Nico de Boer Teksten

Nico de Boer Teksten

Beweeg over de plank met de pijltjes op het toetsenbord, of zoek direct op een titel of auteur:

Michel Houellebecq: seks, een schandaal en een desolaat eiland

Eerst trapte hij veel Fransen op hun ziel, nu schijnen ook al groepen moslims zich beledigd te voelen. Michel Houellebecq (43) heeft er een handje van: een schandaal veroorzaken. Er kan van de Franse schrijver geen boek verschijnen of er steekt wel ergens een storm van protest en verontwaardiging op.

 

Hield in 1999 zijn (cult)roman en inmiddels wereldwijde bestseller ‘Elementaire deeltjes’ de gemoederen geruime tijd bezig, zeker in Frankrijk, met zijn jongste roman ‘Plateforme’ herhaalt de geschiedenis zich. In dit boek gaat hij volgens zijn tegenstanders ver buiten zijn boekje: hij verheerlijkt prostitutie in de Derde Wereld, in dit geval het ‘seksparadijs’ Thailand, en haalt flink uit naar de islam.

 

Eerst reageerde de reisboekenwereld furieus, die Houellebecq verwijt ‘schandelijke rotzooi’ te schrijven die ‘een inbreuk is op de vrouwelijke waardigheid’. Daarna volgden de moslims. In een interview in een Frans tijdschrift deed de schrijver er nog eens een schepje bovenop. In de ogen van de Fransman, die provoceren zo’n beetje tot levenskunst heeft verheven, is de islam ‘een domme en gevaarlijke godsdienst’. Zodat Houellebecq nu niet alleen vijanden heeft in bepaalde literaire kringen en in die van de Franse reiswereld, maar ook moslims tegen zich in het harnas heeft gejaagd. Het is een bekend patroon. De een bewondert de schrijver mateloos, de ander krijgt bij het horen van zijn naam alleen al het schuim op de lippen.

 

 

ONVERSTOORBAAR, LACONIEK, CYNISCH

 

Houellebecq wordt een genie genoemd, een van de grootste schrijvers van het nieuwe millennium, of hij wordt uitgemaakt voor alles wat lelijk is, waarvan reactionair en provocateur, seksist en vrouwenhater nog de vriendelijkste kwalificaties zijn.


En de schrijver zelf? Die zit in Ierland. Hij volgt alle literaire, politieke en religieuze ophef en vertier voorlopig van betrekkelijk veilige afstand, onverstoorbaar, laconiek en cynisch. Een zelfde ijzige onverschilligheid kenmerkt zijn boeken. Misschien is hij wel té laconiek. Je moet er niet aan denken dat zich rond de Franse schrijver straks dezelfde afschuwelijke taferelen gaan afspelen als rond Salman Rushdie vanwege zijn roman ‘De duivelsverzen’ waarin hij de profeet Mohammed en de islam zou hebben beledigd.

 

DROGE INKT


De inkt van ‘Plateforme’ was nauwelijks droog of in Frankrijk was het al even geruchtmakend en een (verkoop)succes als indertijd zijn ‘Elementaire deeltjes’. Daarin fileert Houellebecq aan de hand van de levensverhalen van twee halfbroers de onpersoonlijke, keiharde samenleving in de tweede helft van de twintigste eeuw. Om de vertaalrechten van de boeken van de omstreden auteur wordt gevochten, ze worden voor recordbedragen verhandeld. Ook in Nederland, waar hij wordt vertegenwoordigd door De Arbeiderspers.

 

De Nederlandse lezers moeten zich vooralsnog redden met Houellebecqs recent vertaalde reisnovelle ‘Lanzarote’. Ook niet mis trouwens, dit boek. Hierin haalt de verteller eveneens genadeloos uit naar de islam. Maar ja, wie krijgt er bij Houellebecq eigenlijk niet van langs?

