Nico de Boer Teksten

Nico de Boer Teksten

Beweeg over de plank met de pijltjes op het toetsenbord, of zoek direct op een titel of auteur:

Mo Yan: rauw, zintuiglijk en magisch

Voor menigeen is de nieuwe winnaar van de Nobelprijs voor de literatuur, Mo Yan, een grote onbekende. Alsof de Zweedse Academie die de prijzen verdeelt, het zoveelste konijn uit de hoge hoed heeft getoverd.

Toch kan de uitverkiezing van de 57-jarige Chinese schrijver onmogelijk als een grote verrassing komen.

Meer dan een handvol van zijn boeken zijn in Nederlandse vertaling verkrijgbaar. Hij is wereldberoemd dankzij zijn succesvol verfilmde roman ‘Het rode korenveld’. Daar komt bij dat Mo bij de bookmakers hoog genoteerd stond – eens per jaar verandert de wereldliteratuur in een gokwedstrijd alsof je het over paarden, honden of voetbal hebt. Niet zo hoog als de torenhoge favoriet, de Japanse bestsellerschrijver Haruki Murakami, maar het past niet om al te badinerend over deze keuze te doen.

Enkele jaren geleden, toen China eregast was op de Frankfurter Buchmesse, werd de wens uitgesproken dat er vandaag of morgen een Chinese schrijver zou opstaan die de nationale literatuur in een klap op de kaart zou zetten, zoals indertijd Gabriel García Márquez deed met de Latijns-Amerikaanse. Met een begaafd schrijver als Mo hadden ze al zo iemand in huis, zij het dat zijn talent nog niet alom werd erkend. Niet onbegrijpelijk. Hij is een archetypische Chinees wiens eerste en bekendste romans in een sterke traditie staan. Het lukte in elk geval niet met Gao Xingjian, die in 2000 de Nobelprijs kreeg.

De Chinese literatuur heeft daarnaast nog altijd te maken met censuur. Maar binnen de Chinese literaire wereld is er al veel veranderd, mede dankzij de onstuimige opmars van het land als economische grootmacht. Chinese schrijvers die voordien nog traditioneel schreven, ontdekken de ‘markt’ en schrijven vrijer en moderner. En niet zonder succes. Mo Yan is een van hen. Mo Yan (wat ‘spreek niet’ betekent) is het pseudoniem van Guan Moye. Hij werd in 1955 geboren als kind van boerenouders in de provincie Shandong. Hij diende in 1981 in het Volksleger en werd drie jaar later leraar letteren van de Culturele Academie van het leger. Hij begon in militaire dienst met schrijven en is tot op de dag van vandaag uiterst productief.

Hij werd bekend met ‘De Wijnrepubliek’ en ‘Het rode korenveld’, dat hem wereldberoemd maakte dankzij de verfilming door de befaamde regisseur Zhang Yimou. Het westerse publiek viel eind jaren tachtig als een blok voor de film vol oogstrelende beelden en met de hartverwarmende actrice Gong Li. Mo beschrijft in het boek de wreedheden van de Japanners tijdens de Tweede Wereldoorlog, in het bijzonder de manier waarop ze grond opeisen, waarna de boeren in opstand komen. Mo bedient zich van lyrische beeldspraak en veel symboliek, die voor de westerse lezer niet altijd even gemakkelijk te doorgronden valt. Opvallend is zijn zintuiglijke manier van schrijven.

Betoverend en rauw is ook de roman ‘De knoflookballades’. Daarin beschrijft Mo een dreigende, haast dierlijke wereld waarin de gewone Chinees moet leven. Tussen de regels door is hij onverbloemd kritisch over het Chinese regime. Dat Mo ook niet vies is van effectbejag blijkt uit zijn vuistdikke roman ‘Grote borsten, brede heupen’, waarin hij mikt op een groter publiek.

De roman ‘Leven en dood putten me uit’, dat hij naar verluidt schreef in drieënveertig dagen, is ook weer zo’n typische, magisch-realistische Mo-roman, waarin hij schatplichtig is aan zijn voorbeelden William Faulkner en García Márquez. In dat boek reïncarneert een landeigenaar in allerhande dieren en volgen we langs die weg de ontwikkelingen in het China van de afgelopen halve eeuw.

Een nadeel is dat Mo’s boeken veelal niet uit het Chinees, maar uit het Engels zijn vertaald, wat zowel bij vertaler als lezer gemakkelijk tot misverstanden kan leiden. Hij woont tegenwoordig in de Verenigde Staten.

 

Oktober, 2012

 

UA-37394075-1