Nico de Boer Teksten

Nico de Boer Teksten

Beweeg over de plank met de pijltjes op het toetsenbord, of zoek direct op een titel of auteur:

Thé Lau en de waas van raadselen in ‘Hemelrijk’

Thé Lau, stemmig zwart gekleed, zit ontspannen in een café aan de haven, vlakbij zijn huis in Amsterdam-West. Het gaat dan ook uitstekend met de ex-voorman van de popgroep The Scene, nu solozanger én schrijver.

 

Hij is productiever dan ooit: in korte tijd verscheen van zijn hand een dubbel-cd, een boek met zijn liedteksten en nu zijn romandebuut ‘Hemelrijk’, waarin hij terugkeert naar zijn geboortedorp Bergen. Bovendien is hij op tournee met zijn theaterconcert ‘De God van Nederland’.

 

Thé Lau (1952, Bergen) heeft het razend druk. Interviewers staan in de rij en de eerste (jubelende) kritieken op zijn roman zijn binnen. Hij steekt een sigaret op, de ene na de andere: ,,Dat is wel een nadeel van al die interviews’’, zegt hij en schuift het pakje geagiteerd naar een hoekje van de tafel. ,,Je gaat er teveel van roken. Meer dan goed voor je is.’’

Midden op de dag zwelt het geroezemoes in het café gaandeweg aan. Op de achtergrond klinkt radiomuziek – ‘The first cut is the deepest’ van P.P. Arnold (componist: Cat Stevens) – niet de soort gepolijste muziek die hij zelf het liefst maakt. Lau is meer de maker en zanger van rafelige, rauwe liedjes met kale, poëtische teksten, waarin hij zijn melancholieke gemoed lucht. Muziek waarvan nu een proeve is te horen op de dubbel-cd ‘De God van Nederland’, met als extraatje de cd ‘Overspel’.

Die scene, die van de popmuziek, kent hij door en door, vooral als zanger van de band The Scene, waarvan hij sinds 1979 de voorman, zanger en songschrijver was. Anderhalf jaar geleden besloot hij daar een punt achter te zetten om op eigen kompas verder te varen.

 

WEER EEN ZANGER DIE ZO NODIG EEN BOEK MOET SCHRIJVEN’

Het is dan ook op zijn minst verrassend dat in zijn roman die wereld niet lijkt te bestaan. Was dat een bewuste keuze? ,,Ja, natuurlijk’’, zegt Thé Lau. ,,In mijn vorige boek zat één rock-’n-rollverhaal. Maar naar aanleiding daarvan was in veel publicaties een beetje de teneur van: daar hebben we weer zo’n zanger die zo nodig een boek moet schrijven. Ik was wel eens met zoiets begonnen. Toevallig ben ik laatst nog even wezen kijken in de computer. Het was wel aardig, maar ik zag in één oogopslag ook: als ik dit afgemaakt had als boek, was ik nu niet blij geweest.’’

 

Die wereld staat, meent hij, nu nog te dicht bij hem, hij kan er nog niet voldoende afstand van nemen. ,,Ik zal ooit nog wel eens zo’n boek schrijven, want er is wel een en ander over te schrijven, maar dat zou bij mij dan vooral gaan over de relatie artiest-publiek.’’

 

EEN TENNISPARTIJ

Zijn roman ‘Hemelrijk’ speelt in Bergen, waar Lau is geboren en getogen, al wordt het dorp in zijn boek niet expliciet genoemd. De enige concrete verwijzing is de Eeuwigelaan. ,,Ik denk wel dat als mensen met het boek in de hand door Bergen zouden gaan lopen, ze hier en daar plekken zullen herkennen. Maar bij de tennispartij (die speelt eind jaren zestig, red.) had ik bijvoorbeeld het oude tennispark van Castricum voor ogen. Ik heb het geluk gehad dat ik in mijn omgeving een paar hoogbejaarde mensen ken met een enorm goed geheugen.’’ Verwijst hij daarbij naar zijn ouders? ,,Nee, die zeker niet, anderen. Het was toevallig een bejaarde heer die jaren tennis speelde en me precies kon vertellen welke materialen in die tijd werden gebruikt.’’