 

Hij lijkt het ook op te zoeken. Houellebecq mag zijn lezers graag op stang jagen. Hij is een meester in het ontmaskeren van politieke en culturele correctheid. Geen gevoelige actuele kwesties schuwt hij, en daarin neemt hij niet zelden extreme standpunten in. Ook in ‘Lanzarote’ gaat hij soms te keer, vol bravoure en populistisch. Met dit verschil dat hij zijn opvattingen knap inbedt in literatuur die hoe koud en ijzig ook je niet onverschillig laat. Houellebecq moge geen fijnzinnige stilist zijn, hij kan wél schrijven.


VAKANTIEWEEKJE OP DESOLAAT EILAND

 

‘Lanzarote’ is het verslag van een vakantieweekje op het gelijknamige en onherbergzame Spaanse eiland in de Atlantische Oceaan, een desolaat oord waarnaar de Portugese Nobelprijswinnaar José Saramago (‘De stad der blinden’) enkele jaren geleden uitweek nadat hij in eigen land werd aangevallen op zijn roman ‘Het evangelie van Jezus Christus’. Geen echt vakantie-eiland, dat Lanzarote, zoals ook te zien is in het fotoalbum dat bij het prachtig vormgegeven boek is ingesloten. De foto’s zijn gemaakt door de schrijver zelf, die altijd een fototoestel bij zich draagt. Het zijn geen gewone vakantiekiekjes, maar afbeeldingen van berglandschappen en ruige vlakten – ‘Marslandschappen’ noemt Houellebecq ze – die indrukwekkend zijn in hun volmaakte leegte.

 

De hoofdpersoon, in wie we gemakkelijk Houellebecq zelf kunnen herkennen, zit vlak na de millenniumwende op het eiland. Hij maakt excursies, toert wat rond op het eiland, maar is meer geïnteresseerd in andere toeristen, over wie hij uitgesproken meningen heeft:

 

Een Engelsman gaat alleen naar een bepaald vakantieoord als hij weet dat hij er andere Engelsen zal tegenkomen. In dit opzicht is hij de absolute tegenhanger van de Fransman, een ijdel wezen dat zo vervuld is van zichzelf dat de ontmoeting met een landgenoot in het buitenland hem welhaast ondraaglijk is.’

 

CYNISCH, HARD, NIET ONGEVOELIG


Hij is cynisch en hard, maar niet ongevoelig. Hij voelt zich verbonden met een eenzame Belg, ene Rudi, een Brusselse politie-inspecteur. Hij is een wat zielige, zwijgzame Belg die treurt over de scheiding van zijn (Marokkaanse) vrouw en kind, en weemoedig herinneringen ophaalt:

 

Hij praatte over Luxemburg als over een verloren Eden, terwijl algemeen bekend is dat Luxemburg een minuscuul en onbetekenend landje zonder karakteristieke kenmerken is – niet eens echt een land, meer verzamelingen spookkantoren in parken, die niet meer zijn dan postbussen voor ondernemingen die de belasting willen ontduiken.’


Lichamelijk voelt de verteller zich meer aangetrokken tot de Duitse vrouwen Pam en Barbara, ‘dikke elfen met stevige borsten’ die lesbisch zijn ‘maar niet uitsluitend’. Ze sluiten vriendschap, gaan met elkaar op pad. Er volgen – typerend voor Houellebecq – enkele harde seksscènes. Onverwachts verdwijnt Rudi. Hij blijkt zich te hebben aangesloten bij de sekte der Azraëlianen, die geloven in buitenaardse wezens die de wereld en de mens geschapen zouden hebben, vrije seks propageren en ervan overtuigd zijn dat klonen (een vertrouwd thema bij Houellebecq) de mensheid van de ondergang zal redden. Met Rudi loopt het tragisch af.


Hoe zwartgallig Houellebecqs visie ook moge zijn, soms jennerig en op het flauwe af, hij is in ‘Lanzarote’ nooit zwaar op de hand. Hij houdt het luchtig, veel luchtiger dan in het ijzingwekkende ‘Elementaire deeltjes’. Al smeult onderhuids een grote, authentieke woede.

 

Michel Houellebecq: ‘Lanzarote’. Vertaald door Kiki Coumans, boek in cassette met fotoalbum, novelle 94 blz, uitgeverij De Arbeiderspers.

 

Juli, 2002

UA-37394075-1