Nico de Boer Teksten

Nico de Boer Teksten

Beweeg over de plank met de pijltjes op het toetsenbord, of zoek direct op een titel of auteur:

Thom Hoffman: ‘Achter Couperus’ parfum schuilt een groot psycholoog’

Op tv steelt hij de show in de nieuwe comedy ‘Dokter Tinus’. Op toneel staat hij in een bewerking van ‘De boeken der kleine zielen’ van zijn lievelingsschrijver Louis Couperus. ,,Achter het parfum van zijn schrijfstijl gaat een groot psycholoog schuil”, zegt acteur Thom Hoffman, een van de spelers in de alom geprezen voorstelling.

De welbespraakte acteur, bekend van film, toneel en tv, heeft het druk, maar maakt graag tijd vrij om te praten over de door hem bewonderde Louis Couperus en ‘De kleine zielen’. Het is een theaterproductie waarmee Hummelinck Stuurman flink uitpakt na eerdere succesvolle toneelbewerkingen van romans van de Haagse dandy, die in 2013 honderdvijftig jaar geleden werd geboren.

De roman is wederom omgewerkt door Ger Thijs, ‘Nederlands kampioen literatuurbewerking in het theater’. ,,Thijs heeft zoveel stukken al bewerkt”, zegt Thom Hoffman (1957). ,,Hij is er enorm in thuis. Hij bezit de techniek om, in het geval van Couperus, een boek van achthonderd pagina’s te comprimeren tot twee uur toneel. Het boek telt heel veel verschillende karakters. Dat aantal heeft hij teruggebracht tot veertien.” Hoffman is een van die spelers in een gezelschap acteurs die in het stuk van twee uur allen een even groot aandeel hebben.

In ‘De kleine zielen’ stapelen de conflicten en drama’s zich op tegen het decor van Den Haag in de jaren negentig van de negentiende eeuw. Haat en nijd, achterklap, jaloezie, ongelukkige huwelijken, zenuwziekte en zelfmoord, geldnood en burgerlijkheid, geknakte vrouwen en hypernerveuze meisjes – alle vormen van lief en leed passeren. Spil is Constance van der Welcke, die na een schandaal terugkeert naar haar familie wier glorie langzaam afbrokkelt.

Couperus schreef het stuk nadat hij in 1900 was teruggekeerd uit Nederlands-Indië, waar hij ‘De stille kracht’ had geschreven. ,,Hij was in tien/twaalf jaar tijd een gevierd schrijver geworden, maar omdat hij zo snel beroemd was geworden in Nederland, begon de literaire kritiek zich tegen hem te keren. Hij voelde zich enorm onwelkom. En dat gevoel van niet thuis-zijn, ontgroeid zijn aan Den Haag, dreef hem naar Nice, naar de Côte d’Azur, waar hij ‘De boeken der kleine zielen’ heeft geschreven.”

,,Hij weet trefzeker te beschrijven hoe iemand zich voelt, hoe conflicten tussen mensen ontstaan, hoe ze zich daarin wentelen en keren en al helemaal als het om familiebanden gaat.”

Couperus was in de Nederlandse literatuur een chique eenling. ,,Ik denk dat hij als schrijver bij de allergrootsten hoort die we ooit gehad hebben. Zijn taal is zo rijk en zo mooi, en zijn beeld van de mensen zo scherp. Hij weet trefzeker te beschrijven hoe iemand zich voelt, hoe conflicten tussen mensen ontstaan, hoe ze zich daarin wentelen en keren en al helemaal als het om familiebanden gaat. Er is op dat vlak bijna geen schrijver die daar tegenop kan. Het aantrekkelijke van ‘De kleine zielen’ vind ik bovendien dat het over Couperus’ eigen familie gaat.”

Het werk van Couperus onderscheidt zich door de psychologische diepgang, de rijkheid van zijn thema’s en de levendigheid van zijn dialogen die, zoals Thijs bewijst, moeiteloos naar het toneel ‘vertaald’ kunnen worden. Hoffman: ,,Couperus was in feite de eerste moderne auteur die we hadden. In zijn romans ‘Eline Vere’, ‘De stille kracht’, ‘Noodlot’, ‘De boeken der kleine zielen’, ‘Langs lijnen van geleidelijkheid’ voert hij personages op die het leven proberen vast te houden zoals het is en daar op de een of andere manier niet in slagen. Dat lijkt allemaal erg op nu. Couperus heeft in 1901 eigenlijk al weergegeven wat zich allemaal in de hoofden van moderne mensen afspeelt. Achter het parfum van zijn schrijfstijl gaat een groot psycholoog schuil.”

,,Kijk naar Multatuli, die is er ook nog steeds. Uit de mist van de tijd komen de belangrijkste werken weer bovendrijven.”