 

WAAS VAN RAADSELEN

Het boek speelt in de laatste drie dagen van Casper Hemelrijk, een bejaarde man die met zijn vrouw een geïsoleerd bestaan leidt in een vervallen villa. Om het leven van deze Hemelrijk hangt een waas van raadselen. Het boek eindigt in een soort apocalyps van de hoofdfiguren. ,,De situatie waarin Casper en Hester Hemelrijk verkeren, is de situatie waarin mijn ouders verkeren. Het model was mijn ouderlijk huis. De scène waarin Joris, de tuinman, boodschappen doet met Casper, heb ik met mijn eigen vader meegemaakt. Dat heb ik opgeschreven. Ik las het een paar weken later en toen dacht ik, dit is gewóón een boek. De situatie waarin zij verkeren, ken ik goed, dus ik kon die gemakkelijk neerzetten. Het spraakgebruik van Casper is ook deels gebaseerd op dat van mijn vader, een heel flamboyante man. En de rest heb ik er allemaal bij kunnen verzinnen.’’

 

,,Wat in het boek beschreven wordt, is eigenlijk een vertaling van een tamelijk unieke situatie. Mijn ouders wonen allebei nog thuis. Mijn vader is 83, mijn moeder 93. Wat ik beschrijf, zullen veel mensen herkennen. Ik heb er in het boek ook erg op gelet dat het absoluut noodzakelijk was om met respect over oudere mensen te schrijven. En niet met het slordige dédain waarmee men soms met ouderen omgaat.’’

 

Hemelrijk’ is een ambitieus boek dat je moet veroveren, het ontsluit zich geleidelijk aan voor de lezer. ,,Dat hoor ik meer’’, zegt Lau. ,,Ik had in een eerdere versie de eerste flashback ingeleid, zodat de lezer meteen wist dat het om een droom en vervolgens om een flashback ging. Maar die is er op verzoek van de uitgever uitgehaald. Achteraf voelde dat ook niet zo lekker hoor. Stilistisch evenmin. Maar ik voel me niet zo ervaren als prozaschrijver dat ik niet zou luisteren naar de adviezen van de redacteuren van de uitgeverij.’’

 

STEMMEN EN STEMMINGEN

In zijn associatief geschreven boek gebruikt hij verschillende tijden en stijlen, stemmen en stemmingen door en naast elkaar, realisme naast surrealisme en magisch-realisme. Hij probeert in twee korte hoofdstukjes zelfs bijna fonetisch de taal van een kind weer te geven (‘De dagje naar de strand’, ‘De meisje en zijn schepje’). Lau schreef dat, bedacht hij zich later, met William Faulkners roman ‘The sound and the fury’ (een Bijbelse uitdrukking uit de Openbaringen van Johannes, bij ons vertaald als ‘Het geraas en het gebral’) in het achterhoofd. ,,Ik wil geen boek schrijven waarin lezers moeten terugbladeren. Daarnaast is echter mijn ervaring: hoe makkelijker het boek des te sneller ik het ook vergeet. De meeste reacties die ik tot dusver heb gekregen, is dat het boek na lezing nog wel enige tijd blijft na-echoën in je hoofd. En als dat zo is ben ik blij dat ik voor een vrij veeleisende vorm heb gekozen.’’

 

SPIJT, LIEFDE EN VERLIES

Spijt, verlies en liefde zijn enkele van de thema’s. De hoofdstukken met Laura, de grote liefde van Casper – de liefdesscène is een stilistisch hoogstandje – zijn ook de favoriete van de schrijver zelf. ,,Daar ben ik wel trots op, want het valt niet mee om zoiets te schrijven zonder in een soort ranzigheid te vervallen. En dat bereik je niet alleen door de schuttingwoorden weg te laten. En weet je waarom het ook niet ranzig is? Omdat die twee zo dol op elkaar zijn!’’

