Nico de Boer Teksten

Nico de Boer Teksten

Beweeg over de plank met de pijltjes op het toetsenbord, of zoek direct op een titel of auteur:

Seth Gaaikema wilde zijn publiek een hart onder de riem steken

Seth Gaaikema (1939-2014) was bij het grote publiek vooral bekend als de cabaretier die zich graag bediende van woordspelingen. Hij brak eind jaren zestig door met een oudejaarsconference, waaraan zich indertijd alleen de allergrootste cabaretiers waagden, onder wie Wim Kan die de traditie ooit inzette. Gaaikema was daarnaast ook tekstschrijver en een geprezen vertaler van musicalliedjes. Begin 2014 nam hij na een carrière van een halve eeuw afscheid van het theater met de voorstelling ‘Wat ik nog graag zou willen’.

 

Seth Gaaikema, geboren op 11 juli 1939, was de zoon van twee doopsgezinde predikanten. Hij verloor zijn moeder toen zij eenenvijftig was, een verlies dat hij maar moeilijk kon verkroppen: ,,Ik kan er nog altijd niet in berusten,” zei hij tientallen jaren later. ,,De dood is zo onrechtvaardig.”

 

‘GROOT GEWORDEN MET VEEL SCHRIJVERS’

 

Hij studeerde af in de Nederlandse taal- en letterkunde en kreeg een lesbevoegdheid, waar hij verder niets mee deed. Gaaikema hechtte zeer aan de Nederlandse taal, wat in zijn programma’s niet onopgemerkt bleef. Hij zag met lede ogen aan hoe in het onderwijs ‘het culturele erfgoed als basis in de lesstof’ verdween. ,,Zelf ben ik groot geworden met veel schrijvers, zeer tot mijn plezier,’ zei de woordkunstenaar. ,,Nu spelen de computer en het Engels een grote rol. Het Nederlands wordt steeds verder weggedrukt. Dat vind ik jammer.”

Gaaikema’s theatercarrière begon in 1958 met teksten die hij voor Wim Kan schreef. Hij kreeg weldra zelf de smaak te pakken. Hij maakte zijn debuut in 1967. Twee jaar later maakte hij zijn eerste oudejaarsavondprogramma, ‘Heer, ik kom hier om te twijfelen’. Zijn doorbraak bij het grote publiek kwam het jaar daarop met de oudejaarsconference ‘Tien miljoen geboden’. Er volgden meer oudejaarsconferences (later ook een kerstconference), waarmee hij vooral in de jaren tachtig succes boekte.

Gaaikema bewonderde Wim Kan mateloos, al noemde de meester zijn pupil zelf eens bozig een ‘kloon’. ,,Ik was natuurlijk in zijn tuintje aan het wieden,” zei Gaaikema daarover. ,,Dat kon hij niet uitstaan. Laten we het op een haat-liefdeverhouding houden.’’

 

MET EEN FLUWELEN HANDSCHOEN

 

In zijn programma’s gaf hij op zijn kenmerkende manier commentaar op de samenleving. Hij maakte zich in zijn teksten en liedjes druk over sociale kwesties en kon zich opwinden over de politiek, maar hard en vlijmscherp was zijn maatschappijkritiek zelden. Hij bleef doorgaans mild in zijn terechtwijzingen. Hij fileerde met fluwelen handschoen, soms ouderwets, gedateerd en neigend naar oubolligheid.

Het grote publiek maalde er niet om. Dat droeg hem op handen. De kritiek reageerde verdeeld en soms ronduit zuinig. Vaak was hij ook te behoedzaam en te vrijblijvend, maar als hij zijn reserves liet varen, werden zijn optredens beter en zijn grappen scherper. Zelf trok hij zich liever op aan bezoekers die troost putten uit zijn shows. ,,Ik doe het precies zoals ik het voel,” zei hij. ,,En of het in deze tijd past, interesseert me niet.”

 

‘DE MENS IS LEEFTIJDLOOS’

 

Hij werd geprezen om zijn vertalingen van liedjes van populaire musicals als ‘My fair lady’, ‘Kiss me Kate’, ‘Les misérables’, ‘The phantom of the opera’, ‘Evita’ en ‘Miss Saigon’. De domineeszoon schreef zelf ook musicals, waaronder ‘Swingpop’ en ‘Kuifje en De Zonnetempel’, die matig succes hadden. Toen hij uitweek naar Duitsland slaagde hij wel, met ‘Catharine’, die hij samen met Klaas van Dijk maakte.

Seth Gaaikema zag de wereld en Nederland gaandeweg veranderen, net als het cabaretlandschap. Zelf was hij in die halve eeuw niet of nauwelijks veranderd, vond hij. Hij was zich zeker in zijn laatste levensjaren vrijer gaan voelen. De druk van presteren was weggevallen. Hij kreeg de onbevangenheid terug die hij voelde toen hij een twintiger was en nog niet moest voldoen aan onmogelijk verwachtingen: ,,Na je zeventigste wordt de afstand tot de kist overzichtelijk.” Voor hem was de mens bovendien ‘leeftijdloos door de emoties die we ervaren, want verliefd zijn is toch niet aan leeftijd gebonden?’

 

‘JE MOET HET TOCH ALLEMAAL ZELF DOEN’

 

Hij trouwde in 2008 met zijn levensgezel, met wie hij toen al dertig jaar samen was. Dat huwelijk was ‘niets meer dan een bezegeling van een lange vriendschap’. In zijn nadagen maakte hij ‘Het mooiste komt nog’, een show waarmee hij de oudere mens een hart onder de riem wilde steken. ,,De oudere mens zou veel zelfbewuster en trots moeten zijn op zijn leeftijd”, vond hij. In die show hekelde hij ook de ‘autoriteiten’, de overheid, de politiek, de kerk, de banken en de medische sector. ,,Je moet het toch allemaal zelf doen,” zei hij. ,,Je moet de held in jezelf aanspreken.”

 

Oktober, 2014

 

Een iets verkorte, licht gewijzigde versie verscheen in regionale en provinciale kranten die zijn aangesloten bij De Persdienst.

 

UA-37394075-1