Nico de Boer Teksten

Nico de Boer Teksten

Beweeg over de plank met de pijltjes op het toetsenbord, of zoek direct op een titel of auteur:

Zwelgen in romantiek bij Jane Austen

Lectuur voor bakvissen en damesleesclubs, zo worden de boeken van Jane Austen (1775-1817) wel eens badinerend weggezet. Daarmee wordt het werk van de negentiende-eeuwse Engelse schrijfster schromelijk tekortgedaan. Evenals trouwens de vaak fraaie verfilmingen ervan, zoals de kostuumdrama’s ‘Miss Austen regrets’ en ‘Emma’, die geregeld ergens op tv zijn te zien.

 

Goed, er zullen altijd lezers blijven die allergisch zijn van haar soort proza, waarin het wemelt van de ongetrouwde zusjes die wanhopig op zoek zijn naar dat ene zeldzame mannelijke exemplaar. Of schouderophalend verkondigen dat als je één Austen hebt gelezen je ze allemaal gelezen hebt.

Daartegenover staat wereldwijd het grote leger bewonderaars. In het Verenigd Koninkrijk is al jaren sprake van een Austenmania. En ook hier zijn er veel lezers die zwelgen in de Austen-romantiek van het Engelse platteland van pakweg twee eeuwen geleden. Dat geldt evenzeer voor feministen, als we voormalig Opzij-hoofdredacteur Ciska Dresselhuys tenminste mogen geloven. Dat schijnt vooral te maken te hebben met de tegendraadsheid van de vrouwelijke personages, die de arrogante en zelfingenomen mannen qua intelligentie niet zelden naar de kroon steken.

Het is bovendien een misverstand om te veronderstellen dat het uitsluitend vrouwen zijn die miss Austen hoog hebben zitten. Ook veel mannelijke lezers versmaden haar boeken niet. Neem ‘Pride and prejudice’ (‘Trots en vooroordeel’), dat ook bij herlezing aangenaam en kostelijk leesvoer blijft. De amoureuze verwikkelingen tussen de te snel oordelende, tegendraadse Elizabeth Bennet en de even charmante als onuitstaanbare Mr. Darcy zijn vooral zo onweerstaanbaar dankzij de bijfiguren, zoals de klier van een neef, de nuchtere vriendin, de kwezelachtige moeder en de spotzieke vader. De thematiek mag beperkt zijn, Austen kan trefzekere zinnen schrijven. Ze blinkt uit in natuurlijke dialogen en herkenbare personages, en heeft oog voor menselijk gedrag en sociale verhoudingen.

Haar veelgelezen romans zijn herhaaldelijk en met succes verfilmd. Ook het leven van de schrijfster zelf vormt de laatste jaren een bron van inspiratie. Zoals in de BBC-film ‘Miss Austen regrets’. Regisseur Jeremy Lovering concentreert zich daarin op het einde van Austens leven. Ze was toen al een bekend schrijfster, woonde bij haar familie op het platteland en reisde nu en dan naar mondaine plaatsen als Bath, Lyme of Londen, decors die in haar zes romans een rol spelen.

In de film is tante Jane het grote voorbeeld voor nicht Franny Knight. Het meisje gaat ervan uit dat iemand die zulke romantische verhalen schrijft zelf een vrouw van de wereld moet zijn. Gaandeweg blijkt dat de schrijfster achteraf spijt heef dat ze nooit getrouwd is. Dat een vrouw in wier werk zoveel om de liefde draait ongetrouwd is gebleven, is overigens tot op de dag van vandaag een bron van speculaties. Niet dat Jane Austen een muurbloempje was. In 1802 vroeg een welgestelde heer om haar hand. Ze stemde toe, maar de volgende dag trok ze haar woord weer in.

In vierdelige tv-film ‘Emma’, naar Austens beroemdste roman, heeft de intelligente en rijke 21-jarige Emma Woodhouse het zo druk met het koppelen van anderen dat ze de werkelijkheid en haar eigen geluk over het hoofd ziet. De cast is ijzersterk, met onder anderen Romola Garai (‘Atonement’) en Michael Gambon, die ouderen vooral kennen als ‘The singing detective’ en jongeren als Perkamentus in de Harry Potter-films.

 

Juli, 2010

UA-37394075-1