Nico de Boer Teksten

Nico de Boer Teksten

Beweeg over de plank met de pijltjes op het toetsenbord, of zoek direct op een titel of auteur:

Philip Roth verruilt oude mannen voor jonge antiheld

In zijn roman ‘Verontwaardiging’ (2008) laat de Amerikaanse schrijver Philip Roth (Newark, 1933) de oude mannen met hun ouderdomskwalen uit zijn vorige romans rusten en keert hij terug naar de tomeloze vitaliteit van de jeugd. Zijn jongste protagonist ageert tegen de verstikkende bekrompenheid van zijn tijd – de vroege jaren vijftig – en roept daarmee het noodlot over zichzelf af.

 

Hard werken tegen moordende gedachten

 

De ‘nieuwe Roth’ – de Nederlandse vertaling is gelijk met de Amerikaanse uitgave verschenen – gaat over de joodse slagerszoon Marcus Messner uit Newark (New Jersey) en speelt ten tijde van de Koreaanse oorlog (1950-1953), waarbij in man-tegen-mangevechten in de loopgraven honderdduizenden soldaten sneuvelden, onder wie meer dan veertigduizend Amerikanen. De jonge Messner verruilt de universiteit van zijn eigen streek voor een college in Winesburg (Ohio) om de ondraaglijke bezorgdheid van zijn vader te ontvluchten. In dit ‘schijnheilige pokkegat’ in het puriteinse Midden-Westen stuit hij op een straffe christelijke moraal, seksuele repressie en benauwend provincialisme.

In Winesburg gaat het van meet af aan mis. Marcus Messner schermt zich af voor de buitenwereld om zich geheel aan zijn studie te kunnen wijden – hij haalt voornamelijk tienen. Maar hoe hoger de muur die hij om zich heen optrekt des te hardnekkiger de buitenwereld bezig is deze te slechten. Juist door conflicten te vermijden roept hij ze op. Hij verandert tot drie keer toe van kamer omdat hij een kamergenoot niet kan verdragen. De aimabele voorzitter van het joodse dispuut die hem aan zijn club wil binden, ontpopt zich als een engel des doods. Hij wordt verliefd op een op het oog evenwichtig en mooi meisje dat een verontrustend verleden met zich meedraagt en hem met haar verleidelijke gedrag nog verder in moeilijkheden brengt.

Marcus heeft in zijn adolescente overgevoeligheid het idee dat iedereen hem probeert dwars te zitten, overal stuit hij op onbegrip, terwijl hij net als zijn ouders alleen maar keihard wil werken: ,,Werk – sommige mensen snakken naar werk, wat voor werk dan ook, al is het nog zo zwaar of vuil, om de zware last van hun leven te verlichten en de moordende gedachten uit hun hoofd te verdrijven.’’

Vanwege zijn zelfgekozen isolement wordt Marcus bij de decaan ontboden. Hij probeert zo tactisch mogelijk te manoeuvreren om te voorkomen dat hij van de universiteit wordt gestuurd met de kans om als soldaat naar Korea te worden uitgezonden. Het gesprek verloopt echter desastreus. De confrontatie tussen de decaan en de briljante student is naast het oproer van hitsige studenten in een sneeuwstorm een van de hoogtepunten van de roman.

De 75-jarige Philip Roth, schrijver van moderne klassieken als ‘Portnoy’s klacht’, ‘Amerikaanse pastorale’ en ‘De menselijke smet’, doet met het strak geschreven ‘Verontwaardiging’ zijn reputatie alle eer aan. In zijn negenentwintigste boek stevent hij recht op zijn doel af en dat is de ondergang van de jonge Marcus Messner, die slachtoffer wordt van zijn eigen gedrevenheid, schuldgevoel en oprechtheid.

Soms zit Roth zijn protagonist te dicht op de huid, is het op het randje van geloofwaardigheid als hij Marcus in de bloei van zijn jeugd de wijsheid en het analytische vermogen toedicht van de schrijver zelf. Een stijlbreuk in het boek is de manier waarop hij tot twee keer toe laat doorschemeren dat de jongeman zijn verhaal doet in een soort comateuze toestand. Dat wringt en doet afbreuk aan een boek waarin de eeuwige Nobelprijskandidaat Roth verder vooral van zijn meesterschap blijk geeft.

 

Philip Roth: ‘Verontwaardiging’ (‘Indignation’), roman. Vertaald uit het Engels door Babet Mossel. Uitgeverij De Bezige Bij, 254 blz.

 

September, 2008

 

 

 

 

UA-37394075-1