAAGLIJK

De grote kleine man overleeft op wonderlijke wijze de hardvochtige wereld van communistische repressie, waarin hij eigenlijk volkomen misplaatst is. Hij slaat zich er evenwel doorheen door veel te praten en door veel (bier) te drinken. Drank maakt het leven tenminste nog enigszins draaglijk. Het wekt dan ook geen verbazing wanneer Hrabal met aangetaste lever in het ziekenhuis belandt. In het even tragische als hilarische slot van dit prachtige boek zijn we terug naar af, wanneer Pipsi haar huwelijksleven nog eenmaal, maar dan in kort bestek, voor haar geestesoog laat passeren.

Bohumil Hrabal: ‘Kaalslag’, vertaald door Kees Mercks, 192 pag., uitgeverij Bert Bakker, Amsterdam.

1998

UA-37394075-1