Nico de Boer Teksten

Nico de Boer Teksten

Beweeg over de plank met de pijltjes op het toetsenbord, of zoek direct op een titel of auteur:

Michael Koryta: ‘Politiek zit vol valse profeten’

Hij is een rijzende ster in het misdaadgenre. Volgens kenners zelfs ‘veruit de grootste ontdekking van deze nog jonge eeuw’. Zijn naam: Michael Koryta. Pas dertig en nu al negen titels op zijn conto. Ter ere van de Nederlandse vertaling van ‘De profeet’ liet hij zich in een guur Amsterdam uitgebreid fêteren. ,,In de politiek wemelt het van de valse profeten.”

 

Michael Koryta (1982) is een onopvallende jongeman, gehuld in spijkerbroek en gemakkelijke trui, kortgeknipt haar, heldere pientere oogopslag in een vriendelijk open gezicht. De Amerikaanse schrijver was jong, 21, toen hij debuteerde en hij werd vrijwel meteen erkend als een grote belofte. Negen jaar en acht romans later ziet hij er nog steeds jong uit.

 

,,Ik heb mazzel gehad. Ik vond telkens op het juiste ogenblik de juiste mensen op mijn pad.”

 

Zijn ster is inmiddels wereldwijd rijzende, ook in Europa, al relativeert hij het succes met een ironische glimlach: ,,Mijn boeken worden in drieëntwintig talen vertaald. In de ene taal word ik goed verkocht, in de andere minder. Mag ik blij zijn”, zegt hij met gevoel voor zelfspot, ,,als er twee of drie exemplaren verkocht worden…” Maar hij is de laatste om te klagen: ,,Ik heb mazzel gehad. Ik vond telkens op het juiste ogenblik de juiste mensen op mijn pad. En ik kan inmiddels met schrijven in mijn levensonderhoud voorzien, ik heb nu een comfortabel leven. Precies wat ik altijd wilde. Schrijven was mijn droom. Altijd geweest. En als ik dat kan blijven doen, ben ik meer dan tevreden.”

Hij groeide thuis, in zijn geboortestad Cleveland, op tussen de boeken en wilde van jongs af aan schrijver worden. ,,Ik heb nooit iets anders willen zijn.” Met een korte onderbreking in de puberteit toen de hormonen opspeelden, was hij vrijwel altijd met schrijven bezig. ,,Ik hou van verhalen vertellen, dat is wat ik het liefste doe.”

Ontspannen

Michael Koryta praat ontspannen in een klein vertrek met moderne kunst aan de wand in een chique Amsterdams hotel aan de Herengracht. Buiten is het, begin april, grauw en guur. De schrijver die op twee verschillende adressen in de VS woont – in de winter in Florida, in de zomer en herfst in Indiana – neemt tijdens zijn korte verblijf in Amsterdam tussen de interviews en officiële plichtplegingen door de gelegenheid te baat om zich onder te dompelen in een van zijn favoriete steden van de wereld.

Hij studeerde af aan de Indiana University met een graad in het strafrecht en werkte enige tijd als journalist, werk dat hij jarenlang combineerde met het schrijven van zijn boeken. ,,Dat was een goede leerschool, waar ik de gelegenheid had om vertrouwd te raken met allerlei onderwerpen en erover na te denken.”

 

‘De profeet’: een verslavend verhaal met een onvoorspelbare plot met gelaagde karakters en diepe emoties.

 

Uit die ervaringen kon hij putten voor zijn negende roman ‘De profeet’. Daarin demonstreert Koryta waarom hij tot de besten in het genre wordt gerekend: hij combineert een verslavend verhaal met een onvoorspelbare plot met gelaagde karakters en diepe emoties. ‘De profeet’ draait om de broers Adam en Kent Austin en speelt in een typisch kleine Amerikaanse gemeenschap, in het stadje Chambers in de staat Ohio. Adam, borgtochtbemiddelaar en een stevige drinker, voelt zich twintig jaar nadien nog schuldig aan de moord op zijn zusje die hij als tiener ’s avonds alleen op straat liet lopen. Kent, succesvol coach van het plaatselijke footballteam, is wel in staat om haar moordenaar te vergeven, niet zijn broer. De moord op een ander meisje van zeventien zet de verhoudingen tussen de broers verder op scherp.

Broedertwist

‘De profeet’ bezit niet alleen veel actie en spanning. Koryta trekt ook een register aan emoties open, liefde en haat, verdriet en rouw, berouw en wraak, geweld, broedertwist en verzoening. Alle ook nog eens voorbeeldig gedoseerd, met een aangrijpende apotheose. Voor hem zelf is ‘De profeet’ vooral een familiedrama met thrillerelementen. ,,De plot is belangrijk, maar familie is de motor van het boek. Hoe werken moord en dood, verdriet en rouw door in een familie, op mensen die daar iets gruwelijks beschadigd zijn geraakt? Wat is het effect van beslissingen die mensen nemen? Dat wilde ik onderzoeken.”

 

Van zijn zusters kamer, die hij intact heeft gelaten, heeft hij een soort kapel gemaakt.

