Nico de Boer Teksten

Nico de Boer Teksten

Beweeg over de plank met de pijltjes op het toetsenbord, of zoek direct op een titel of auteur:

Philip Roth en een tapkraantje van rimpelig vlees

Als gedoodverfde Nobelprijskandidaat gaat de hoogste literaire eer ter wereld elk jaar aan zijn neus voorbij. Met ‘Exit geest’ bewijst Philip Roth (1933) dat hij tot de grote schrijvers van deze tijd behoort.

Roths achtentwintigste roman speelt tijdens de herverkiezing in 2004 van George W. Bush en gaat over de ontluisterende aftakeling van een solitaire schrijver, de 71-jarige Nathan Zuckerman. Hij leeft na met de dood te zijn bedreigd teruggetrokken in de bossen en vult zijn nadagen met schrijven. Vanwege prostaatkanker, waardoor hij incontinent en impotent is, keert hij terug naar New York voor een collageenbehandeling. Hij reageert impulsief op een advertentie over woningruil en maakt kennis met een jong schrijversechtpaar dat de grote stad wil ontvluchten omdat het ,,geen zin heeft om in de naam van Allah te worden opgeblazen’’. De vrouw, Jamie Logan, beneemt Zuckerman de adem. Hij kan geen weerstand bieden aan zijn ,,meedogenloze verliefdheid die allesbehalve ongevaarlijk beloofde te worden voor een man met tussen zijn benen een tapkraantje van rimpelig vlees waar hij ooit het volledig functionele geslachtsorgaan had bezeten’’.

In een ommezien zit Zuckerman weer midden in de gestreste ‘carrièremakerswereld’ waarvan hij zich juist had afgewend. Hij ontmoet de jonge biograaf Kliman die de schrijver E.I. Lonoff (Henry Roth, geen familie), leermeester van Zuckerman, aan de vergetelheid wil ontrukken. Maar Zuckerman wil niets met deze opgefokte intellectueel te maken hebben ,,omdat dit schandaalbeluste gewroet in andermans leven zo ongeveer het smerigste literaire handwerk is dat er bestaat’’.

Dankzij Kliman wordt hij geconfronteerd met schimmen uit het verleden. Een daarvan is de intussen bejaarde en doodzieke minnares van Henry Roth, Amy Bellette, met wie Zuckerman praat over hun joodse afkomst en de literatuur die steeds meer moet wijken voor ‘cultureel sensatievandalisme’. Pikant detail is dat in 2005 Stephen G. Kellman Redemption een spraakmakende biografie van Henry Roth publiceerde die is gefocust op de incestueuze relatie van de schrijver met zijn halfzuster.

Zuckerman, het alter ego van de schrijver, is voor wie bekend is met het werk van Philip Roth geen onbekende. Maar zelden, lijkt het, vielen bij de Amerikaan hoofdpersoon en schrijver zo samen als in deze roman, aangezien hij zelf al jaren als een literaire monnik aan zijn ontzagwekkende oeuvre werkt. Al is de kluizenaar-schrijver wel een andere Roth dan degene die vanwege zijn onstuimige liefdesleven ooit een gewilde prooi was voor ‘de bladen’. Iets waarover hij zelf opmerkte dat zijn (auto)biografie tamelijk eentonig kon uitpakken omdat die ,,vrijwel volledig zou bestaan uit hoofdstukken over mij, alleen in een kamer, kijkend naar een schrijfmachine’’. Wie, kortom, Philip Roth uit zijn werk denkt te kennen, vergist zich.

Roth zit in ‘Exit geest’ dicht op de huid van de actualiteit die zich spiegelt in zijn eigen bloeitijd. Wat toen Nixon (Vietnam) was, is nu Bush (Irak). Roth combineert heikele kwesties van nu als politiek cynisme, terreurdreiging, verwording van de westerse cultuur en de oppervlakkigheid van het moderne bestaan met universele thema’s als liefde, lichamelijk en geestelijk verval en de dood die ook in zijn voorlaatste roman ‘Alleman’ (2006) centraal stonden. Hij verstaat de kunst om zonder een zweem van zwaarwichtigheid wezenlijke dingen te zeggen in een superieure, schijnbaar achteloze stijl. Al is de grondtoon somber en de kleur zwart.

Zo rebels, provocerend en roekeloos als in de tijd van zijn scandaleuze roman ’Portnoy’s complaint’ (’Portnoy’s klacht’, 1969) is Roth allang niet meer. Verbazend is wel de vitaliteit waarmee hij jaar in jaar uit de ene grote roman na de andere schrijft en nu verrast met een doorleefd boek vol jeugdig elan.

 

PhilipRoth: ‘Exit geest’ (‘Exit Ghost’), vertaald uit het Engels door Ko Kooman. Uitgeverij De Bezige Bij, 285 blz.

 

Oktober, 2007

UA-37394075-1