Nico de Boer Teksten

Nico de Boer Teksten

Beweeg over de plank met de pijltjes op het toetsenbord, of zoek direct op een titel of auteur:

Waldemar Torenstra: ‘Ik schaamde me eigenlijk rot’

Acteur Waldemar Torenstra (1974) excuseert zich voor zijn wat verlate komst, schuift aan, nipt van zijn koffie en brandt meteen los. Over het Noord Nederlands Toneel (NNT), het theatergezelschap waar hij in een hedendaagse versie staat van de grimmige satire ‘Arturo Ui’ van Bertolt Brecht. En over zijn filmrol als de inbreker Gerrit die hij speelt in de zeer onderhoudende publiekstrekker ‘Ja zuster, nee zuster’.

 

Dat vertolken van de beroemde gauwdief in de filmversie van de legendarische tv-serie van Annie M.G.Schmidt (tekst) en Harry Bannink (muziek) vond hij ‘fantastisch’ om te doen. ,,Het is bizar om jezelf daarna op zo’n groot doek te zien. Ik schaamde me eigenlijk rot. Later trok dat wel wat bij, want het was toch een soort jongensdroom die uitkwam.’’ Al moet hij wel even kwijt dat zijn ontwapenende rol als Gerrit iets bescheidener van omvang is dan die indertijd op tv door Leen Jongewaard werd gespeeld.

 

VAN TV-SOAPS NAAR HET TONEEL

Torenstra kwam niet zomaar terecht in ‘Ja zuster, nee zuster’ (regie: Pieter Kramer). Daar gingen heel wat rollen op toneel en televisie aan vooraf. Tijdens zijn jaren op de toneelschool speelde hij in tv-soaps om wat bij te verdienen, onder andere in ‘Goede tijden slechte tijden’. ,,Je doet een maandje mee, en het jaar daarop kun je in een andere rol zo wéér meedoen, zonder dat iemand het merkt. Maakt niks uit.’’

 

Bij de Avro presenteerde hij het kinderprogramma ‘Aller Aller’ en verder vervulde hij gastrollen in onder meer ‘Baantjer’ en ‘Hartslag’. Maar zijn ambities reiken veel verder.

 

,,Ik wil mooie verhalen vertellen, iets over het leven zeggen. Dat is een van de redenen waarom ik voor het theater heb gekozen. Dat geeft me meer voldoening. Als mensen nu tegen me zeggen: hé, ik heb je gisteravond nog gezien, denk ik: gisteravond? Hoezo gisteravond? Blijken ze me in de bioscoop te hebben gezien. Dat is knap onwezenlijk, want ík was daar niet die avond. Op het toneel is dat anders. Als ze dan zeggen dat je goed speelde, weet je wat ze bedoelen, dat kun je navoelen. Daar heb je meer aan. Elke speelavond probeer ik er tenslotte het maximale uit te halen. Al lukt het de ene keer beter dan de andere. Soms is het er gewoon.’’

 

Waldemar Torenstra is geboren in Amsterdam. Hij woonde onder andere in Alkmaar, Bergen (waar hij op de Vrije School zat), Leeuwarden, Groningen, Wageningen – ja, waar eigenlijk niet? Dankzij zijn idealistische vader die voortdurend van beroep wisselde, heeft hij in zijn jeugd zo’n beetje het hele land doorkruist. Zijn vader zat in de reclame, in de politiek, in het onderwijs, en heeft nu blijkbaar zijn ware bestemming gevonden: beeldend kunstenaar te Koedijk (zijn moeder woont in Den Haag).

 

EEN IDEALISTISCHE INSLAG

Die ‘idealistische inslag’ heeft hij, denkt hij, van zijn vader geërfd. Met dit verschil dat de zoon zijn bestemming reeds gevonden heeft: die van acteur. Of beter, die van theatermaker, want Waldemar Torenstra beperkt zich niet alleen tot toneelspelen, hij draagt bij het NNT ook zijn steentje bij aan het scheppingsproces.

Zo ook voor ‘Arturo Ui’ – spreek uit Artoero Oei – waarmee hij met het NNT nu door het land toert. De satire uit 1941, waarin Bertolt Brecht Hitler en zijn trawanten op de hak neemt, gaat over de opkomst van een criminele loser in het Chicago van de jarig dertig. Hij komt niet zozeer aan de macht door zijn eigen verdiensten, eerder door de zwakheid, lafheid en corruptie van eerbare burgers:

 

,,Brecht verwees duidelijk naar Hitler. Hij zag haarscherp het grote gevaar dat in hem school. Het gaat in het stuk dan ook vooral om het blootleggen van de mechanismen van de macht.’’

 

De bewerking is gemaakt door een groep jonge acteurs van het NNT in samenwerking met de twee Duitse regisseurs Marc Becker en André Studt.

 

,,Dat was een bijzondere ervaring’’, zegt Torenstra. ,,In de eerste plaats omdat wij, de acteurs, jong en los zijn, terwijl zij juist vormelijk en strak zijn. We kwamen zelf ook met ideeën en zo, waardoor het stuk ook heel erg van ons is geworden. Verder zit er een tekst in van George Steiner (het Messias-citaat uit het boek ‘The secret portage of A.H. to San Christobal’ van deze cultuurfilosoof, red. ). En een toespraak van Goebbels, Hitlers propagandaminister: ‘Wollt ihr den totalen Krieg?’ Het is echt verbijsterend hoe actueel die tekst nu weer is en hoe goed hij in elkaar steekt.’’

