Nico de Boer Teksten

Nico de Boer Teksten

Beweeg over de plank met de pijltjes op het toetsenbord, of zoek direct op een titel of auteur:

Mark Rietman, Alexander de Grote en de eeuwige fascinatie voor de vijand

‘Alexander’ van Het Toneel Speelt is in een aantal opzichten een bijzondere theaterproductie. In de eerste plaats betreft het een nieuw toneelstuk van Willem Jan Otten. De cast bestaat naast topacteurs als Mark Rietman uit jonge spelers. En Alexander de Grote wordt gespeeld door het jonge talent Kaspar Schellingerhout en niet door een routinier zoals je bij zo’n zware rol misschien zou verwachten.

 

De keuze voor Kaspar Schellingerhout in de titelrol van ‘Alexander’ is even verrassend als gewaagd. De vierdejaarsstudent aan de Toneelschool in Maastricht vindt het dan ook een hele eer om in de huid te mogen kruipen van Alexander de Grote (356-323 v. Chr.) van Macedonië, een van de grootste veldheren en staatslieden uit de geschiedenis die het Macedonische rijk vanuit Griekenland uitbreidde tot diep in het oosten, het tegenwoordige Pakistan.

 

,,Het Toneel Speelt wilde deze productie maken met veel jonge acteurs”, zegt Schellingerhout. ,,Naar aanleiding van een auditie op de toneelschool werd me gevraagd of ik Alexander wilde spelen. Nou, graag, zei ik. Tijdens je stage zó’n grote rol spelen in een topstuk, ja, dat is toch wel heel bijzonder.”

 

Voor de jeugdige acteur is Alexander niet zijn eerste optreden in een grotezaalproductie. Op zijn achttiende speelde hij bij Het Nationale Toneel in ‘Het leven van Galilei’ van Bertolt Brecht. Daarnaast maakte hij recentelijk bij theatergroep Orkater de voorstelling ‘The sadists’ over een hardrockband die aan succes ten onder gaat. Ook maakt hij deel uit van de popband The Doll House Drama, waarvan hij gitarist en zanger is.

 

GEKNIPT VOOR DE ROL VAN ALEXANDER

 

Voor de rol van Alexander lijkt de in Den Haag geboren acteur geknipt. Net als de legendarische koning is Schellingerhout niet groot van stuk, maar wel jong, intelligent en welbespraakt. Van het leven en de wereld van de charismatische held kan hij zich echter nauwelijks een voorstelling maken.

 

,,Hij had een totaal andere opvoeding en was grootgebracht als koningszoon. Hij was daar van kinds af aan mee vertrouwd. Hij had zich die rol gaandeweg eigengemaakt. Wij kunnen ons die tijd niet voorstellen. Ik zag een poosje terug een BBC-documentaire over Alexander. Wat me daaraan fascineerde was dat hij tijdens zijn veldtocht op totaal onbekende plekken kwam. Stel je voor dat je voor het eerst een olifant ziet terwijl je nog nooit van dat beest gehoord hebt? Wat me ook zo in hem boeit, is dat hij puur op grond van een overtuiging of een gedachte handelt, dat hij tegen alles en iedereen in durft te gaan. Hij is niet bang om koste wat koste na te streven waarvan hij heilig gelooft dat dit het juiste of goede is.”

 

TEGENSTANDER ROUTINIER MARK RIETMAN

 

In ‘Alexander’ staat Schellingerhout tegenover de 46-jarige routinier Mark Rietman. Die ontving in het seizoen 2005-2006 de Louis d’Or, de toneelprijs voor de beste mannelijke hoofdrol, voor zijn imponerende vertolking van de thuiskomende, doodzieke broer in ‘Raak mij aan’ van Ger Thijs, eveneens bij Het Toneel Speelt. In de jaren negentig werd Rietman bij het grote publiek bekend als de gesloten bankierszoon Kiet Bussink in de tv-serie ‘Oud geld’ van Maria Goos, maar op het toneel ligt zijn grote kracht.

 

In ‘Alexander’ speelt hij Parmenion, de oudste generaal in het leger van Alexander. Rietman:

 

,,In het eerste deel is hij een beetje diens ideologische tegenstander. Alexander is jeugdig en fris en bedenkt allerlei vreemde oorlogsstrategieën die toch succesvol zijn. Ik ben een beetje de rechttoe rechtaan generaal die een aantal zoons verloren heeft op het slagveld, die liever naar huis gaat en geregeld met Alexander ruzie maakt.”