 

Een belangrijk personage in ‘De profeet’ is de vermoorde Marie, wier dood voor een verwijdering zorgt tussen haar broers. Beiden maken totaal verschillende keuzen. De macho Adam vlucht in bijgeloof. ,,Hij heeft een kerk voor zichzelf gecreëerd. Van zijn zusters kamer, die hij intact heeft gelaten, heeft hij een soort kapel gemaakt. Hij praat met zijn overleden zus om vergeving te vragen. Kent kiest voor de christelijke kerk, voor traditie, hij is ervan overtuigd dat dat de juiste keuze is.” Hij bidt met en voor moordenaars in de gevangenis en schenkt hun vergiffenis. Zijn broer kan hij echter niet vergeven.

In het boek staat American Football voor een (Amerikaanse) manier van leven waarin alles draait om discipline, saamhorigheid en opofferingsgezindheid. Koryta bereidde zich optimaal voor door een jaar lang een footballteam en zijn coach te volgen, niet alleen binnen de lijnen maar ook achter de schermen. ,,Ik was bij de trainingen en heb aan de zijlijn toegekeken. Ik hoefde in dat opzicht niets te verzinnen.”

Voor het verhaal putte hij uit eigen familie-ervaringen. ,,Ik had een tante die ik nooit gekend heb, die op haar zesde van school naar huis liep en door een truck werd doodgereden. Ik groeide op met dat verhaal. Mijn moeders vader was minister, op wie ik meer het karakter van Kent heb gebaseerd. Mijn vaders vader was meer het Adam-type, ook een stevige drinker. Ik heb dus mijn grootvaders in twee broers veranderd.”

 

,,In mijn perfecte wereld moeten lezers zo breed mogelijk boeken tot zich kunnen nemen zonder dat er nadrukkelijk fictie of non-fictie, thrillers of literatuur opstaat.”

 

Net als in Nederland wordt er in de VS een scherp onderscheid gemaakt tussen literatuur en misdaadliteratuur. ,,Het is een verkoop- en marketingtechniek om overal etiketjes op te plakken. Ik ben daar geen voorstander van. In mijn perfecte wereld moeten lezers zo breed mogelijk boeken tot zich kunnen nemen zonder dat er nadrukkelijk fictie of non-fictie, thrillers of literatuur opstaat. Ik geloof niet dat er één schrijver erg blij wordt van die etikettering. Enfin” – hij zucht – ,,het is een feit. Ik ben een schrijver, meer niet. Mijn vak is een verhaal vertellen. ‘De profeet’ bezit de elementen die bij een thriller horen maar ook die van een familieroman en nog veel meer, maar als je mijn boek per se wil categoriseren als thriller vind ik dat prima.”

 

,,Een verhaal kan technisch nog zo goed zijn, als de karakters je onverschillig laten, boeit het niet.”

 

Koryta is een verhalenverteller in de voetsporen van de door hem bewonderde schrijvers als F. Scott Fitzgerald, Dean R. Koontz, Dashiell Hammett en Dennis Lehane, Michael Connelly, maar vooral van Raymond Chandler, een grootmeester van de hard boiled school. ,,Dat soort schrijvers heb ik goed gelezen om er mijn voordeel mee te doen. Zij weten de lezer te raken met hun karakters en hebben een eigen stijl. Dat is ook mijn primaire doel. Een verhaal kan technisch nog zo goed zijn, als de karakters je onverschillig laten, boeit het niet.”

Wat is er zo fascinerend aan misdaad? ,,Het fascineert mij mateloos waartoe mensen in de meest extreme situaties in staat zijn. Wat zet een individu aan tot zoiets, waarom doet de ene mens de andere iets gruwelijks aan en wat zijn de consequenties ervan? Dat wil ik vertellen met een grote spanningsboog en een zeker mysterie.”

 

,,Wij leven in een wereld vol mensen die van alles beloven maar zelden iets waarmaken.”

 

‘De profeet’ in de titel is een valse profeet. ,,Profeten vragen mensen om ze te vertrouwen, om naar ze te luisteren. Daaronder heb je veel valse die het om eigen macht en gewin te doen is. Wie daarin meegaat moet daar vroeg of laat een prijs voor betalen.” En die ‘valse profeten’ ziet hij overal om zich heen. ,,Vooral in de Amerikaanse politiek. Wij leven in een wereld vol mensen die van alles beloven maar zelden iets waarmaken. Ik houd van een goed debat, van mensen die mij met goede argumenten weten te overtuigen. Kijk naar het conflict rond Noord- en Zuid-Korea, waarbij mijn land is betrokken, of naar het probleem van het wapenbezit bij ons. Er wordt van alles geroepen, maar het ontbreekt aan een goede dialoog. Het ontbreekt aan de wil om naar elkaars standpunten te luisteren. Er wordt op basis van gevoelens geredeneerd, niet op basis van argumenten. Ik heb als schrijver niet de intentie dat ik de oplossing voor grote problemen heb. Ik heb als schrijver ook vaak het gevoel dat mijn lezers een stuk slimmer zijn dan ik. Maar in mijn fictie kan ik mijn lezers misschien wel aan het denken zetten.”

 

Michael Koryta: ‘De profeet’ (‘The prophet’, 2012), vertaald door Paul Witte, 398 blz, uitgeverij Cargo/De Bezige Bij.

 

April, 2013

Een verkorte versie verscheen eerder in de kranten die zijn aangesloten bij De Persdienst (Wegener).

 

 

UA-37394075-1