Nico de Boer Teksten

Nico de Boer Teksten

Beweeg over de plank met de pijltjes op het toetsenbord, of zoek direct op een titel of auteur:

Lenette van Dongen: ‘Vreet me maar op, ik ben geweldig!’

Roem en succes bezorgen je een heerlijk gevoel, weet Lenette van Dongen uit eigen ervaring. Maar het kan allemaal zo weer voorbij zijn. In haar theaterprogramma ‘Vedette’ spéélt de cabaretière ermee, met roem en succes, en vooral met de betrekkelijkheid ervan.

 

Vedette’, het vijfde theaterprogramma van de van oorsprong Zaanse artieste ging in première 2003 op voor haar vertrouwd terrein in première: in Zaandam, Het Zaantheater.

 

Een week eerder. Amsterdam Oud-Zuid. Dik ingepakt tegen de snijdende kou komt ze iets verlaat op de sportfiets aangereden: Lenette van Dongen. Hoogrode konen van inspanning en kou, nog na hijgend, excuseert ze zich omstandig. Ze heeft haar mobieltje ergens laten liggen, ze is het verloren of het is gestolen. Heel vervelend allemaal, maar ze laat zich er niet door uit het veld slaan. Niet meer, zegt ze.

Even later, in de weldadige warmte binnen, in haar huis dat ze deelt met haar partner en cabaretkenner Jacques Klöters, licht ze dit toe: twee jaar geleden zat ze er even helemaal doorheen. Totaal uitgeput. Ze lag uitgeteld op bed. Burn-out. ,,Oorsuizingen. Het voelde alsof ik op zee was in een vliegende storm.’’ Ze had zich zozeer gegeven, dat ze genoodzaakt was de tournee van ‘Een echte Van Dongen’ voor even stil te leggen om weer tot zichzelf te komen. ,,Ik had veel te veel van mezelf gevergd. Ik vroeg me ook af: voor wie ben je toch zo hard aan het werk?’’ Daarna pakte ze de draad weer op. Als herboren. Ze weet nu hoe ze ermee om moet gaan. ,,Ik laat me niet meer gek maken.’’ Al is het zo vlak voor de première van haar nieuwe voorstelling ‘Vedette’ natuurlijk weer ‘ouderwets een gekkenhuis’.

 

VEEL VROUWEN HERKENNEN ZICH IN WAT IK DOE EN ZEG’

 

Het is snel gegaan met Lenette van Dongen. Ze is in betrekkelijk korte tijd gaan behoren tot de fine fleur van het Nederlands cabaret, zeker waar het vrouwelijke cabaretiers betreft. Ze wordt misschien nog niet in één adem genoemd met Jenny Arean, Adèle Bloemendaal en Jasperina de Jong – cabaretières die net als zij ook echt kunnen zingen – maar het scheelt niet veel. De grote zalen stromen vol, ze heeft inmiddels een eigen, trouw publiek verzameld. Een gemêleerd gezelschap, onder wie vooral veel vrouwen tussen pakweg 35 en 55 jaar, de leeftijd waar ze het meest over heeft te vertellen.

Eenvoudigweg omdat ze zelf tot die leeftijdscategorie behoort. Ze is 44.

 

,,Ik verwoord blijkbaar de mening van veel vrouwen’’, zegt ze. ,,Ze herkennen zich in wat ik doe en zeg. Een vrouw van zestig heeft dat veel minder, net als een jonge vrouw van 22; ja, die vinden veel grappen wel leuk, maar verder hebben ze toch een andere belevingswereld. Wat ik doe staat te ver van ze af.’’

 

OPVALLENDE MIMIEK, OVERROMPELENDE EXPRESSIE

Lenette van Dongen vestigde begin jaren negentig met haar eerste soloprogramma ‘Mag het wat zachter’ vrijwel onmiddellijk haar naam. Daarna volgden ‘Nee, nee en nog eens nee!’ (1995), ‘Jagadamba’ (1998) en ‘Een echte van Dongen’ (1999). Die laatste speelde ze liefst 275 keer. In haar theaterprogramma’s vervlecht ze conferences, korte en veelal persoonlijk getinte verhalen, snelle grappen en liedjes op een schijnbaar achteloze wijze met elkaar.

Ze heeft een opvallende mimiek, een overrompelende expressie, en ze kan zich als een lenige kat over het toneel bewegen. Niet vreemd als je bedenkt dat ze van huis uit balletdanseres is. Bovendien kan ze als een volwaardig chansonnière ook nog eens mooie liedjes zingen. Daarbij weet ze zich al jaren omringd door een vaste kern, onder wie Martijn Breebaart (piano), Pieter Tiddens en Ruut Weissman (regie), die haar ook in ‘Vedette’ weer bijstaan.

 

WAT DOET ROEM MET JE?

 

De rode draad in ‘Vedette’ is roem, of beter, de betrekkelijkheid ervan. Wat doet roem met je? Waar draait het eigenlijk écht om in het leven? Ze wil ‘kleur bekennen’. De ‘zeepbel’ doorprikken, relativeren. En dat doet ze door even heerlijk de vedette uit te hangen. Ze komt op als een stralende diva, uitdagend uitgedost, diep decolleté, hooggehakt. Zo staat ze ook geportretteerd op de door Erwin Olaf gemaakte publiciteitsfoto. ,,Met een blik van: vréét me maar op. Ik ben geweldig. Heerlijk over de top allemaal. En vervolgens ga ik dat in het programma allemaal weer onderuit halen.’’ Om tenslotte als een vedette weer te ‘verdwijnen’, maar dan met een spijkerbroek onder het colbert en op stevige stappers, want ‘in die kleren voel ik me het prettigst’.