 

,,Met onze regisseurs hadden we het ook over de Nederlandse actualiteit, mentaliteit en het poldermodel. Dat was toch onze nationale trots. Het oordeel van de Duitsers was vernietigend. Ze noemden het de dictatuur van de middelmatigheid. Verder vonden ze het politieke besef van de gemiddelde Nederlander van een bedroevend laag niveau. En ook over onze zogenaamde tolerantie hadden ze geen goed woord over. Dat was nogal ontnuchterend. Maar die kijk van buitenstaanders op ons land werkte tegelijk erg verfrissend.’’

 

In het najaar van 2001 stond ‘Arturo Ui’ een aantal weken in het huistheater van het NNT in Groningen. Het gezelschap begon met de voorstelling in een chaotische en verwarrende tijd: die van ‘11 september’, van de oorlog tegen het terrorisme, de As van het Kwaad en de opkomst van Pim Fortuyn. Inmiddels is er alwéér veel veranderd: Afghanistan, de dood van Fortuyn, de LPF, de dreigende oorlog tegen Irak. De reprise is daarom niet alleen inhoudelijk, ook uiterlijk veranderd, mede omdat de helft van de cast is vernieuwd.

 

ALS EEN VIS IN HET WATER

Bij het NNT voelt Torenstra zich als een vis in het water. Het is een nog betrekkelijk jong gezelschap acteurs en theatermakers, gezeteld in Groningen, dat onder leiding van Koos Terpstra naam heeft gemaakt met spraakmakende voorstellingen. NNT onderscheidt zich door een soort toneelcabaret.

 

,,Het cabaret zegt iets over de tijd waarin we leven’’, zegt Torenstra. ,,Misschien niet altijd even genuanceerd. Maar toch. In het toneel is dat lange tijd weggeweest. Het NNT wil dat terugbrengen, wil iets zeggen over de wereld waarin wij nu leven. En dat doen we door elementen uit het cabaret met het toneel te vermengen. Het NNT stáát ergens voor. Voor anarchie. Energie. Amusement.’’

 

Opvallende NNT-producties waren recentelijk de hilarische bewerking van Becketts klassieker ‘Wachten op Godot’ en de geruchtmakende ‘Lenny Bruce’ over de Amerikaanse stand-up comedian die de grenzen van de vrijheid van meningsuiting opzocht. Torenstra trad in dat laatste stuk als verteller op. Die voorstelling veroorzaakte in Hoorn in 2002 een relletje toen aan het slot acteur Raoul Heertje als de scheldende Bruce het publiek schoffeerde, en bezoekers woedend het toneel opstormden.

 

,,Het liep daar flink uit de hand. Mensen voelden zich persoonlijk aangevallen. Het stuk ging over vrijheid, over zeggen wat je vindt en denkt, heel actueel dus. Maar hoe ver kun je daar in gaan? En wat gebeurt er als je mensen hun gevoel van veiligheid afpakt? Hoe afgestompt zijn we inmiddels geworden? Wees kritisch, op anderen maar ook op jezelf.’’

 

,,Daar gaat ‘Ui’ ook over. Over de manier waarop mensen zich laten manipuleren en zand in de ogen laten strooien. Arturo Ui is op het oog een heel normale figuur, maar juist doordat hij zo gewoon en herkenbaar is, is hij veel bedreigender. Het is een gangsterverhaal, over Cor van Hout-achtige types, over de opkomst van een crimineel, die steeds meer macht krijgt. In die zin is het met Hitler te vergelijken. Het gaat met kleine stapjes. Pas na een poosje zie je wat al die kleine stapjes tezamen hebben teweeggebracht. Kijk ook maar naar de bouwfraude. Het gaat ongemerkt aan je voorbij. Pas achteraf, tijdens zo’n parlementair onderzoek, komt het aan de oppervlakte.’’

 

EEN SINISTERE GEWELDENAAR

Vertolkt Torenstra in ‘Ja zuster, nee zuster’ nog de goedmoedige inbreker Gerrit, in ‘Arturo Ui’ is hij de gangster Giri die het keiharde geweld niet schuwt. Als een sinistere geweldenaar staat hij op het toneel onheilspellend met zware pistolen te zwaaien.

 

,,Op het toneel mag je alle krachten wakker maken die je daarna weer kan laten slapen. Het zijn wel losse flodders die ik afschiet, maar toch. Je voelt de kracht die eruit voortkomt. Maar wees niet bang’’, zegt hij met een kwajongensachtige grijns. ,,Na de voorstelling wordt alles weer opgeborgen. Dat geeft ook wel weer een rustig gevoel.’’

 

Voorstelling ‘Arturo Ui’ van Bertolt Brecht. Vertaling: Jan van den Berg. Regie: Marc Becker en André Studt. Spel: Waldemar Torenstra, Wolter Muller, Ludo Hoogmartens/Kees Boot, Lotje van Lunteren/Veerle van Overloop, Aafke Buring, Mirjam Stolwijk, Martijn de Rijk, Stefan Rokebrand, Yorick Zwart.

 

Februari, 2003

UA-37394075-1