Couperus was ooit onze meest gelezen en bewonderde schrijvers, en vaste kost voor middelbare scholieren. Dat lijkt lang geleden. Door de nonchalance waarmee Nederland met zijn literatuur omgaat, wordt hij tot verdriet van Hoffman schromelijk veronachtzaamd. ,,Het is een pijnlijk onderwerp dat je nu aansnijdt, want het geldt eigenlijk voor alle schrijvers. Kijk hoe snel Gerard Reve en W.F. Hermans vergeten worden. Hoe weinig mensen nog hun boeken lezen, terwijl het toch dertig jaar lang beeldbepalende figuren waren.” Maar totale somberte laat hij niet toe. ,,Kijk naar Multatuli, die is er ook nog steeds. Uit de mist van de tijd komen de belangrijkste werken weer bovendrijven.”

Een andere belangrijke reden voor hem om aan de voorstelling mee te doen is dat Couperus vergeten dreigt te worden. ,,Ik wil er mijn steentje aan bijdragen om de belangstelling voor hem levend te houden. En als twee of drie procent van de Dokter Tinus-kijkers naar de voorstelling komt kijken, want dat zijn heel veel tv-kijkers, dan zijn we alle avonden uitverkocht en krijgen we de beste Couperus-tournee aller tijden.”

Daarmee verwijst hij naar de glansrol die hij nu speelt in de komische tv-serie ‘Dokter Tinus’ op SBS 6. Hoffman kan daarin als maffe en horkerige stadse dokter in de provincie naar hartenlust met gortdroge oneliners strooien. In korte tijd is de comedy ook hier razend populair geworden. De Nederlandse versie van de oorspronkelijk Britse serie over Doc Martin – de serie is intussen aan dertig landen verkocht – kwam in zeer korte tijd tot stand. ,,Ik zag de banden en herkende direct de kwaliteit ervan. De geraffineerde opbouw, de ontwikkeling van de karakters. Het is heel erg ensemblewerk. En geloof me, er volgen nog hele mooie verhaallijnen. Dus helemaal onverwacht komt het succes niet.”

Hoffman, die op tv de hoofdrol speelt in een grote dramaserie over Alfred Heineken, was tot voor kort vooral bekend van ‘serieuze’ rollen in film (‘De provincie’, ‘De avonden’, ‘Zwartboek’), tv (‘Het wassende water’, ‘Beatrix onder vuur’, waarin hij prins Bernard speelt) en theater (‘Max Havelaar’, ‘My fair lady’). Daar komt dankzij tv-series als ‘De co-assistent’ en ‘Dokter Tinus’ rap verandering in. ,,Ik heb in veel literatuurverfilmingen gestaan. Dan krijg je al gauw dat labeltje van moeilijke of ernstige rollen.” De grens tussen serieuze rollen en lichtere kost is evenwel flinterdun: ,,Bij ‘Tinus’ houdt de Engelse producent met de stopwatch in de gaten hoewel procent er drama is en hoeveel ervan comedy. Dertig procent comedy, zeventig procent drama. Daar houden ze heel strikt aan vast. De meeste comedy’s zijn vijfentwintig minuten omdat het anders irritant zou worden. Om daarin mee te gaan moet je de kijker binden aan de karakters door de dramatische lijnen. Bij Tinus werk je met comedy en met dramatechnieken eigenlijk. De basis van comedy is toch tragiek.”

,,Ik heb vrouw en kind en kan niet zo maar even op de boot naar Nieuw-Zeeland. Ik moet werken, wat ik overigens met veel plezier doe.”

Hoffman is ook actief als fotograaf en documentairemaker, al beperkt hij die activiteiten de laatste tijd tot reportages achter de schermen. ,,Van alle producties waarin ik speel, in het theater of in film, leg ik het maakproces vast. Ik vind het interessant om te registreren wat mensen anders nooit te zien krijgen. In dit geval zie je hoe ik Couperus als het ware sta te spelen in spijkerbroek. Omdat ik steeds aan het spelen ben, heb ik geen tijd om ander soort foto’s te maken. Dat komt wel weer. Ik heb vrouw en kind en kan niet zo maar even op de boot naar Nieuw-Zeeland. Ik moet gewoon geld verdienen, ik moet werken, wat ik overigens met veel plezier doe.”

 

Voorstelling ‘De kleine zielen’ naar Louis Couperus door Hummelinck Stuurman Theaterbureau. Regie, bewerking: Ger Thijs. Spel: Thom Hoffman, Marie-Louise Stheins, Marc Klein Essink, Celia Nufaar, Reinier Bulder, Cas Enklaar, Oda Spelbos, Nico de Vries, Sandra Mattie, Tom Afman, Sarah Bannier, Floris Beijersbergen, Nina Goedegebure en Lieke Gorter. www.hummelinckstuurman.nl

 

september, 2012

UA-37394075-1