 

Wat betekent roem in een tijd waarin het lijkt alsof vrijwel iedereen op succes jaagt en beroemd wil worden?

 

,,Weet je waaruit roem tegenwoordig bestaat? Zeventig procent heeft te maken met het uiterlijk: hoe zie je eruit. Twintig procent gaat erom hoe je klinkt. En dan blijft er nog tien procent over voor de inhoud. Tien procent! Ik wil dat juist omdraaien: meer inhoud! Minder imago! En tegelijk’’, zegt ze uitdagend, ,,ben ik op het punt en op een leeftijd gekomen waarop ik zeg: ik wil er óók van genieten. Laat mij nou ook maar genieten van het ster zijn. Ja, ik vind het best wel lekker om me een ster te voelen. Iets ín mij wil ook wel een ster zijn. Maar ik voel mezelf niet zo, ik voel me nou eenmaal lekker in een spijkerbroek en op gemakkelijke schoenen.’’

 

VERBLEEKTE GLANS VAN DE ROEM

Dat de glans van de roem ook weer snel kan verbleken, ondervond ze ooit tijdens een optreden, in Carré, van een van haar idolen, Shirley MacLaine (‘Irma la Douce’, ‘Sweet Charity’).

 

,,Zij was op het toppunt van haar roem. Ze deed tijdens die show ook iets ballet-lenigs. Wat totaal mislukte. Ik zag opeens een vrouw aan het eind van haar carrière. Dat ontroerde mij. De tranen liepen me over de wangen, want ik zag daar wat ik juist níet wilde zien.’’

 

Lenette van Dongen volgde na een kortstondige danscarrière een opleiding aan de Amsterdamse Theaterschool (voorheen de Kleinkunstacademie), speelde in enkele musicals, waaronder ‘Tsjechov’ (met Boudewijn de Groot in de titelrol), en maakte in Cabaret Pappenheim haar cabaretdebuut (met Peter Lusse). Improviseren leerde ze bij de Comedytrain, waar ook cabaretiers als Hans Teeuwen, Theo Maassen, Lebbis en Jansen, Sanne Wallis de Vries, Jan Jaap van der Wal en Raoul Heertje de fijne kneepjes van het vak leerden. Dat van stand-upcomedian wel te verstaan. Waar het erom gaat grap na grap op een kritisch publiek af te vuren. Vandaar ook dat Lenette van Dongen moeilijk in een hokje valt te plaatsen: ze staat met het ene been in een lange cabarettraditie en met het andere in het moderne cabaret van de razendsnelle grappen.

 

CABARET IS EEN VERZAMELING VAN KLEINKUNST

 

Maar wat valt tegenwoordig eigenlijk níet onder het genre? ,,Cabaret is een verzameling van kleinkunst voor alles wat door de artiest zelf gemaakt is’’, vat Van Dongen het begrip bondig samen. ,,Het spectrum is oneindig breed. Van Kees Torn, zo iemand die sigaar rokend en drinkend verstild op een toneel zit, tot de Bloeiende Maagden met hun blote escapades (in hun programma ‘Lege maag’, ndb) die als een centrifugerende kracht tekeer gaan.’’

 

Het cabaret is bij een breed publiek nog altijd ongekend populair. Heeft ze een verklaring?

 

,,Cabaret heeft tempo, dat willen de mensen. Men wil vermaak, snel vermaak. Toneel kan ook best mooi zijn, maar niet iedereen heeft er het geduld voor. Het is prachtig om te zien hoe iemand vijf minuten lang alleen maar in een kopje thee zit te roeren. Daar kun je op het puntje van je stoel naar zitten kijken. Dat kan ongelooflijk spannend zijn, omdat er van alles lijkt te gaan gebeuren. Maar aan een heleboel mensen is het niet besteed. Die vinden het veel te traag.’’

 

ALS STOF IN DE WIND’

Net als in ‘Een echte Van Dongen’ blijft de cabaretière in ‘Vedette’ weer dicht bij zichzelf. ,,Over Balkenende bijvoorbeeld zul je mij niet horen,’’ zegt ze. ,,Politiek cabaret, dat wat Lebbis & Jansen doen, hoef je bij mij niet te verwachten. Wel gaat de voorstelling óók over de absurditeit van het afgelopen jaar. Niet expliciet, maar het zit er in.’’

De betrekkelijkheid van roem, van alles, dat we ‘als stof in de wind zijn’, ‘dat landsgrenzen ook maar bedacht zijn’. En ‘dat je dáár moet zijn waar je iets voor iemand kunt betekenen’. Ze verweeft het allemaal in ‘Vedette’.

 

,,Uiteindelijk zijn roem en succes wel leuk, maar als het erop aankomt zijn andere dingen belangrijker. Want als ik ’s avonds laat thuiskom en Jacques is er niet, ja, wat stelt het dan eigenlijk allemaal voor?’’

 

Voorstelling ‘Vedette’ van Lenette van Dongen. Regie: Ruut Weissman. Muziek: Martijn Breebaart (piano), Peter Heijnen (gitaar). Decor: Rieks Swarte. Kostuums: Maya Schröder.

 

Februari, 2003

UA-37394075-1