 

EEN MEGALOMANE VELDHEER

 

Willem Jan Otten, de auteur van ‘Alexander’, is een van onze interessantste toneelschrijvers. Hij is bekend als dichter en schrijver van onder andere de roman ‘Specht en zoon’ (in 2005 bekroond met de Librisprijs) en maakte in het theater naam met ‘Een sneeuw’ en ‘Braambos, die eveneens bij Het Toneel Speelt waren te zien. Otten voegt zich met zijn toneelstuk in een lange reeks kunstenaars (en historici) die hun tanden hebben gezet in Alexander de Grote, die van de grote figuren uit de Oudheid nog zeer tot de verbeelding spreekt.

 

Hij was niet alleen een held en veroveraar die door veel onderdanen aanbeden werd. Hij was ook een intellectueel, een leerling van Aristoteles, die de Griekse cultuur verbreidde in de streken waar hij doorheen trok. Toen hij op de Christusleeftijd van 33 aan malaria stierf, was hij op het toppunt van zijn macht. Maar wie was hij precies? Was hij werkelijk de trotse koning en briljante veldheer, de filosofische idealist en de brenger van de Griekse beschaving naar de ‘barbaarse gebieden’? Of was hij een paranoïde, alcoholische megalomaan die zich een god waande en schuldig was aan moord en genocide?

 

In Ottens stuk wordt Alexander omringd door vrienden, zijn soldaten gaan voor hem door het vuur. Gaandeweg verandert deze Alexander in een waanzieke despoot. Rietman:

 

,,Ottens stuk draagt als ondertitel ‘De tragedie van het succes’. Dat is veelzeggend. Het draait ook om de fascinatie van mensen voor een vijand. Alexanders tegenstrever is Dareios, een Perzische koning. Je zou kunnen zeggen dat het stuk gaat over de obsessie van Alexander voor die andere godenzoon.’’

 

Ottens spraakmakende ‘Braambos’ werd indertijd geprezen maar was ook controversieel. In hoeverre is dat stuk met ‘Alexander’ te vergelijken? Rietman, die ook in ‘Braambos’ speelde:

 

,,Het is mooi geschreven en het bevat dezelfde soort thema’s en fascinaties, zoals die met zien. In ‘Braambos’ zit een blind personage, nu zit er een slechtziende in.”

 

Speelt in ‘Braambos’ Ottens obsessie met het rooms-katholicisme een rol, uit ‘Alexander’ spreekt die voor het goddelijke. Rietman:

 

,,Het heilige geloof in het goddelijke in jezelf leidt hier tot grootheidswaan, tot een tragedie. Het interessante aan het stuk is dat je wordt gestimuleerd om over bepaalde zaken na te denken. Niet van: dat is een kwaaie, dat is een goeie. Nee, het zit ‘m in het suggestieve van de tekst die een filosofische ondertoon heeft. Het is allemaal heel impliciet. Het is onze taak om van de personages mensen van vlees en bloed te maken.” Schellingerhout: ,,Een ander sterk thema in het stuk is dat van de opgroeiende jeugd, het verlies van onschuld en de tol die het ouder worden eist.”

 

ETTERTJES VAN KINDEREN

 

Waar komt Schellingerhouts liefde voor het toneel vandaan? ,,Mijn jongere broer was bezig met toneel. Hij kwam met zulke leuke verhalen thuis dat ik het ook wel eens wilde proberen. Toen was ik een jaar of elf. Via jeugdtheaterschool Rabarber kreeg ik een rol in de Vara-tv-jeugdserie Jansen, Jansen over een gezin in Almere-Buiten met twee ettertjes van kinderen van wie ik het vervelende broertje van het zusje was.”

 

Voor Schellingerhout is toneel maken een ,,manier om dingen te mogen zeggen en te doen die ik zelf nooit zou zeggen of doen. Het gedachte-experiment ondergaan van hoe het zou zijn om als Alexander een heel legioen aan te voeren.”

 

Rietman is al zo’n kwart eeuw een gedreven acteur, veelzijdig ook. Op het toneel verstaat hij de kunst om met aanstekelijk spelplezier en een zekere lichtheid de wanhoop van de mens te laten zien. Wat beweegt hem als acteur?

 

,,Ik zeg altijd: ik kan niks anders. Maar in alle ernst, ik kan nog steeds genieten van rollen waarin ik diep in het menselijk tekort mag kijken. Dat eeuwige falen, waartoe goede bedoelingen kunnen leiden. Dat aan het licht brengen, dát is de kracht van het toneel.”

 

Voorstelling: ‘Alexander, een tragedie van het succes’ van Willem Jan Otten. Regie: Ira Judkovskaja. Spel: Kaspar Schellingerhout (titelrol), Mark Rietman, Petra Laseur, Xander van Vledder, Justus van Dillen, Kees Boot, Ferdi Stofmeel, An Hackselmans, Tanya Zabarylo, Robert van der Ree.

 

September, 2006

UA-37394075-1