Nico de Boer Teksten

Nico de Boer Teksten

Beweeg over de plank met de pijltjes op het toetsenbord, of zoek direct op een titel of auteur:

Virginia Woolf – Ook bij de societydame broeit het

Ze was gevreesd en geliefd. En geliefd is de door en door Engelse schrijfster Virginia Woolf (1882-1941) meer dan zeventig jaar na haar verdrinkingsdood nog steeds. In de Perpetua Reeks met klassieken uit de wereldliteratuur is nu haar baanbrekende ‘Mrs. Dalloway’ in een nieuwe vertaling verschenen.

 

Niet omdat de schrijfster opnieuw in de belangstelling staat. Ze is daar eigenlijk nooit echt uit verdwenen. Virginia Woolf is net als Jane Austen een Engelse schrijfster met een trouwe schare fans die steeds nieuwe generatie lezers aanspreekt. Hoewel ze ook wel een ’vreselijke vrouw’ is genoemd, gespeend van humor, afgunstig en rancuneus, zijn haar bewonderaars veruit in de meerderheid.

‘Mevrouw Dalloway’, verschenen in 1925, is een boek om in je hart te sluiten, ongeacht of het een ereplaats in de wereldliteratuur heeft verworven. Woolf vestigde mede met deze roman haar faam als grote literatuurvernieuwer en wordt daarbij in een adem genoemd met tijdgenoten als James Joyce, William Faulkner en Marcel Proust. Ze vormde met haar schilderende zus Vanessa Bell het stralende middelpunt van de fameuze Bloomsbury Group, genoemd naar de Londense wijk, van romanschrijvers, dichters, schilders en wetenschappers die wilden afrekenen met de strenge en benauwde victoriaanse zeden.

Drama’s

Voor Woolf moest literatuur niet in saaie oppervlakkigheden en beschrijvingen blijven steken, maar de diepte in en laten zien wat de hoofdpersonen beweegt. Ze vond de juiste taal – de monologue intérieur of stream of consciousness – voor het innerlijk leven van gewone mensen. En in ‘Mevrouw Dalloway’ schuilen er grote en kleine drama’s in gewone mensen. Aan de oppervlakte gaat het leven rimpelloos voorbij, daaronder kolkt en broeit het.

Het is de stroom van gedachten, de sferige meerstemmigheid en de couleur locale van Londen anno 1923 die de lezer meevoert op de golven van een even weerbarstig als vloeiend proza. Hoofdpersoon is de schijnbaar doodgewone Londense societydame Clarissa Dalloway die zich door haar huwelijk in een keurslijf heeft laten wringen waaruit ze het liefst zou losbreken. Ze begint de dag met het kopen van bloemen voor een feest dat ze organiseert en ondertussen volgt de lezer op de voet wat ze denkt, ziet en beleeft. Je zou haar als het alter ego van haar schepper kunnen zien. Woolf was net zo’n scherp observerende vrouw met een beweeglijke geest die ad rem en snedig uit de hoek kon komen. Tegelijk was ze moeilijk benaderbaar, had ze een zeker dedain voor de smaak van anderen en kon ze behoorlijk kwetsend zijn.

Modderspoor

In de roman kijken we tegelijk mee in het hoofd van Clarissa’s gewezen jeugdliefde Peter Walsh die met zijn ziel onder de arm door Londen kuiert alsof hij, na zijn terugkeer uit India (in die tijd nog een onderdeel van het Britse Rijk), de stad voor het eerst ziet. We volgen nog veel meer personages op de voet, onder wie Septimus Warren Smith, die als getraumatiseerde soldaat uit de Eerste Wereldoorlog komt en zijn hopeloos ongelukkige jonge Italiaanse echtgenote Lucrezia in het modderspoor van zijn waanzin meetrekt. Ver van tevoren zie je aankomen dat Septimus, die zo aan het leven lijdt, het onvermijdelijke zal doen.

Pijl

Het verfijnde proza onderscheidt zich door een weldadige, haast dromerige cadans. De vele haakjes en puntkomma’s, die in veel andere proza zouden hinderen en ergeren, werken hier als de rust in een driekwartsmaat. Woolf strooit met sterke beelden: ‘Toch droeg ze al jarenlang, als een pijl die in haar hart was blijven steken, het verdriet en de pijn in zich mee…” Bewondering verdient ook Boukje Verheij. Haar vertaling is soepel, fris en muzikaal als het origineel, klinkt eigentijds, alsof het boek pas onlangs is geschreven, zij het dat een woord als automobiel daarin detoneert.

Virginia Woolf is veel nagevolgd. In haar jongste roman ‘NW’ grijpt Zadie Smith bij haar experimenteerdrift terug naar haar, en ook Jeanette Winterson voelt zich een erfgename, maar dan op andere gronden. In Woolfs tijd waren homoseksualiteit en krankzinnigheid taboe, maar zij schreef er al over, ook in ‘Mevrouw Dalloway’. Ze was zelf manisch-depressief, al doemt uit haar werk, ook uit haar vermaarde ‘Schrijversdagboek’, geen vrouw op die chronisch ongelukkig was. Buien van grote somberte wisselden zich af met momenten van geluk. In haar dagboek, dat een paar dagen voor haar verdrinkingsdood in 1941 stopt, noteerde ze nauwgezet wat ze dacht, zag en beleefde, want ‘alleen door schrijven vind ik rust’.

Bloem

In ‘Mevrouw Dalloway’ beschrijft ze – heel gewaagd voor die tijd – de intieme en seksueel getinte vriendschap tussen Clarissa Dalloway en haar vrijgevochten vriendin Sally Seton als volgt: ‘Sally bleef staan, plukte een bloem, en kuste haar op de lippen. Het was alsof de hele wereld op zijn kop stond! De anderen bestonden niet meer; ze was alleen met Sally. En ze voelde dat ze een cadeautje had gekregen, in geschenkpapier, met de opdracht het alleen maar te bewaren en er niet naar te kijken – een diamant, iets oneindig waardevols, in geschenkpapier, dat ze al drentelend (op en neer, op en neer) uitpakte, voordat de schittering door het papier zou branden, de openbaring, de religieuze ervaring! – toen opeens de oude Joseph en Peter voor hun neus stonden.’

‘Mevrouw Dalloway’ lag ook aan de basis van ‘The hours’ (‘De uren’), waarmee Michael Cunningham een van de succesvolste en mooiste Amerikaanse romans van de jaren negentig schreef. Stephen Daldry verfilmde het boek, met succes, met Nicole Kidman als Virginia Woolf. In ‘The hours’ komen drie vrouwen samen: een lesbienne op leeftijd in Manhattan, de psychotische Virginia Woolf die aan een nieuw boek begint, en een wanhopige huisvrouw in het Los Angeles van 1949. Cunningham varieert daarmee op de thema’s die Woolf in ‘Mevrouw Dalloway’ aanroert. Het leven mag dan een kwelling zijn, vriendschap en liefde, literatuur en kunst zijn balsem voor de ziel.

 

Virginia Woolf: ‘Mevrouw Dalloway’ (Mrs Dalloway, 1925). Nawoord: Joke J.Hermsen. Vertaling: Boukje Verheij, Perpetua Reeks, uitgeverij Athenaeum-Polak & Van Gennep, 184 blz.

 

Februari, 2013

In verkorte versie gepubliceerd in de kranten van De Persdienst

UA-37394075-1