 

,,Laura zag ik ook gaandeweg voor me. Ik had een interview bij AT5 in Amsterdam, en een van de andere gasten was actrice Thekla Reuten. Ik zag haar een tijdje praten en ik dacht: zij ís Laura. Ik kon me niet inhouden om haar na afloop van de tv-uitzending op de schouders te tikken en te zeggen: ‘Hé, ik heb een boek geschreven en daarin komt een vrouw voor, en als het ooit verfilmd zou worden, dan speel jíj die vrouw.’ Zo ver ging dat.’’

 

De naam Hemelrijk is ontleend aan de legendarische rector Jaap Hemelrijk (1888-1973) van het Murmellius Gymnasium in Alkmaar. ,,Hij was ook de rector van mijn vader. Ik vond dat wel iets poëtisch hebben, afgezien van het feit ik het ook een hele mooie naam vind. De link is dat mijn vader over hem vertelde, hij was dol op die man. En vroeger als ik op de fiets een vriend bezocht, gingen we een stukje door het bos, over een bospaadje met de naam de Hemelrijklaan.’’

 

Thé Lau is al dertig jaar weg uit zijn geboortedorp. ,,Ik ben in 1974 er weggegaan. Ik kreeg toen als gitarist een aanbieding bij Neerlands Hoop (het duo Freek de Jonge en Bram Vermeulen, ndb), een van de leukste dingen die me ooit zijn overkomen. Want ik had op mijn 21ste meteen een dermate salaris dat ik in Amsterdam zelfs een etage kon kopen.’’

 

SNEEUW, BOS, DUINEN, STRAND

Hoe groot is zijn band met Bergen nog? ,,Vanwege mijn ouders kom ik er nog geregeld, al heb ik vanwege mijn boek nu even geen tijd. Mijn vader zegt al: is het nou eens over met die onzin? Bergen is voor mij sneeuw, bos, duinen, strand. Bergen als kunstenaarsdorp heb ik volop meegemaakt, maar het was naar mijn gevoel toen al aan het instorten. De Charley Toorops, de Luceberts, de Roland Holsts zijn er voor mijn gevoel niet meer. Ik ben dol op Bergen maar gaarne van een beetje afstand. En ach ja, Roland Holst…’’ mijmert hij hardop. Er kwam in huize Lau indertijd, toen Thé jong was, veel volk over de vloer, veel artiesten ook.

 

,,Roland Holst – mijn zus vertelde me dit laatst – s heeft mijn moeder nog eens tegen de deurpost aangedrukt. En dat deed hij met de woorden –’’ Lau verdraait zijn stem tot het lichtelijk gedragen, kakkineuze geluid van de prins der dichters: ‘Ik verkracht je ter plaatse’.’’ Meteen vergoelijkend: ,,Heeft ie niet gedaan hoor.’’

 

In Bergen staat sinds enige tijd het Roland Holst Huis. Is zo’n schrijvershuis, waar auteurs voor enige tijd in alle rust en stilte aan een nieuw boek kunnen werken. Niets voor Thé Lau?

,,Nee, ik schrijf gewoon aan de eettafel. Ik heb een klein laptopje, daar schrijf ik alles op, het enige lastige is dat het moment waarop ik de meeste inspiratie heb, het slechtste moment van de dag is: in het schemeruur, als de kinderen Cartoon Network kijken en als er in de keuken gekookt wordt. Maar in afzondering schrijven lukt me niet zo. Al heb ik de afzondering wel nodig om te controleren of het allemaal wel in orde is. Ik kan me totaal afsluiten.’’

