Nico de Boer Teksten

Nico de Boer Teksten

Beweeg over de plank met de pijltjes op het toetsenbord, of zoek direct op een titel of auteur:

W.F.Hermans, de biermagnaat en de minnares

Schrijver Willem Frederik Hermans, biermagnaat Freddy Heineken en diens minnares Nan Los zul je niet snel in één adem horen noemen. Toch gebeurt dat in de aflevering ‘De werkelijkheid van W.F. Hermans’ van Andere Tijden, het geschiedenismagazine van de publieke omroepen NTR/VPRO.

 

‘De donkere kamer van Damokles’ van Willem Frederik Hermans (1921-1995) was in 1958 een geruchtmakend boek dat in het najaar van 2012 centraal staat in de jaarlijkse actie Nederland Leest. In de aanloop naar deze campagne, waarbij elk lid van de openbare bibliotheek een exemplaar van het boek cadeau krijgt, vertelt de reportage van regisseur Reinier van den Hout over de niet minder geruchtmakende verfilming van het boek door Fons Rademakers onder de titel ‘Als twee druppels water’. De film uit 1963 kreeg juichende recensies en won op het filmfestival van Cannes zelfs een Gouden Palm, een eer die weinig Nederlandse films te beurt is gevallen.

‘De donkere kamer van Damokles’ staat te boek als een van de naoorlogse klassieken uit de Nederlandse literatuur. De roman speelt in de Tweede Wereldoorlog en gaat over de bedeesde sigarenboer Henri Osewoudt die in opdracht van zijn onverschrokken bijna-evenbeeld Dorbeck verzetsdaden pleegt. Rademakers zag er meteen een film in. Biermagnaat Heineken wilde het hele filmproject wel financieren op voorwaarde dat zijn minnares Nan Los daarin een rol kreeg.

Tenminste, dat gerucht deed de ronde. Los, opgespoord op Aruba, ontkent die versie: ,,Het is niet waar. Het is gewoon uit leukigheid begonnen.” Of dat werkelijk het geval was, blijft onduidelijk. ,,Het was allemaal jongehondengedoe”, zegt ze en dat klinkt aannemelijk als je ziet op welke speelse wijze zowel Hermans als Heineken in de film opduiken.

Zelf bagatelliseert Los haar rol, ook die in het leven van Heineken trouwens. Ze was in zijn leven slechts een van zijn vriendinnen, zegt ze. Opvallend was wel dat Los, die geen acteerervaring had, niet of nauwelijks contact had met de andere spelers. Zo kan Lex Schoorel, die in zijn dubbelrol van Osewoudt en Dorbeck veel intieme scènes met haar had, zich niet herinneren dat hij tijdens de opnames ooit een woord met haar had gewisseld: ,,En dat is raar hoor”, zegt hij. Wel herinnert hij zich dat Heineken weinig in hem zag. ,,Ik weet dat hij zei: wat moeten wij met die schandknaap?”

De film kwam niet zonder slag of stoot tot stand. Controlefreak Hermans, die bij elke nieuwe druk van zijn boeken veranderingen aanbracht, schreef zelf het scenario en dat week nogal af van zijn eigen roman. De cineast en de schrijver kregen daar naar verluidt slaande ruzie over. Verbazend is dat niet, want Hermans was een koppige en lastige man die menigeen tegen zich in het harnas joeg.

Twee jaar na de première nam Heineken de film zonder nader commentaar uit roulatie. Vanwege de beëindiging van zijn relatie met Los, zo wil het verhaal. Of de familie Heineken het antwoord kent, wordt niet duidelijk. ‘Als twee druppels water’ is na de dood van Heineken in 2002 door de familie vrijgegeven en draait in het kader van Nederland Leest in bioscopen en filmhuizen.

Doordat het mysterie rond de film onopgehelderd blijft, blijft ook de zoektocht in de lucht hangen. Al past dat wel bij de schimmigheid van Hermans’ briljante roman waarin het accent ligt op het thema van de dubbelganger. Hermans wilde in ‘De donkere kamer’ laten zien dat ieders beeld van de werkelijkheid anders is en dat mensen zichzelf en elkaar onophoudelijk verkeerd beoordelen. Op archiefbeeld, uit de jaren zestig, zegt een stoïcijnse Hermans daarover: ,,Mensen uit één stuk bestaan in mijn romans niet. En bij alles wat we doen kunnen we ons afvragen: ben ik een aanvaller of ben ik een slachtoffer.”

 

Oktober, 2012

UA-37394075-1