 

ERVARING ALS PERFORMER

Thé Lau is thuis in de wereld van de popmuziek, als schrijver komt hij nu in aanraking met een volkomen andere wereld. Bevalt dat? ,,Ik heb naar aanleiding van de verhalenbundel (‘De sterren van de hemel’, waarmee hij in 2000 debuteerde als prozaschrijver, ndb) ook wel eens voorgelezen. Voor de organisaties is het extra aantrekkelijk omdat ik de meerwaarde heb dat ik ook twee of drie liedjes kan doen. Dat is ook wel leuk, want die voorleesavonden kunnen nog wel eens taai zijn. Een voordeel is dat ik mijn ervaring als performer mee heb, dat als ik voorlees en er een passage voorkomt waarin geschreeuwd wordt, ik ook gewoon schrééuw. Het is inderdaad een compleet nieuwe wereld voor mij. De eerste keer was het meteen raak. Dat was in boekhandel Donner in Rotterdam. Alle toppers waren daar. Mulisch en Campert en Simon Vinkenoog. De eredivisie. Ik had daar eigenlijk dames van middelbare leeftijd verwacht, met brilletjes op en zo, maar er liepen daar meer stoten rond dan in de rock-’n-rollscene!’’

 

HEMINGWAY, STEINBECK, FAULKNER, WOOLF

Als lezer heeft Lau meer met de dicht- dan met de romankunst. Hij schrijft al jaren zijn popteksten in het Nederlands, maar aanvankelijk schreef hij zijn popteksten in het Engels. Daarbij las hij veel Angelsaksische literatuur (Hemingway, Steinbeck, Faulkner, Woolf). ,,Dat deed ik om me de taal zoveel mogelijk eigen te maken. Het bleek overigens dat hoe meer ik las hoe beroerder mijn teksten werden.’’

 

,,Er zijn, weet je, twee redenen waarom Nederlandse bands songteksten in het Engels schrijven. De eerste is om in het buitenland door te breken, de tweede is omdat het beter bekt. Maar in die poging zowel Engelse als Nederlandse teksten te maken, leerde ik gaandeweg dat de Nederlandse teksten veel beter waren. Ik heb veel met Engelse en Amerikaanse muzikanten gesproken. En dan kwam dit onderwerp geregeld ter sprake. En als ze dan flink wat op hadden, kwamen ze los, dan kwam het ware oordeel over onze Engelstalige teksten. En laten we ons echt niks wijs maken, maar er is hier bijna niemand die het kan.’’

 

BETREURENSWAARDIGE VERGISSING

Onlangs verscheen de herziene en vermeerderde bloemlezing van ‘Komrij’s Nederlandse poëzie van de 19de tot en met de 21ste eeuw in tweeduizend en enige gedichten’. In de bundel waren gedichten en liedteksten opgenomen van enkele collega’s van Lau, onder wie Rick de Leeuw en Huub van der Lubbe. Geen Thé Lau, van wie recentelijk toch liedteksten zijn gebundeld. Hij grijnst, veegt werktuiglijk wat as van tafel en zegt dan schertsend: ,,Nee, ik sta er niet in. Dat is een betreurenswaardige vergissing van de samensteller.’’ Weer ernstig: ,,Ik dacht eerst ook: zou ie het niet goed vinden of zo. Maar de reden is veel prozaïscher. Komrij heeft de bundels doorgenomen die via de officiële kanalen uitkomen. En ik heb wel een tekstbundel maar die is in eigen beheer uitgegeven. Maar ach, ik vind het geen ramp hoor.’’

 

Thé Lau: ‘Hemelrijk’, roman. Uitgeverij Vassallucci, 189 pag.. Thé Lau: 2cd ‘De God van Nederland’, extra cd ‘Overspel’, met onder andere het duet met Jacqueline Govaert (Krezip) en de radiohit ‘Brandende regen’, geproduceerd door Tom Holkenborg (Junkie XL).

 

Februari, 2004

UA-37394075-1